Prem Sanket – Rabindra Nath Thakur

प्रियतम ! म जान्दछु, यो तिम्रो प्रेम हो जो पात–पातमा स्वर्णाभा
बनेर चम्किरहेछ !
जसले लोसे मेघ आकाशमा जम्मा भइरहेछन्, सुवासित पवनले मेरो
मस्तिष्कमा जलकण छर्छ :
यमि सबै, हे मनमोहन ईश्वर ! तिम्रो प्रेम नै हो ।

आज प्रभातका आकाश–धाराले मेरा नयन भरिए :
यो तिम्रो प्रेम–संकेत हो जो जीवनका कण–कणमा व्याप्त छ ।
तिम्रो चेहरा निहुरियो,
तिम्रो नेत्र मेरा नेत्रसँग मिले :
मेरो ह्दयले तिम्रो चरणमा स्पर्श गरिसक्यो !
प्रियतम ! म जान्दछु, यो तिम्रो प्रेम–संकेत हो ।

Sankalpa – Rabindra Nath Thakur

प्राणका प्राण ! म मेरो देहलाई चोखो राख्छु, किनकि मेरा अंग–
प्रत्यंगमा तिम्रो स्पर्श भएको छ !

आफ्ना विचारलाई असत्यले धमिलो पार्न दिनेछैन, किनकि तिमीले
सत्यको दीपकद्वारा मेरो विवेक प्रकाशित गरिदियौ !

म मेरो ह्दयमा पापलाई पस्नदिन्न, किनकि त्यहाँ तिम्रो मूर्ति
प्रतिष्ठासहित विद्यमान छ !
मेरा सबै काममा तिम्रो व्यक्तित्व हुनेछ, तिम्रो प्ररणानै रहनेछ !

kavita – pukar

म तिमीलाई नै चाहन्छु, तिमीलाई चाहन्छु, यही शब्द सधैँ मेरो
अन्तःकरणले आह्वान गर्दै भनिरहेछ !
जो यमि वासनाहरुले मेरो मनलाई दिनरात बेचैन पारिदिन्छन्,
यमि सर्वथा झूटा छन्, निःसार छन् अनि निष्प्रयोजन छन् ।
मलाई ता तिम्रो चाह छ, ईश्वर ! तिम्रो चाह छ !

जसरी अँध्यारो रातको मर्ममा प्रकाशको प्रार्थना रहन्छ,
त्यसरी नै मेरो अतृप्त वासनामा पनि तिम्रो चाह रहन्छ ।
आङ्खनो अन्तःकरणको चेतनामा पनि मैले निरन्तर यही सुनिरहेको
छु, ‘मलाई तिम्रो चाह छः तिम्रो चाह छ । ’

जसरी बादलले पूरा शक्तिका साथ शान्तिलाई आघात गर्दै आङ्खनो
लक्ष्यको प्राप्ति शान्तिमा नै सम्झन्छन्,
त्यसरी नै मेरो विद्रोह तिम्रो प्रेमलाई आघात गर्छ अनि भनिरहेछ :
‘म तिमीलाई नै चाहन्छु । ’

kavita – apaharan

त्यस दिन उनी मेरो घरमा आए अनि भने,
‘हामी एक कुनामा बसिरह्यौ ।’
उनले यस्तो भने, ‘देवतालाई अर्पण गर्दा म तिम्रो सहायता गर्छु,
अनि पूजाको जो प्रसाद पाइन्छ त्यही ग्रहण गरेर सन्तुष्ट होऔँला ।’

यसरी नै ती दरिद्री, क्षीण, मलिन, वस्त्रधारी मेरो घरको कुनामा बसे,
तर, रात बितिसकेपछि तिनीहरु प्रबल भए, मेरो देवालयमा
जबरजसती पसे अनि तिमीहरुले मलिन हातको देवताको पूजाका
नैवेद्य खोसे ?

kavita – sawan ghana

आज सावनको मेघका विशाल छायामा चूपचाप, नीरव रात झैँ,
मूक प्रभातमा सबैको अगाडि मुख लुकाउँदै कदापि नभाग !
आज प्रभातकालको आँखा बन्द भएका छन्, पूर्वका कोलाहलपूर्ण
पवन व्यर्थमा कसैलाई आह्वान गरिरहेछ ।
नित्य जागृत नीलाम्बरको मुख मेघका चादरले ढाकिएको छ ।

जंगल–पहाडमा आज गुञ्जन सुनिदैन ।
सबै घरका ढोका आज बन्दछन् ।
निर्जन मार्गमा तिमी एक्लै यहाँ किन कसको प्रतीक्षामा बसिरहेछौ ?

हे एकाकी सखा, प्रियतम ! मेरो ढोका खुला छ :
स्वप्नमा झैँ मेरो अगाडि आएर अदेख नहोऊ ।

kavita – rakhi ko dori

मेरो अंग–अंगमा रोमांच भइरहेछ, आँखामा उन्माद छाया,
मेरो ह्दयमा कसले रातो राखीको डोरी बाँधिदियो ?
आज आकाशको मनि जल–थल, फूल–फलमा तिमीले मेरो मनलाई
आकर्षित पार्यौ ?
आज तिमीसँग मेरो राखीको खेल यति राम्रो कसरी भयो !

अझ पनि, मलाई जसले बोलाएको छ उसँग भेट हुनेछ,
अथवा उसको खोजी गर्दा यातना सहनुपर्ला,
यस विषयमा केही थाह छैन !
आज मेरो आनन्द किन हो कुन्नि आँखाको पानीको रुपमा झर्नको
लागि व्याकुल भइरहेछ ।
आज विरहले मधुर रुप धारण गरेर मलाई विह्वल पारिरहेछ !

kavita – prabal prawaha

प्रबल प्रवाह
आनन्दको यो प्रवाहका प्रबल गतिसँगसँगै तिमीले आङ्खना छन्दहरुका
स्वरलाई जोड्न सक्दैनौ ।
मृत्युको वीणामा, दिशाहरुमा, सूर्य–चन्द्रमा जुन स्वर गति छ,
त्यससँग तिमीले आङ्खनो स्वर मिलाउन सक्दैनौ ।

सबैमा अनन्त वेग छ, कुनैमा विश्रामको इच्छा छैन,
कसैले पछाडि फर्केर हेर्दैन, कुनै शक्तिले उनीहरुलाई रोक्न सक्दैन :
तिमी उसको सहयात्री भएर कसरी हिँड्न सक्छौ ?
उसको शुभागमनका साथ पृथ्वीको रंग, गीत, गन्धको प्रवाह उर्लेर
आउँछ । त्यस आनन्दमा आफुलाई चैन लिन, अर्पित गर्न के तिमी
उसको सहयात्री हुन सक्छौ ?

kavita – ananda yagya

संसारको आनन्द–उत्सवमा भाग लिनाको लागि मलाई निमन्त्रणा
आएको छ । यसले गर्दा मेरो मानव जीवन कृतज्ञ भएको छ ।
मेरो नयनले अब रुप–सुधा पान गर्दछन्, अनि मेरो कानले दिव्य स्वर
सुन्दछन् ।

यो समारोहमा मलाई बाँसुरी बजाउने काम तिमीले दिएको हो,
अब मेरो जीवनमा सबै हाँसो–रुदन गीतको स्वरमा झन्किरहेछन् ।

अब, अन्तिम त्यो वेला आइपुग्योः
तिम्रो उत्सवमा गएर तिम्रो जयध्वनि सुनूँ अनि तिम्रो चरणमा
मौन वन्दना चढाउँ !
संसारको आनन्द–उत्सवमा भाग लिनाको लागि मलाई तिम्रो
निमन्त्रणा आएको छ ।

kavita – sandhai naya

तिमी संधै नयाँ नयाँ रुप लिएर मेरो प्राणमा आऊ, प्रियतम !
गन्धमा आऊ, वर्णमा आऊ, शरीरमा रोमांचित सपर्श बनेर आऊ,
मनमा आखण्ड आनन्दको सुधा बनेर आऊ,
मेरा मुग्ध मन्द नयनहरुमा आऊ, प्रियतम !
मेरो प्राणमा दिनहुँ नयाँ नयाँ रुपमा आऊ !
हे निर्मल, हे उज्ज्वल, हे मनोहर, आऊ !
हे सुन्दर, हे स्निग्ध, हे प्रशान्त, आऊ !
मेरो सुख–दुःखमा आऊ,
संधै नैमित्तिक काममा आऊ,
सबै कामको
उच्च लक्ष्य बनेर आऊ !

kavita – fulko arji

चाँडै गर इश्वर ! यसलाई टिप, ढीलो नगर
यति गर्दा कतै म धूलोमा नलडुँ, यही भय छ !

यो फूलले तिम्रो मालामा स्थान पाओस् अथवा नपाओस्,
कसले जान्दछ ? तैपनि, आङ्खनै आघात–स्पर्शले नै यसलाई
भाग्यवान बनाओस् !

टिप–टिप अब ढिलो नगर !
दिन बितिसक्छ, अँध्यारो जम्दछ,
तिम्रो पूजाको समय नबितोस्, यही भय छ !

जो धेर–थोर रंग यो फूलमा छ, अनि जुन थोरै सुवास–अमृतले यसको
ह्दय परिपूर्ण छ, जबसम्म तिम्रो सेवाको मुहुर्त शेष हुँदैन त्यतिञ्जेल
यसलाई उपभोग गर !

टिप, टिप, अब ढिलो नगर !

kavita – bishwa sabha

म यहाँ केवल तिम्रो संगीत गाउन मात्र आएको हुँ,
आङ्खना विश्व–सभामा मलाई गाउन मात्र अनुमति देऊ !
ईश्वर ! तिम्रो विश्वका अन्य कुनै कामको योग्य म छैन ,
मेरा निरुपयोगी प्राण केवल तिम्रो संगीतको ध्वनिमा व्यक्त हुन्छन् ।

मध्यरात्रिको सुनसान समय छ,
देवालयमा तिम्रो आरती भइरहेछ,
यस्तो वेलामा स्वमी ! मलाई गाउन आदेश देऊ !

प्रभातको वेलामा उषाका सुनौला वीणाको तार बज्छ,
त्यस वेला तिम्रो दरबारमा संगीत गाउन सकूँ, यति मात्र भिक्षा
तिमीसँग चाहन्छु ।
ईश्वर ! आङ्खना विश्व–सभामा मलाई संगीत गाउन सम्मान गर ।

kavita – praanma bhaya

आज जुनेली रातमा फेरि मेरो मन चंचल भइरहेछ :
सोच्दछु तिम्रो छेउमा मैले बस्ने ठाउँ पाउँला के ?
के तिम्रो सुन्दर चेहरा देख्न सकुँला अनि के मेरो जिज्ञासु नेत्रले
तिम्रो नेत्रलाई निर्निमेष देख्न सकुँला ?
सोच्दछु, मेरो गीतपूर्ण आँसु, के चिर–समयसम्म तिम्रो चरण स्पर्श
गर्ने अनुमति पाउन सक्ला ?
यस भयले मि कहिलेकाहीँ तिमीले दिएको दान फिर्ता नमागोस्
भनीकन, म जमीनमा खाडल खनेर आङ्खनो चेहरा लुकाउनेछु ।
तिमीले मेरो हातमा हात राखेका छौ, मलाई भय लाग्छ,
यहि तिमीले मलाई छेउमा बोलाएर उभिनू भन्यौ भने मेरो प्राणमा
भयङ्कर दारिद्रयले ढाक्नेछ ।

कविता – रात्रि प्रतिक्षा

बादलहरुमा बादल छायो, अन्धकार भयो :
यस्तो समयमा पनि मलाई तिम्रो ढोकाको बाहिर, प्रतीक्षामा किन
बसायौ, मेरा प्रियतम !
दिन बितेपछि, बेलुकीपख, म दिनहुँ विविध काम अनि विविध
मानिसहरुसँग व्यस्त रहन्छु !
आज यो अँध्यारो बेलुकी यहाँ एक्ले केवल तिम्रै दर्शन गर्ने आशामा
म बसिरहेछु ।

तिमीले यदि आज पनि तिम्रो दर्शन दिएनौ भने, अनि मेरो आशाको
उपेक्षा गरिदियो भने, यो वर्षाको लामो रात कसरी बिताउनु ?

अति टाढाको नीलो आकाशलाई म निर्निमेष देखिरहेछु :
मेरो मन हावामा उड्दै बाखलहरुसित आकाशमा विहार गरिरहेछ,
मलाई एक्लै ढोकाको बाहिर किन बसायौ, मेरा प्रियतम !

कविता – सुनसान स्वर

ईश्वर ! तिम्रो अनन्त मौन पनि म स्वीकार गर्छु
तिम्रो नीरवतालाई नै म ह्दयमा राख्छु !
तिम्रो प्रतीक्षामा निहुरिरहेको यो नीरव रात ताराहरुका बत्ती
बालेर अनिमेष आँखाले तिम्रो बाटो हेरिरहेछ ।
म पनि त्यही स्तब्ध प्रतिक्षा आङ्खनो ह्दयमा राख्छु !
जब बिहान हुन्छ, अन्धकार टाढा हुन्छ :
तिम्रो वीणाको सुनौला तारहरुबाट प्रस्फुटित स्वर धारा आकाशमा
पुगेर पृथ्वीमा छाउँछ :
त्यस वेला मेरो मन–पक्षीको घर पनि तिम्रो गीतले, तिम्रो स्वरले
मुखरित हुन्छ ।
तिम्रो स्वर–कलिका उपवनमा भएका झार–पातमा फूल झैँ
भएर हाँस्छ, होइन र ?

कविता – नौलो पथ रेखा

एक दिन मेरो मनमा विचार उठयो :
जो हुनु थियो सबै भइसके, मेरो यात्राको आखिरी निर्दिष्ट स्थान
आइपुग्यो ।
मलाई ज्ञात भयो, अब अघि बाटो छैन, म मेरो भ¥याङमा आइपुगें ।व
अब कोशिशको केही आवश्यकता छैन, पाथेय पनि शेष भयो ।
थाकेको, हारेको जीवनलाई विश्रान्ति लिने वेला आयो ।
यमि फाटेका पुराना वस्त्र लिएर म अघाडि कसरी जान सकुँला ?
तर आज देख्दछु :
तिम्रो लीलाको अन्त नै छैन, नजीनताको कुनै घेरा छैन ?
आङ्खनो नयाँ मनोकामना पूर्ण गर्नाको लागि तिमलिे मलाई फेरि
नयाँ जीवन दियौ ?
मेरा गीतका पुराना स्वरले आङ्खनो माधुर्य हराए पनि नयाँ संगीतको
स्वरमा ह्दयको स्रोतबाट उत्पति भए !
जब पुराना पथरेखा अदृष्य भए अनि नयाँ नयाँ मार्गका दृष्यहरु
आँखामा नाच्न थाले !

कविता – प्रहार गर

मेरो यही भावना छ : ईश्वर ! प्रहार गर, प्रहार गर, मेरो दिनताको
मुलमाथि मेरो ह्दय प्रहार गर !
शक्ति देऊ, म सुख–दुःखका चोट समानरुपले सहन सकूँ !
शक्ति देऊ, म मेरो प्रेम सेवामा पुष्पित पार्न सकूँ !
शक्ति देऊ, म दुवैलाई स्वीकार गरुँ अति निष्ठुर अस्तित्वको अगाडि
कहिले शिर ननिहुराउँ !
शक्ति देऊ, म सधैंका सानातिना संघर्षले आफ्नो मनलाई कोमल नपारुँ !
शक्ति देऊ, म तिम्रा आज्ञाको अघि आफ्नो अस्तित्वलाई प्रेमपूर्वक
समर्पित गर्न सकूँ !

Kavita – Meghonmaad

आज जलपूर्ण मेघहरबाट पानी झर–झर गर्दै तल भरिरहेछ ।
आकाशलाई अस्वीकृत गरेर जलधारा धरतीमा आएको छ,
आज यसको कहीँ पनि अन्त देखिँदैन ।

बन, पर्वतमाथि उग्र आवाज गर्दै, बादलले योग दिइरहेछ ।
मैदानहरुमा पानीको खोला स्वतन्त्र रुपले बगिरहेछन् ।
आज मेघको केशराशि छरपुष्ट भएर कति सुन्दर नृत्य गरिरहेछ !

यो वर्षाले मेरो मन फेरी स्वतन्त्र भयो, अनि बादलसँग आकर्षित हुन लागेँ :

अन्तः करणमा आज कस्तो कोलाहल हुन लाग्यो !
ढोका–ढोकाका अवरोध चकनाचूर भइसके !

आज साउनका बादलहरुमा उन्माद भरिएको छ :
आज घरदेदि बाहिर को जान्छ र ?

पूर्ण आशा – रबिन्द्र नाथ ठाकुर

यहाँ म जुन गीत गाउन आएको छु, त्यसलाई गाउन सकिनँ ।
आज केवल वीणाको तारका स्वर मिलाइरहेछु,
गाउने लहड मनमा नै रह्यो ।
मेरो स्वरमा समता आएको छै्रन, मेरा शब्द लरबर हुन्छन् ।

केवल प्राणमा गीत गाउने व्याकुलता रहेको छ ।
आज यमि फुलहरु फक्रेका छै्रनन्, केवल हावासँग नाचिरहेछन् !
मैले उसको दर्शन गरेको छैन, उसको बोली सुनेको छैन,
केवल उसको पदध्वनि मात्र क्षण–क्षणमा सुनिरहेछु :
यही मानिस मेरो ढोकाको अगाडी आउँछ अनि जान्छ,
मेरो सारा दिन उसको सत्कारका लागि आसन तयार पार्दा नै
बितिसक्यो,

घरमा पाला पनि बलिसक्यो,
अब उसलाई कसरी पुकारुँ ?
उसँग मेरो भेटघाट भएको छैन,
तैपनि उ आउँछ, भेट हुन्छ, यो पूर्ण आशा मेरो प्राणमा रहेको छ ।
मैले उसको स्वर सुनिनँ, क्षण–क्षणमा उसको पदध्वनि सुन्दछु ।

Rabindra Nath Thakur
Rabindranath_Tagore_-_A_Poet_like_no_Other