Basanta – Bhupi Sherchan

सारा ढोका र झ्यालहरु लातले खोलेर
डाँकाझै आउँछ हावा कोठाभित्र
र एक छिनमै दराजहरु उघारेर,
कागतपत्रहरु पल्टाई हेरेर
केही नपाउँदा रिसले रन्थनिएर
अरु झ्यालहरुबाट हाम्फालेर भाग्दछ ।
आकाशको आँखा दुखेको छ
ऊसित आँखा जुधाउँदा आफ्नै आँखा पीरो हुन्छ,
ज्वरपीडित सूर्य सकी नसकी हिडिरहेछ आकाशमा
तुवाँलो भुवाको खास्टो ओडेर
झ्यालमा उभिएर एक्लै,
म बाहिर हेरिरहेछु
हेरिरहेछु र सोचिरहेछु–यो कस्तो बसन्त
यो चैतको दिनको कस्तो उराठलाग्दो पहर हो !
यो कस्तो मुर्दा शहर हो !
सडकका दुई किनारमा वसन्तको स्वागतार्थ
हरियो सारी हतार–हतार बेरेर उभिएका झ्याङहरु
अबीरका थाल बोकेका आरुका रुखहरु,
लावाका थाल बोकेका आलुबखडाका रुखहरु
अनि स्कूलका केटाकेटीहरुझैं
सङ्गीन झण्डाहरु हल्लाइरहेका पूmलका सानासाना बोटहरु
म हेरिरहेछु
देखिरहेछु
र सोचिरहेछु
वसन्त यहाँ किन आउँछ विदेशी पाहुनाझैं
यो कस्तो औपचारिकता
किन आउँदैन ऊ त्यसरी
जसरी युवावस्थामा जुँघारेखी आउँछ ?
या हर्षमा मुस्कान
आफंै, अनायास र अनजान,
उफ् यो कस्तो वसन्त हो !
जता हे¥यो उतै देखिन्छ
भित्र ठोस हुन छाडेर
बाहिर बाहिरै मात्र बढेर अग्ला भएका
बाँसका ठानाहरुलाई नुहेर
पश्चात्ताप गरिरहेका आफ्m्नो खोक्रोपनमाथि
आफ्नो हातको बलभन्दा
ग¥हुङ्गो रातो पूmल समाएका
कल्कीका बोटहरुलाई
दुई हात तल झारेर उभिरहेका
यी लत्रेका हातहरुले रातो पूmल समात्ने के दर्कार
के अधिकार
टाढा–टाढासम्म उभिएका छन्
न्यास्रो अनुहार लाएका असङ्ख्य मौन घरहरु
प्रत्येक घरको मुखमा झुुि न्डएको छ विदेशी ताल्चा
भोटे ताल्चा अथवा हिन्दुस्तानी ताल्चा
कुनै घरको मौलिक ओठ छैन
यो कस्तो वसन्त !
खोई मानिसहरुले चोला फेरेको ?
खोई घरहरुले बोक्रा फेरेको
खोई
खोई
खोई
म चिच्याउन चाहन्छु —खोई
तर खोई मेरो आवाज किन निस्कन्न ?
के भयो मेरो आवाजलाई
यो के हो डल्लो गुच्चाजस्तो मेरो घाँटीमा
जो मैले घाँटी खोल्दा मुखमा गई अड्कन्छ
र मुख खोल्दा घाँटी थुन्न पुग्दछ
अनि यस्तो लाग्छ मानांै
अब ममा कुनै उम्लाई छैन
कुनै उत्तेजना छैन
कुनै आवाज छैन
कुनै विस्फोट छैन
मभित्रको मानिस मरिसक्यो
अब त फगत् मेरो रुपमा उभिएको छ
पड्किसकेको सोडाको एक बोतल—
एउटा खाली बोतल !

Naya Barsha – Bhupi Sherchan

नयाँ वर्ष नयाँ सरुवा भई आएको हुलाकेझैं
झोलामा सुर्जेको एउटा पुलिन्दा बोकेर
छानामाथि वैशाख हिँडिरहेछ
भारी अल्छी पाइला सारेर
भित्ता-घडीको लङगूर हल्लिरहेछ उसको
पदचापले
ट्वाक्……ट्वाक्……..ट्वाक्……..ट्वाक्
निस्तेज भई आकाश पल्टेको छ
न्यास्रो अनुहार पारेर
बेमौसमको बर्षात
बेला-कुबेलाको वादलको गडयाङ-गुडुङ
आकाशलाई पखाला लागेको छ
विष्णुमतीको फोहर हैजे पानी पिएर
ट्वाँ
सहनाइको बेसुरा ध्वनिबाट निस्किरहेका छन्
हैजाका असङ्ख्य अदृश्य कीटाणुहरु
मध्यान्ह दिन
चर्को घाम
सारा रुखहरुले आफ्नो आङ कन्याइरहेका छन्
फेरि एकचोटि
नयाँ वर्षआएको छ
फेरि एकचोटि
भित्ताको नयाँ क्यालेण्डरमा
आफ्नो जीवनको भिसा झुण्डयाउनु छ
फेरि एकचोटि
सँगी साथीहरुको सूचि बनाउनु छ
फेरि एकचोटि
भयानक बमहरु बोकेर, उडिरहेका हवाइजहाज
र रकेटमुनि बसेर
लेख्नु छ प्रियजनहरुको नाममा
सफलता, शान्ति र दीर्घायुको शुभकामना-पत्र ।

Ek Kavita – Bhupi Sherchan

‘भोक लाग्यो’ ठिटोप्रति
न गाँसको प्रबन्ध
न बासको प्रबन्ध
तैपनि
बाँचेकै छ
हुर्केकै छ
यो मगन्ते ठिटो
नयाँ सडकको पेटीमा
पेटीजस्तै सधै असङ्ख्य पाउमुनि कुल्चिएर
कसैको वासनाको द्रुतगामी रकेटमा राखेर
यो ठिटो उडाइयो
अनजान र अनिश्चित भविष्यको अन्तरीक्षमा
बिना कुनै स्पेस सूट !
‘अक्सिजन मास्क’
र सुरक्षित सञ्चालनको
तर ऊ
बेवारिसपनाको भारहीन अवस्थाबाट
सकुशल ओर्लियो
नयाँ सडकको पेटीमा
झुत्रो प्यारासुट ओढेर
यो शिशु
जन्मियो यिशुजस्तै
कुमारी आमाको गर्भबाट
र बसेको छ अहिले ऊ
नयाँ सडकको पेटीमा
ल्याम्प–पोष्टको ‘क्रस’ बोकेर ।
पुसको जाडो
रांै ठाडो हुने रात
उदास, उजाड, पूmटपाथ
एक कुनामा सिउरेर
सुतेको छ ऊ झुत्रो बोरा र पुरानो अखबार ओढेर
अखबार ः जसको छातीमा छापिएका छन्
ठूला–ठूला अक्षरमा ‘बालदिवस’ का समाचार
मन्त्रीज्युबाट उद्घाटन,
मिठाई र पुरस्कार वितरण
तथा बाल–बालिकाहरुको प्रगतिको विज्ञापन
सुत बाबा सुत
सुत ज्ञानी सुत
सुत राजा सुत
यसरी नै निश्चित भै सुत
एक दिन यस्तो पनि आउनेछ
जब तिम्रा यी अखबार र झुत्रे बोराका
लुगा पनि
झुण्ड्याइने छन्—म्युजियममा
कालुपाँडेजस्तै
कालुपाँडेको लुगासँग
र त्यस बेला लेख्नेछ इतिहासकारले
‘उहिले–उहिले’ को नेपालमा
दुई थरिका मानिस थिए
एक थरी
जो अखबारमाथि पल्टन्थे
हेडलाइनको सिरानी हालेर
महत्वपूर्ण खबर बनेर,
अर्को थरी
जो त्यो खबरको न्यानो ओढेर
पुस–माघको जाडो काट्थे बेखबर भएर
उहिले–उहिलेको नेपाल
एउटा बासी अखबारजस्तो थियो ।

Maani Nabhayeko Jindgani – Bhupi Sherchan

आउँछन् जब किरण भोरका
झ्यालभित्र ज्वरको रापझैं
उठ्छु चूपचाप ओछ्यानबाट
घाममा सुकाएको गीलो कपडाको बाफझैं
हराउँछु दिन–दिनभरि घरबाहिर
रक्सी पिएर बिर्सेको पापझै
रातको साथमा घर फर्कन्छु
नशा उत्रेपछिको पश्चात्तापझैं
आह ! यसरी बितिरहेछ जीवन
सन्निपातको रोगीको प्रलापझैं ।

Kavita – Madhyanna Din Ra 

अखबारको ‘वान्टेड कालम’ –मा
म आफ्m्ना आउने दिनहरुको अनुहार खोजिरहेछु,

प्रत्येक जुलूस, सभा, भाषण

र नयाँ योजनाका फाइलहरुमा

पाइला टेक्ने आधार खोजिरहेछु—

नयाँ बजेटको ओठमा

खोजिरहेछु आश्वासन

रेडियो–घोषणासँग मागिरहेछु

सान्त्वनाका दुई शब्द

नयाँ पे–स्केलले नापिरहेछु

म आफ्नो परिवारको आयु;

प्रत्येक खाली सिटको सूचनाले

मलाई जवान बनाउँछ

प्रत्येक इन्टरभ्यूको परिणाम सुनेर

जीवन, काखीको पसीनाझैं गन्हाउँछ,

आमाको ममतामा पनि

कसैले नैराश्य घोल्दछ,

बाबुको प्रोत्साहनमा पनि

चिसो सुस्केरा बोल्दछ

कुमारी बहिनीको स्यूँदोसँग, सिन्दूर झस्के झैं लाग्छ

पत्नीले थालमा सधै–सधै

व्यङ्ग्य पस्कभे mै ं लाग्छ

एक युग बित्यो

म आफ्नो बिन्तीपत्रजस्तो अनुहार बोकेर

भट्किरहेछु दर–दर

पुगिरहेछु घर–घर

एक चिसो निद्राले मलाई

छोपिरहेछ निरन्तर,

मलाई थाहा छ

यसपल्ट म निदाएँ भने

फेरि कहिल्यै पनि म बिउँझन सक्तिनँ

त्यसैले

ए झुसिल्कीराझं लाम लागेकाहरु !

ए नाराका अक्षरहरु !

अरु जोर–जोरसित नारा लगाऊ

उफ् ! म निदाउन चाहन्नँ यो दिउँसै

मलाई जगाऊ, मलाई जगाऊ ।

Kavita – Mainbatti Ko Sikha

स्नान गरेर
शारदीय घाममा

आफ्नो कौमार्य छरेर

थकित–थकित झैं

चकित–चकित झैं

एक्लै–एक्लै मुस्काइरहेको

अनुहार हो यो कुनै

सुन्दरी नवयुवतीको ।

शुभ्र, शान्त, स्निग्ध

शिखा मैनबत्तीको ।

आँखाभरि वेदनाको पानी

तर, हर्षले हाँसिरहेछ आँखाको नानी

मानौं, अप्रेशनपछि

होशमा आएर

घोर पीडामा पनि

शिर अलिक उठाएर

नवजात शिशुलाई नियालिरहेको

सन्तुष्ट आँखा हो यो

कुनै पुत्रवतीको ।

शुभ्र, शान्त र स्निग्ध

शिखा मैनबत्तीको ।

एकातिर धप्प–धप्प

बलिरहेछ अनुहार

अर्कातिर तप्प–तप्प

ढलिरहेछ अश्रुधार ।

मानौं यो कुनै विधवाको

त्यो क्षणको अनुहार हो

जब कि उसलाई आएछ याद

एकसाथ

सुहागरात र स्वर्गीय पतिको ।

शुभ्र, शान्त र स्निग्ध

शिखा मैनबतीको ।

Kavita – Hinda Hindai

हिंड्दा–हिंड्दै केही सम्झेर
बटुवा बाटोमा हाँसेझैं

किसानको हृदय अन्न बनेर

खेतको माटोमा हाँसेझैं

तिमी हाँस्ता यस्तो लाग्छ प्रिय !

तिमी मेरो साटोमा हाँसेझैं ।