कविता – शिमल

शिमल जति बढे पनि घमन्डले चढे पनि
शिमल सेतै फुले पनि सेतै भुवा उडे पनि
अलि बढेर के भायो भुवा उडेर के भयो
सेतै फुलेर के भयो, सेतै झरेर के भयो
(१)
गुलाब मानको हुने शिमल फुलेर के हुने
घोचे पनि गुलाब हो शिमल बढेर के हुने
सेतै फुले के भयो न देवको न प्रित्तको
जति बढे नि के भयो न भित्रको न मित्रको
(२)
न काठको न फुलको न मोल तोलको कतै
न रंगको छ मोहनी छरेर बास्ना कतै
शिमल भुवा समानका न भित्र चित्त चेतना
शिमल बढे समानाका नि भित्र स्वच्छ भावना
(३)
बसन्तको बहार शिमल फुलेर आउला
शिमल बढेर ढुंगामा बसन्त राग गाउला
बनै शिमल मने शिमल शिमल छ चेतना पनि
छ अग्लिंदै कुकाठले बडो म भन्छ तैपनि
(४)
सेतो छ रंग फुलमा न बास्ना रंगको बसन्तको
दिगो दरो नदेखिने हुँदैन है जीवन्तको
नि टिप्नुको फुलेर मात्र के भयो
न लाएको न बिक्नु को टिढै गरेर के भयो
(५)
कुकाठ अग्लिंदै गए मोटो भएर के भयो
न गाबको न कामको ठूलै भएर के भयो
शिमल घमन्डमा फुले अदुरदर्शिता पनि
जति बढेर के भो शिमल घमन्डका धनी
(६)
शिमल जति बढे पनि मोटो कु काठ काम खै
ठूलो भएर के भयो लुतो कुकाठ नामकै
शिमल पलाउँदै गए महु बडा बडी रहँु
शिमल समानका हुँदै म उच्चमा चढिरहँु
(७)
कुकाठ सल्किंदै गए शिमल हल्लक हल्कियो
शिमल मोटोे हल्केको बढो विचित्र हल्कियो
दलिन नयाँ दरा बरा शिमल हेरेर हुन्न है
न शिरको न पीरको शिमल झरेर जान्छ है
(८)
शिमल झरेर के भयो क्षति रति हुँदैन है
न गाबको बढे पनि आदर्श भन्न हुन्न है
कति झरे कति छरे भुवा समान दर्शन
शिमल बढा म हुँ कैै घमन्ड फूल्छ जीवन
(९)
न छो न छो शिमल भुवा हावा बनेर उड्नु है
अझै अझङगका बनि शिमल समान बन्नु है
शिमल बढेर के भयो सेतै फुलेर के भयो
शिमल ढलेर के भयो शिमल बढेर के भयो

कविता – विवशता

एउटा फरक यात्रामा निस्किरहँदा
वासनादार
फूलका सुगन्धहरुले
स्वागतका मुस्कान छरिरहे।
सिमसिमे
बर्षातका लहरहरुले
निस्किरहने फोहोर धोइरहे।
अप्ठ्यारा
पहाडका गोरेटाहरुले
गजबको ताली ठोकिरहे।
गरीबका
निचोरिएका आँखाहरुले
परिवर्तनको आशा बोकिरहे।
निम्छरो
निभिरहेका चूलाहरुले
उज्यालोको अनुभूति खोजिरहे।
अफसोच!
यात्राका बीचहरुमा
बाटोका घुम्तीहरुमा
भुल्भुलैयाहरु
अवरोध बनी अल्भि्करहे।
छिस्केनी मात्र होइन
काँडेतारका तारबार भित्र
दबिएका मह140वकांक्षाहरु
इच्छाशक्तिका तासहरु
उभिएर रोक्न खोजे
ठट्टा गर्न खोजिरहे।
त्यतिबेलै
तिमीहरु सबै
गर्ल्यामगुर्लुम ढलिरहँदा
म त एक्लै
उभिइरहें।

गजल

नठान्नु आकाश शुन्य हुन्छ एक तारा टुट्दैमा
हाम्रो यात्रा रोकिंदैन केही यात्री छुट्दैमा

लाखौं फूलको बगैंचामा एउटा फुल झरे के भो
थाल बनाउन रोकिंदैन टपरीहरू खुट्दैमा

जुन रूखले हिजो ओत्यो आज त्यही काटे पनि
अमर छ आस्था हाम्रो मर्दैन त्यो चुट्दैमा

कायरहरू अप्ठ्यारोमा हातखुट्टा कमाउछन
आउने छैन बाढी पहिरो बर्खे मूल फुट्दैमा

हिजो जसकेा वरिपरि घुम्थ्यौ पुच्छर हल्लाउँदै
नसोच तर्सन्छ बाघ दुईचार फ्याउरा जुट्दैमा

गजल – कमला क्षत्री

गरिबको श्रम, सीप सामन्तीले खान्छ किन
श्रम गर्ने श्रमिकको पसिना खेर जान्छ किन

वर्षभरी दुःखगरी उब्जाएको अन्नबाली
हरेक वर्ष साहुलेनै भरीभरी लान्छ किन

सधैभरी साहुकै काममा साँझविहान खान छैन
एकदिन काममा नजाँदा नी हप्काएर तान्छ किन

गरिबमारा ठालुहरुलाई न त नियम कानुन लाग्छ
अबुझ बनी गरिबैले उसलाई अझै मान्छ किन

उठौं मजदुर किसानहरु पसिनाको मूल्य लिन
खोजौं अझै समाजमा शोषककै सान छ किन

कविता – एउटा सपना देख्ने मान्छे

 

एउटा सपना देख्ने मान्छे
एक दिन उसले
एउटा सपना देख्यो
संघीयताको !
संघीयता भित्र आफ्नो राज्यको !
त्यो राज्य भित्रको उ एउटा हकदार !!!
त्यसैले
उ आफ्नो राज्यको मनोरम पहाडवाट
सेता झर्नाहरू खसेको देख्यो
पाखाहरूमा चेलीहरूको मिठो भाका पायो
चौपारी र देउरालीहरूमा
वाँसुरीको गुन्जन सुन्यो
हरिया डाडा माथी
गुरासका थुड्डा चुम्दै
आफ्नो राज्य भित्र
रातो घाम उदाएको देख्यो।
राज्य प्राप्तीका उल्लास सँगै
रड्डीन वेलुनहरू आकासमा उडाएर
आफ्नो राज्यको नागरीकहरूले
भव्य उत्सव मनाएको हेर्यो।

अर्को दिन उसले
फेरी पनि सपना देख्यो
उही संघीयताकोे !
जहाँ हर्केले वन्दुक वोकेर गर्जदै थियो ,
“यो मेरो राज्य हो।”
फरी अर्को ठाउँमा विर्खेले खुकुरी नचाउँदै थियो,
“मेरो राज्य खोई?”
एउटा सपना देख्ने मान्छे
उसको सपनामा
उसले भाला र लाठी वोकेका
रक्तरञ्जित मान्छेहरू देख्यो
धनुकाँद भिरेका
आदिवासी जनजातिहरू देख्यो
उसको सपनाको यो अध्यायमा
वेलुन उडेको आकाशभरी
लडाकु विमान हरूको आतंक मडारियो
यसरी उ आफ्नो राज्यको कालो पहाडवाट
रगतको खोला वगेको देख्यो
पाखाहरूमा चेलीहरूको रोदन र चित्कार सुन्यो।

देउराली र चौपारीहरूमा
युवाहरूको विभत्स लाश भेटयो
उसले देखेको संघीयताको सपनामा
उसको राज्यको मनोरम पहाड भत्कीयो
गुराँसका थुड्डाहरू सवै झरे
उसको राज्यको देउराली र चौपारीहरू पनि हराए
उसको राज्यको रातो घाम
क्षितिज पारी गएर विलायो
संघीयताको महाद्धन्दवाट निस्किएको
अशान्तिको शोक धुन सँगै
उसको राज्यको मानचित्रै समेत मेटियो

अचम्म !
उस्तैमा उसको सपनाको
अर्को नविन अध्याय शरू भयो।
एउटा सपना देख्ने मान्छे
अव उसको सपनामा
आकाश थर्काउने मेघको गर्जन सँगै
मोर्चामा उभिएका सहासिला योद्धाहरू देख्यो
धर्ती हल्लाउने भुइचालुका संर्घष सँगै
न्यायप्रेमी जनताहरूका आँतीला पदचाप देख्यो
उसले ज–जसलाई देख्यो
उनिहरूको एउटै हुँकार थियो
संघीयता चाहिंदैन !
यो हुँकार झन् झन् बुलन्द हुदै थियो
मान्छेहरूको पदचाप झन् झन् तेज हुँदै थियो।
अखन्ड नेपालको रक्षा गर्न
अव उसको सपनामा
हर्के पनि कुर्लदै सामेल भएको देख्यो
विर्खे पनि हर्के सँग जुर्रमुराएको पायो
एउटा सपना देख्ने मान्छे
उ पनि के काम थियो र?
संघीयता चाहिदैन भन्दै
सवैभन्दा अगाडि मोर्चामा
रातो कात्रो बाँधेर उभियो।

कविता – खै के भनु?

अन्धकार चिर्दै
बन्धनहरू तोड्दै
अगाडि बढिरहेको बेला
अनेकौं मोडहरू पार गर्दै
शिखर चढिरहेको बेला
चटक्क यात्रा छोड्नेहरूलाई
ईतिहासलाई हिलो छ्यापी
ल73य मोड्ने हरूलाई
खै के भनु?

विजारोपण दोषको
के नौलो भयो र?
समय–समयका बर्बरहाटहरू
जसको प्रतिवाद तिमी पनि गर्‍यौ
उही पुराना शैलीले
उस्तै अफवा फैलाउँदै
रक्त रञ्जित झन्डा छोड्नेहरूलाई
सहयात्रीको नाता तोड्नेहरूलाई
खै के भनु?

अवसरवादका लप्काहरूलाई
विचारको रातो टालोले छोप्दै
महल पजेरो खोज्नेहरूलाई
सरल बाटो रोज्नेहरूलाई
खै के भनु?

पदप्रतिष्ठाको निम्ति
ऐस आरामको निम्ति
भित्र–भित्र सडेर
गिद्ध घुमाउनेहरूलाई
यात्राको नियम तोडेर
साहसको गाथा सुनाउनेहरूलाई
खै के भनु ?
खैके भनु?

कविता – ढुकेको छ मेरो रारा

हरियाली डौटो ओडि, आकाश छुने रारा
मेरो शिर उचा पार्ने, नेपालकै तारा
ऐना हेर्ने अग्ला डाँडा, चुचेमारा भेक
निर्मल जल निलो तल, मुख धुने लेक
ढुकेको छ मेरो सारा बाटो हेरिहेरी
नयाँ प्रदेश बनाउनु छ कर्णालीलाई फेरि
एकसय सत्सट्ी मिटर आँत मुटु छुने
तीन पाँच कि.मि. लम्बा चौडा विशाल
छाती छुने
वारिपारी खेल्ने गर्छन् मिलन चौर अनि
घाँसे मैदान, ठाकुरनाथ, खत्याड खोला पनि
ढुकेको छ मेरो रारा………..

भूल्भूले खोली बोकी डाँफे लेकमाथि
चारभेकको गमपाली, हिमालको छाती
बाटो हेरी छपक् मार्छन वनसम्पदा काफी
जडिबुटी अनगन्ति ढुकेका छन् डाकि
उठ् कर्णाली एक जुट हुँदै दासता हटाउनलाई
गणतन्त्र, स्वतन्त्र शासन नेपाल बनाउनलाई
जलविद्युत, माछापालन, के नहुने छ र?
पर्यटन उद्योग हुने विदेशीको घर
हिमाली चरा जन्तु दर्पन हेरी छायाँ
जैविक विविधता सँगै गाँसेको छ माया
ढुकेको छ मेरा रारा्

रारा मार्ग मोटर बाटो चेतना खुलेमा
बगैचा बाहैमासे हुन्छ, पाटना फूल फूलेमा
बहुआयामिक सम्भावना पोल्टो दासको छ
दीर्घकालीन योजना देशको सारा मागेको छ।
उठ् कर्णाली एकजुट हुँदै
विदेशी पर्यटक डाकी डलर फल्ने माल
देशलाई धनराशी भर्ने मेरो रारा ताल
ताल्चा विमान, घुम्ती बाटो होटल पसल
रारा विकास उत्थान हुने कर्णाली सफल
ढुकेको छ मेरो रारा…………

उठ् कर्णाली एकजुट हुँदै………..
गणतन्त्र स्वतन्त्र शासन नेपाल बनाउनलाई

कविता – पिएर त हेर

‘मैले पिएकोमा रिसाएका साथीहरु
पिएर त हेर, पिउन झन् गाह्रो छ ।
मरेर शहीद हुनेहरु
जिएर त हेर, जिउन झन् गाह्रो छ !!’

बाटोभरि आशैआश छन् – प्रकाश सायमी 

बाटोभरि आशैआश छन्

आँखाभरि प्यासैप्यास छन्

दुवै भाव मिल्न सके

भाव एउटै हुनसके

हाँस्न सके हाँसिदिन्थेँ

रुन सके रोईदिन्थेँ

दुई मन एउटै भए अरु पनि के के हुन्थेँ
वरिपरि साँझैसाँझ छन्

तिमीसित मातैमात छन्

दुवैलाई गाँस्न सके

जिन्दगी नै जुठो पार्थेँ

हार्न सके हारिदिन्थेँ मर्न सके मरिदिन्थेँ

एकलाश जिन्दगीमा अरु पनि के के हुन्थेँ

गौंथली र देवकोटा – लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा 

क.

गौंथली र देवकोटाको

एउटै गुँड छ ! एउटै गुण छ !
ख.

यस घाटमा क्या बाघ र पाठो पानी पिउँछ !

प्रकृति बसेर, दुइटैको दिल,

एक धागोमा सिउँछ, सिउँछ !

त्यो तर्सिन्न, म शङ्किन !

मध्यरातमा एक कोठामा

दुइटै जीवको जाग्ने निहुँ छ

तलतिर लागे यस संसारमा

आगो, आगो,

मास्तिर ज्यादा लागेदेखिन्

यशको चिसो हिउँ छ, हिउँ छ !

बीच बासो,

फ्यारफ्यार मध्यम,

रसले जिउँछ, रसले जिउँछ !
ग.

बिजुलीको तार लामो, मसिनो,

तानिएको हेर ! यहाँ छ !

तरङ्ग, लहर क्यै त्यसमा जिउँछ !

त्यसमा गौंथली रातमा रुँग्छ,

कविको मन पनि त्यस्तै उँग्छ !

स्वर्गले रोई हेरिरहेको

भिजेकी पृथिवी मनले सुँघ्छ !

दिनभर, दिनभर,

दिलले, साधन त्यस्तै हिलोमा

प्यारका एउटा महल बनाउन,

ठुँग्छ, ठुँग्छ !

सूनसानमा निशिको, सुत्दा

सारा संसार, जागी, जागी,

कल्पनाको आँखा उँग्छ !
घ.

सुहृद्मधु छन्, कविता, पोथी,

सँगकी ज्योति !

यस जगत्मा खँदिलो बासो

निम्ति, उनको ‘चिउँ’ छ ! ‘पिउँ’ छ !

मधुमास बिताउन नेपाल छान्यौं,

विवाहपछाडि,

स्वस्थ र अग्लो ठाउँ जुन छ ।

गौंथली र देवकोटाको

अध्यात्म मितेरी चुपचाप रुन्छ !

सृष्टिको हाम्रो पीडा देखी,

करुणादृग झैं तारामय नभ,

करयाइँबाट झ्यालमा चिहाई,

एक तारमा गुड्छ गुड्छ !

गौंथली र देवकोटाको

एउटै गुँड छ ! एउटै गुण छ !
ङ.

वसन्त पछाडि लागी आयौं !

स्वपनाको फुल बिपना हुन्छ !

गौरी–शङ्कर गाना गायौं —

प्रकृति पुरुषको जुहारी परस्पर,

गाना जुन छ !

त्यो चुच्चाको, यस रसनाको,

गाउँदो रचना हाम्रो घर हो !

युगका बच्चा आँखा उघार्लान्,

हेर्दै पर हो !

दिनभर, दिनभर,

जगत्ले कुल्ची हिंड्ने हिलोमा,

हाम्रो नजर छ

त्यही हो हाम्रो घरको साधन !

यस्तो ईँट र यस्तो माटो, नेपालभर छ !

पृथिवीभर छ !

दिनभर, दिनभर, फ्यारफ्यार, भुर्भुर,

माटोको गन्ध नाकले सुँघ्छ !

स्वर्ग रोई, गीला, बनेका हिला चुचाले

उचाल्न खोजी ठुँग्छ, ठुँग्छ

गौंथली र देवकोटाको

एउटै गुँड छ ! एउटै गुण छ !
च.

बच्चा काढी यस गुँडमा जब

तिनको पखेटा उम्रन्छ !

वनमा लगीकन तिनलाई उडाउन,

हाम्रो मीठो मनसूब छ !

त्यसपछि प्यारा, प्यारी हामी

कविकविताको गौंथली जोडी

उड्छ, उड्छ !

सागर–किनार पुग्छौं, फ्यारफ्यार

एक बार फर्की,

आँसुले हेर्न,

मानिसहरुको जङ्गल जुन छ !

डुब्छौं, दम्पति सागरमा तब,

सुखमा हाम्रो आत्मा बुड्छ !

प्रसव–वेदनाको यो सदनको

पीडा उड्छ !

गौंथली र देवकोटाको,

एउटै गुँड छ ! एउटै गुण छ !

यसै गरी बिताइदिन्छु – काली प्रसाद रिजाल 

यसै गरी बिताइदिन्छु दुई दिनको जिन्दगी

हाँसोमा लुटाइदिन्छु आफू आँसुमा डुबी

यसै गरी बिताइदिन्छु दुई दिनको जिन्दगी

भीड छ म भीडमा आफूलाई बिलाईदिन्छु

बिर्सिदिन्छु आफुलाई होशमा हराईदिन्छु

कि त लुकी यतै कतै रोईदिन्छु सुस्तरी

हाँसोमा लुटाई दिन्छु आफु आँशुमा डुबी

च्याती दिन्छु आफुलाई बालिदिन्छु साँझमा

फालिदिन्छु आफुलाई दिनहरुको माझमा

गाईदिन्छु गीत आफ्नो आफैलाई नै पिई

हाँसोमा लुटाईदिन्छु आफु आँशुमा डुबी

मै हूँ – काली प्रसाद रिजाल 

पर्वतहरूमा सुमेरु हुँ म

नदीहरूमा

महाकाली, टनकपुर हुँ म

वृक्षहरूमा रक्तचन्दन हुँ म

विमानहरूमा लाउडा हुँ म ।

म सहस्र छु, अनेक छु

अनेक भएर पनि एक छु

कर्ता पनि, कारण पनि

कर्म पनि मै हुँ

पाप, पुण्य, धर्म पनि

अधर्म पनि मै हुँ

सबै अधिकार शक्ति

मैबाट निःसृत हुन्छन्

सबै मूल्य, मान्यता

मैबाट स्थापित हुन्छन्

म स्वयम्भू, मेरो कसैप्रति जवाफदेही छैन

कुनै विधान, संविधानले मलाई छुदैन ।

सबै यज्ञ, अनुष्ठानहरूको अधिष्ठाता

युगको प्रणेता हुँ म

नेताहरूको पनि नेता

महानेता हुँ म

नेपथ्यमा बसेर म नै गराउछु

प्रपञ्च भातीभाती

तर, कमलजस्तै ओभानो छु

सदैव पानीभन्दा माथि ।

सबै ग्रन्थ, शास्त्रहरूको मै हु सार

म अज्ञेय, अद्वेत, अपरम्पार

मलाई बुझेपछि फेरि बुझ्नुपर्ने

केही रह दैन

मलाई पाएपछि प्राप्त गर्नुपर्ने

जगमा केही छैन ।

सुरमुनि देवगण सबै

मेरै उपासना गर्छन्

मेरै भक्ति स्तुति गाएर

यो भवसागर तर्छन् ।

त्यसैले ए नरहरि, गगनहरू हो !

विवेक र तर्कको

जालोलाई फाल

मैमा समर्पित होऊ

मलाई अङ्गाल 

तिमीहरू पनि आऊ

मेरै शरणमा आऊ

र धनधान्यसहित

परमपद पाऊ ।

गोपाल प्रसाद रिमालले बोलिरहेको खास कुरा – गोपाल प्रसाद रिमाल

गोपाल प्रसाद रिमाल  २१ मई १९१८ - २४ अक्टोबर १९७३ , काठमाडौँ नेपाल

गोपाल प्रसाद रिमाल
२१ मई १९१८ – २४ अक्टोबर १९७३ , काठमाडौँ नेपाल


हाम्रो छाती कत्रो ? हिमालजत्रो
हाम्रो बारीको नाउँ के ? नेपाल
हाम्रो गाउँको नाउँ के ? नयाँ नेपाल
त्यसको सेरोफेरो कति ? ब्रह्मपुत्रवारि, इन्दसवारि, गङ्गावारि
हाम्रो देशको नाउँ के ? खसमीर, खुशी, खसियाशैल ।
हाम्रो उचाइ कत्ति ? नोर्के थुम्कोजति ।
हाम्रो आदर्श के ? गोरखा—
तर गाई र ब्रह्माले जस्तै ढाँट नबोलेर
बलभद्रले जस्तै साँचो बोलेर ।
हाम्रो जुक्ति के ? सकेसम्म छलफल
अनि छल
दामोदरको, भीमसेनको, जङ्गबहादुर खसको जस्तो ।
हाम्रो धर्म के ? लडाइँ—
पृथ्वीनारायण शाहको जस्तो
बहादुर शाहको जस्तो
रणबहादुर शाहको जस्तो ।
हाम्रो कला कस्तो ? अर्निकोको जस्तो
हाम्रो कैदी कस्तो ? भगवान् अरविन्दजस्तो
हाम्रो मुक्ति कस्तो ? त्रिभुवनजस्तो ।

बा आउनुभएको छैन – सिद्धिचरण श्रेष्ठ

पानी परिरहेछ,
हावा चलिरहेछ,
समयले अबेर ओढिसक्यो,
बत्ती बलिसक्यो,
भात पाकिसक्यो,
आमा कराउनुभइरहेछ-
बा आउनुभएको छैन ।

युग बदलिइसक्यो,
राणा ढलिसक्यो,
भन्दछ जन्जिर टुटिसक्यो
अझ पनि आजादी आएको छैन
प्रगति आएको छैन,
प्रजातन्त्र आएको छैन,
आमा कराउनुभइरहेछ-
बा आउनुभएको छैन ।

हाम्रो विचारको घुयँत्रोले
हाम्रो कल्पनाको वज्रले
अन्धकारको टाउको फुटिसक्यो
अझ पनि नयाँ बेहान आएको छैन
नयाँ युग आएको छैन
आमा कराउनुभइरहेछ-
‘बा आउनुभएको छैन ।’

म बहुला होइन – सिद्धिचरण श्रेष्ठ

आमा तिनीहरूले जेसुकै भनून्,
म बहुला होइन ।

मैले गर्न नहुने केही गरेर हिँडेकै छैन,
बोल्न नहुने केही बोलेर हिँडेकै छैन ।

मेरो आँखा छ, त्यसैले हेर्न पाऊँ भन्छु;
पेट छ खान पाऊँ भन्छु,

नाङ्गो भएर कोही नहिँडोस् भन्छु;
आवाज कानले सुन्न पाओस् भन्छु;

बिचारलाई बोलीमा उतार्न पाओस् भन्छु;
यत्तिकैमा पनि तिनीहरू

मलाई बहुला भन्छन्,
आमा, म बहुला होइन ।

दिनको पचास त के -मोतीराम भट्ट  

दिनको पचास त के हजार पटक् कती समझाउनू

म गरीबको घरमा हरे तिमीले यसोरी नआउनू ।
रिसमा थियौ कि खुसी थियौ, म त केही जान्दिनँ के थियौ,

कि यसो थियौ, कि उसो थियौ मनमा कसोरी बुझाउनू ।
नत आ भनूँ, नत जा भनूँ म यसो भनूँ कि उसो भनूँ

तिनीको मिजाज म के भनूँ, कतिसम्म विन्ति चढाउनू ।
वय सोह्रको मन साठिको छ र पो गजब छ ति प्यारिको

मुखको खाव छ चन्द्रको, ननिको छ मिस्सि लगाउनू ।
मनसुब पुग्नू परै रहोस् दरसन् पनि छ कठिन जहाँ,

अब बाँचनेछु मता कहाँ तिनीलाई यति सुनाउनू ।
तिमि बिर्सि आलत क्यै जनी, मत संझदो छु अझै पनि,

मुख भित्र पान चपाउनू, अलि हाँसि हाँसि हँसाउनू ।
मणि हो भनूँ त न झल्कँने बिजुली भनूँ त न चंकने

आइना भनूँ त न टल्कने उपमा कसोरी जुराउनू ।
तिमि पर्खि पर्ख भनी भनी कन जानू, फेरि नआउनू,

खपि सक्नु छैन मलाइ ता, तिमिले यसोरि छकाउनू ।
सुन है सबै हरिको हुकुम् म हुकुम् भनूँ कि भनूँ जुलुम्

अघि जो भयो उत भै गयो तर फेरि मोति न लाउनू ।

कविता – जीवनको अँध्यारो सडकमा – भूपी शेरचन

भूपी शेरचन  १९३७ - १९९० मुस्तांग नेपाल

भूपी शेरचन
१९३७ – १९९०
मुस्तांग नेपाल


जीवनको अँध्यारो सडकमा
जीवनको अँध्यारो सडकमा
सफलता
साइकलको डाइनमोबाट बल्ने बत्तीझैं लाग्छ
कि जबसम्म
गतिको पैडिलमाथि
मेरो खुट्टा चलिरहन्छ
मेरो पथमा यो बत्ती बलिरहन्छ
तर जसरी नै म थाक्छु
र मेरो खुट्टा रूक्छ
अन्धकार मेरो अगाडि आएर भुक्छ।

नाट्यशाला – भीमनिधि तिवारी 

संसार नाट्यशाला हो; प्रकाश सूर्य, चन्द्र हुन्
जीवनधारीहरू सारा कर्मचारी समान हुन्

छ जो प्रकृतिको पर्दा त्यसैको आडमा डटी

यहाँ भेष लिई नाना आउँछन् नट औ नटी

अभिनीत यहीँ हुन्-विपत्तिया महीपति

अंक प्रलयको बेला, महाप्रलयमा ‘इति’

सुत्रधार भई, काल काम गर्छ निरन्तर

गुण दोष दुवै हेर्ने आलोचक छ ईश्वर !

नैतिक दृष्टान्त – लेखनाथ पौड्याल

लेखनाथ पौड्याल  १८८५  -  १९६६  कास्की नेपाल

लेखनाथ पौड्याल
१८८५ – १९६६ कास्की नेपाल


बडाले जे गर्यो काम हुन्छ त्यो सर्व-संमत ।
छैन शङ्करको नङ्गा, मगन्ते भेष निन्दित ।।

गरदैन ठूलो व्यक्ति मर्यादा-स्थिति-लङ्घन ।
बसेको छ महासिन्धु सीमाबद्ध बनीकन ।।

दबिन्छ गुणिको दोष गुणका राशिमा परी ।
रश्मिले चन्द्रको दाग दबाएकै छ बेसरी ।।

कसैको लोकमा छैन एकैनास समुन्नति ।
अरूको के कुरा हेर सन्ध्यामा सूर्यको गति ।।

छोटो बढ्यो भने ज्यादा फूर्ति ढाँचा बढाउँछ ।
उर्लंदो खहरे हेर कत्तिको गड्गडाउँछ ।।

ज्यादा सोझो हुनुभन्दा टढिनु छ फला-धिक ।
गरदैन कुनै सोझो ग्रहको पूजना–दिक ।।

टपर्टुञ्या पनि हुन्छ मूर्खमध्ये प्रतिष्ठित ।
बोलने को अँध्यारोमा महा–त्मा जुन्किरीसित ।।

सानैदेखि छुचो हुन्छ दुष्ट मानिसको मति ।
घोचने जङ्गली काँढा पहिले नै तिखा कति ।।

मिलेर काम गर्नाले हुन्छ अत्यन्त फायदा ।
एकता हेर कस्तो छ मौरीको महमा सदा ।।

जो दिंदैन उही दिन्छु भनी गर्जन्छ सत्त्वर ।
जो हो नवर्षने मैघ उसैको हुन्छ घर्घर ।।

हुनुपर्दछ मौकामा शत्रुको पनि सेवक ।
कोइली कागकै बच्चा बन्छ सानू छँदा तक ।।

गुणग्राही जहाँ छैन वहाँ के गरला गुणी ।
कौडीमा तक मिल्किन्छ भिल्लका देशमा मणि ।।

योग्य स्थानविषे मान सानाले पनि पाउँछ ।
कृष्णाका तटको ढुङ्गा देवता कहलाउँछ ।।

उपकारी गुणी व्यक्ति निहुरन्छ निरन्तर ।
फलेको वृक्षको हाँगो नझुकेको कहाँ छ र ।।

मेटिंदैन कसैबाट आफनू कर्मपद्धति ।
बनवासी बने राम चौधै भुवनका पति ।।

धर्म हो धीरको धैर्य राखनू दु:खजालमा ।
मानू मौनव्रती हुन्छ कोइली शीतकालमा ।।

सारा सार लिई कन्था छोडी-दिन्छ गुणी जन ।
रस चुसेपछि भृङ्ग फूलमा भुल्दथ्यो किन ?

सङ्गले पनि जाँदैन दुष्टको दुष्टा रिस ।
श्रीखण्डमा बसी सर्प कहाँ हुन्थ्यो र निर्विष ।।

मूर्खका मनमा अर्ती गालीतुल्य बिझाउँछ ।
दूधपान गरी सर्प खालि विष बहाउँछ ।।

कविता – बिर्सी बिर्सी सकिन्न – माधब प्रसाद घिमिरे

माधव प्रसाद  घिमिरे  Oct 22, 1919

माधव प्रसाद घिमिरे
Oct 22, 1919

गौरी खण्ड काव्य – ०४

लीला माइतका भुलेर घरका धन्दा तिमीले गर्यो
आमाको ममता भुलेर कसरी माया मलाई गर्यो
छातीबाट झिकेर प्राणसरिका छोरी मलाई दियौ
हेरी आखिर घाटबाट रसिला आँखा ममा चिम्लियौ

ख्वै छोरीहरु छन् कता, म त गएँ, ख्वै माइती छन् कहाँ !
प्यारा ! यति रहेछ भेट, टुहुरी हेरेर बस्नु यहाँ !’
धोको यत्ति कहेर के हृदयले उल्टीरहेकी थियौ
हेरी आखिर घाटबाट रसिला आँखा ममा चिम्लियौ

मैले सोधिनँ, अन्त्यकाल कुनमा धोको अडेको थियो
मैले रोइनँ, प्राण जान कतिको बाधा परेको थियो
हेरेँ टुल्टुल खाली, दीन मुखमा हेरीरहेकी थियौ
हेरी आखिर घाटबाट रसिला आँखा ममा चिम्लियौ

आँसू झर्न सकेन खालि रसिला आँखा लिएकी थियौ
बाक्लो फुट्न सकेन खालि दिलको भाषा भनेकी थियौ
मेरो ध्यान गरी मभित्र कसरी आत्मा मिलाईदियौ
हेरी आखिर घाटबाट रसिला आँखा ममा चिम्लियौ

गथ्र्यौँ दम्पति मृत्युका पनि कुरा माया र सन्तोषमा
भन्थ्यौ– मैँ पहिले मरुँ हजुरको प्यारो यही काखमा !
साँच्चै भाग्यवती सती हृदयकी सच्चा ! मलाई जित्यौ
हेरी आखिर घाटबाट रसिला आँखा ममा चिम्लियौ

तिम्रो पाप थिएन, चार दिनको चोला थियो कञ्चन
तिम्रो धर्म थियो, सुन्यौ दिनभरी श्रीकृष्णको कीर्तन
राती शीतल मेघको मनि महानिद्रा सजीलै लियौ
हेरी आखिर घाटबाट रसिला आँखा ममा चिम्लियौ

तिम्रो रुप र माधुरी धमिलिँदै जाला कुनै कालमा
जानेछन् अनि बिर्र्सदै गुन पनी यो बैगुनी विश्वमा
बिर्सि बिर्सिसकिन्न किन्तु कहिल्यै जो यो अनौठो गर्यो
हेरी आखिर घाटबाट रसिला आँखा ममा चिम्लियौ

माया गर्नेको चोखो माया पनि देखियो – काली प्रसाद रिजाल

काली प्रसाद रिजाल

काली प्रसाद रिजाल


माया गर्नेको चोखो माया पनि देखियो
वाचा गर्नेको वाचा बन्धन पनि देखियो

फूल सुकुमार छ को निस्पाप छ कोमल भन्थे
फूलको धारले रेटेको पनि देखियो

रोई रोई नछुट्टिने कसम खानेले
हाँसी हाँसी कसम तोडेको पनि देखियो

सबको भगवान छ भगवानले हेर्छन् भन्थ्यौ
तिम्रो भगवानले हेरेको पनि देखियो

झेल भो धेरै जिन्दगीमा – काली प्रसाद रिजाल

कालीप्रसाद रिजाल

कालीप्रसाद रिजाल


झेल भो धेरै जिन्दगीमा
झेलै झेल भो
मेरो माया उसको लागि
हाँस्ने खेल भो

के दुख्थ्यो र कलेजी यो
रेट्दा करौंतीले
यति साह्रो दुख्यो आज
छाड्दा निष्ठुरीले
कस्तो मायाजालमा पर्यो
त्यै नै काल भो

आफू पर्यो सोझो नि हौ
मीठो गर्थ्यौ कुरा
मुखै मात्र मीठो रैछ
भित्र धारी छुरा
जीउको नाश धनको कती
यस्तो चाल भो

घांसी – भानु भक्त आचार्य

भानु भक्त आचार्य  १८१४ - १८६८  चुँदी रम्घा तनहुँ , नेपाल

भानु भक्त आचार्य
१८१४ – १८६८
चुँदी रम्घा तनहुँ , नेपाल


भर् जन्म घाँस तिर मन् दिई धन कमायो
नाम क्यै रहोस् पछि भनेर कुवा खनायो
घाँसी दरिद्र घरको तर बुद्धि कस्तो
म भानुभक्त धनी भैकन किन यस्तो

मेरा ईनार न त सत्तल पाटिकै छन्
जे धन चीजहरु छन् घर भित्रनै छन्
त्यस घाँसीले कसरी आज दिए छ अर्ति
धिक्कार हो म कन बस्नु न राखि किर्ति

कविता – गोलि हो – लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा

लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा  Nov 12, 1909 – Sept 14, 1959

लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा
Nov 12, 1909 – Sept 14, 1959


गोली हो यो गोली हो,
काननेर गाउँछ सुइँय ! रणको बोली हो
आजको यो निम्ता भाइ !
बल्दो भोलि हो !

चण्डीको यो गिडगिडी, रुद्रको यो तान
ध्वनिले डाक्छ ध्वनिको ढेर, मुग्ध आज प्राण !
जीतहारको छ आज द्धन्द्ध नृत्य, द्धन्द्ध नृत्य,
हेर ! हेर !
लाल आज उग्र लाग,
सम छ बलिदान !
प्रलय डमरु बज्छ डिमडिम,
खुल्छ रुद्रधाम !
गोलीसाथ बोल्छ गोली,
‘के छ भोलि हो ?’
आउँदा युगको गान हो यो,
राग होली हो !

भेटे यसले देउता पार्छ, छलिए दिन्छ राज !
यसले जिउन, अमृत पिउन, लाउन देवताज !
काननेर गाउँछ सुइँय !
आत्मा नै उडाउँछ हुइयँ !
पुरुखाहरुको माझ !
छातीले धकेले स्वर्ग
पीठले पिछोले नर्क,
केवल मुटुको जाँच !
भूचरी या नभचरी, दुईमा एक आज !
जो अमूल्य मिल्छ भाइ ! ज्यान मारेनी हो !

छायाबाट तर्सिएका, मायाबाट पर्सिएका
खुम्चिए, डरे !
कालले घिसार्छ बोको, कालले घिसार्छ बोको,
फेरि त्यो भरे !
शहीदलाई खोज के छ ? वीरलाई मोज के छ ?
बोक्रो यो झरे ?
गुदी देखाउँला नेपालीको, गुदी देखाउँला नेपालीको,
मातृदूध रे !
कालसाहू ऋण तिरेर प्वाँखजस्तो हलुका बन्दा घट्छ के भरे ?
एक लहर चिडिया उड्लान्, प्रातः बोली हो !
मानवको यो स्वर्गतर्फ एक टोली हो !

सबको भाइ, मेरो भाइ,
सबकी बहिनी, मेरी बहिनी,
सबको घर हो मेरो घर !
यत्ति राखौं मनमा सबले,
एक्लिँदैनौ केको डर
गै बसौँला सबका छानामनि रे एक जहाज बनी,
पूजाकोठा भर !
बादलको त्यो ढोकाभित्र हेर ! घाम छ, घाम छ, घाम छ,
शङ्का छैन, डर !
स्वप्नमा घुसौँला हामी, यादमा बोलौँला हामी,
नेपालीको कान छ ! जान्छ
वाचाल हाम्रो स्वर !
माटी चोली फ्याँकी लाउनु सुनकी चोली हो !

लहडदास, कीर्तिप्यास
सर्पले हान्या होइन यो त !
तार तान्या होइन यो त !
यो त देखाएको नर !
यो त रेटिएकाहरुको आत्मा बिउँझ्या, आत्मा जाग्या,
विधिको अचूक सर !
बीउ फुटेको, मृत् टुटेको
उबजनी अमर !
मूर्छाबाट बिउँती चल्नेहरुको बोली हो !

दालभात दालभात गाँसबास !
नेपालीको नाङ्गो जीउमा केवल एक कपास !
मानव–हक औ मानव–आस !
यही कदम हो, यही कदम हो, यही कदम हो,
भोकको दम हो,
प्यासको वेग हो !
मानवताको द्धार घचघच, एक ढयाङ्ग, एक ढम्म हो !
बोल्छ प्राण–नलीको भेरी,
‘कुइरो नाश ! कुइरो नाश !’ एक नयाँ प्रकाश !
वेदनाको ज्वाला मुख हो, न्याय बोली हो !

आँखाको यो दोष होला
अन्धतासँग रोष रोला
बम्किएको होश होला
दीर्घ नींदको बलि !
हिउँमा पाइला, झारमा पाइला, तीरमा पाइला !
नाङ्गा हड्डी क्रूर भाइ ला !
यो युवकको अञ्जुली !
जो जिएथे, जो मरेनन्, रातमा बोली हो !

क्याँग ती बूटले खान्थी
काँढा झाँग ती, बालू ढयाँग ती !
हाइ लडे, मर्काई आँग ली !
तिनको लाल छाप हेर !
फेर्छ पृथ्वी भोलि हो !
व्यर्थ हुन्न ! चल अगाडि !
बाढी, बाढी !
एक रोज होला फेरि नेपालीको यो आकाश
छयाँगछयाँगती !
युगले फेर्ला चोली हो !
कदम कदम हो, क्रान्ति, क्रान्ति
राष्ट्र शान्ति ! राष्ट्र शान्ति !
यी किरण फुटेर मेट्छन् भूतभ्रान्ति भूतभ्रान्ति !
फेर्ने चोली हो !

तारालाई बाटो लाउने, दिल उदाउने
न्यायशील !
छौ कि भूमा ? छौ भुवनमा ? छौ कि स्वरमा ?
लेऊ यो अपिल !
हकको शिशा छिन्नेमाथि !
मानवलाई किन्नेमाथि
हेर आँशु–झील !
आमा भोकी, बाटो रोकी, कोही हिँडयो कि !
सुन्निएका डील ?
ती रुलाउने, ती गिज्याउने, ती भिजाउने
लाई गिद्ध–चील !
आज तय होस्, आज तय होस्, आज तय होस्,
हकको टोली हो !

पाठो छिर्केको बिहान छ !
यो रगतले रात जान्छ !
कुम्भकर्ण माटो खान्छ !
रावण जा !
जिन्दगी !
तेल ढली, औ तेल जली !
बन्दछन् दीपावली !
सारा शिखर देशका जल्छन् भोलि हो !

सनसनी आनन्द कसको ?
वीररसको !
ज्यानको दाता उही,
ज्यान उसको
भेडा मर्छ घाँसमाथि, जिन्दगी नै रोग उसको !
अब नृसिंह गर्जिदो छ, खम्बा फोरी दीर्घ युगको,
दैत्य झस्क्यो ! दैत्य झस्क्यो
साध नरको चोली हो !

आयो मजा क्यै ? वीरहरु हो !
काल कुश्ती ?
भोलि क्या कहानी भन्लान्
हरिया बस्ती !
गोली हो यो !
दासदलको अन्त्य बोली !
अन्त्य बोली हो !
एकलौटी शक्ति रुन्छे, लोहा बिन्दु धोली हो !

भीम भाइ हो ! भीम भाइ हो ! भीम भाइ हो !
दाह्रा फर्रे !
काँधले धकेल्छौं पर्वत,
यो उखाड्छौं, यो उकेल्छौं
ढुङ्गा पर्रे !
दाना, दाना, पुरुखा झिल्के, पुरुखा झिल्के
जनको राज ! जनको राज !
या त भोलि या त आज !
पन्छी हो ! पन्छी हो !
हुर्रे ! हुर्रे !
आयो आज अन्तरात्मा दुष्टताको पोली हो !

बढ अगाडि, बढ अगाडि, बढ अगाडि !
निराश ताडी, आश छाडी,
बाढी ! बाढी !
काँढा गिज्याई, कुल्ची झाडी,
मानवको यो झन्डा पछाडि !
एक वीर, एक बज्र, चट्क बोली हो !

के दधीचि केही बुझ्यौ त ?
हड्डी चट्की
बाजलाई चोक्टा दिनुको
के त आज शौक भड्की ?
थर्र संसार पार्नु के यो
हाम्रो थोरै शान हो ?
मानिस पड्की, वायु रड्की, पृथ्वी गड्की,
वज्रको यो गान हो !
भोलि नेपाल आँखा मिच्ला
बिउँझी आँखा खोली हो !

गाउँछ गोली गोली जो !
स्वागतको बोली हो !
क्यै न बोले बाह्रमासे
फुल नित्य भोलि हो !
बोल्न पाए ‘जनतन्त्र’
धूवाँ फाट्दा खार छाड्दा
रुद्ध कण्ठ खोली हो !
गोली हो यो गोली हो !
तिनका मर्लान्,
असिना पर्लान्, पग्ली झर्लान् !
हाम्रा चाहिं जुगजुगलाई
गाइरहलान् होली हो !

मृत्यु – गोपाल प्रसाद रिमाल

गोपाल प्रसाद रिमाल  २१ मई १९१८ - २४ अक्टोबर १९७३ , काठमाडौँ नेपाल

गोपाल प्रसाद रिमाल
२१ मई १९१८ – २४ अक्टोबर १९७३ , काठमाडौँ नेपाल


पानीको छलबलमा
छरिइरहेको घामझैँ
हरियोमाथि फुलहरु तार्किएझैं खेलिरहेका थिए हावामा ।
तिनीहरुको चञ्चल छाया
मृत्युको कालो हाँसोजस्तो थियो
त्यो दृश्य नै यही भन्दथ्यो ।
दुई दिनपछि
घाममा हाँसिरहेका ती फूलहरु
छायामा निदाउरिँदै सुक्दै गए ।

जब कल्पनाको सुनौलो संसार
जूनकीरीसरि अँध्यारोमा
पिलपिलिँदै हराउँदै जान्छ
अनि मृत्यु देखिन्छ यही देखें ।

एउटा तोते कलिलो बादल
हाम्रो प्यारको अङ्गालोमा हुक्र्यो
वसन्तको आगमन फुलेफलेसरि
हाँगोको अङ्गालोमा ।
तर त्यो मर्यो
हामी मृत्युलाई त प्रेम गर्दैनौँ
जोसित प्यारो कानेखुसी गरी बढ्छौ
संसारदेखि लुकीलुकी ?

नेपाली कथा – विकल्पहीन

यहीं कतै शहरकै छेउछाउमा भए पनि यस यात्रालाइ कठिनतम यात्रा मान्नुपर्छ। यस यात्राको यात्री हो लक्ष्मीपुरे डल्ली, जात भैगो जात नभनौं जातले उसलाई केही दिएन। यस विकराल यात्रामा ऊ एक्ली छैन, उसँग एउटी टुकुटुकु हिंड्ने र एउटी काखे छोरी जम्मा तीन यात्री। कुनै कल्पनाशील व्यक्तिले कल्पना गरून् एकसय विघा जमीनमा योजनाबद्ध लगाइएका रंगीबिरंगी गुलाफका खेती र त्यसको सुगन्ध। मन्द गति सवारीमा बसी गुलाफ फूल्ने सिजनमा उसले त्यस खेतीको यात्रा शुरू गरोस्। अघि पछि , अगाल बगाल सुन्दरता, रंग र सुगन्ध। यस्तो यात्रा सहजै परिणत हुन्छ … आत्मविभोरता डल्ली लक्ष्मीपुरेको यात्रा यसको ठीक प्रतिकूल छ। यो यात्रा सय विघा जमीन जति लामो छैन तर जटि घुम्तीहरूले गर्दा यसलाई सय विघाभन्दा दश खन्ड लामो तुल्याइदिएको छ। यहाँ बालुवा नभए पनि यसलाई मरूभूमिको यात्रा भनिदिए फरक पर्दैन तर लक्ष्मीपुरे डल्ली ऊँटमा चढेकी यात्री होइन। ऊ पैदल छे र उसको दायाँ बायाँमाथि तल भनौं जता छाम्यो त्यतै घोर गरिबी र यस्ता गरिबीका साथी आश्रयहीनता सिंगो परिवेश भएर फैलिएको छ। यस विपन्नताको विकराल यात्रामा भरोसाको एउटा सिंगो हाँगा पनि ऊ देख्दिन, जहाँ यसो अडेस लाग्न सकोस्।
अँ, डल्ली लक्ष्मीपुरेको वर्ण यहाँ उल्लेख भएन। ममाथि उसको एउटा चिनारी छ त्यो हो एउटा गरिब र तिरस्कृत स्वास्नीमान्छे, जो गरिबीबाट आएर आज गरिबीसम्म पुगेको छ। उसले बाँचेकी, उसले भोगेकी संसारको बढो स्पष्ट नक्सा कोर्न भने सजिलै सकिन्छ। उसको संसारमा एकथरी अति निर्दय र स्वार्थी लोग्नेमान्छेहरू छन् र तिनीहरूलाइ धाम मार्ने क्रुर हत्केलाहरू छन्। उसको संसारमा न्यायको अर्थ हो कानुन, फगत एउटा कागजी कानुन, जो मात्र लागु हुनसक्छ, पाउन सकिंदैन। उसको संसारमा स्वास्नीले लोग्नेलाई उपेक्षा गर्नु, दुत्कारनु अपवाद मात्र हो र लोग्नेको स्वास्नीलाई उपेक्षा गर्नु दुत्कारनु एउटा जीवन शैली, एउटा व्यवहारिकता। उसको संसारमा यस्तो भइरहन्छ। इज्जत हुनेहरू लुकेर र नहुनेहरू खुलारूपमा।
यसरी कथा नायिका लक्ष्मीपुरकी डल्लीले आफू बिहे भएर यस शहरमा आउँदा कुनै दिन उसको जीवन एउटा विकल्पहीन स्थितिमा पुग्छ भन्ने सोचेकी थिइन। त्यसो त कुनै भव्य संसारबाट आएकी होइन, दुःख त उसको जन्मजात साथी तर आजको यो विकल्पहीनता…। ऊ विश्वास राख्दथी कि गरिबको जीवनमा पनि सुखको केही हिस्सा हुन्छ, सुख र दुःखको संगम नै जीवन हो सोच्न त मनासिब सोचेकी थिई उसले। केही दुःख गरे सुख पाइन्छ भन्ने आम धारणा थियो उसको पनि एकदम स्वाभाविक। जति दुःख गर्‍यो उति दुःख थपिंदोरहेछ समयको निकै अन्तरालपछि आज यस्तो पनि ऊ सोच्दैछे, उसको यो कठिन यात्रामा उ विश्वास छे उसको यस यात्रामा कुनै चमत्कार छैन कुनै अलादीनको जीन निस्केर उसलाई हत्केलामा राखेर अज्ञात राजमहलतर्फ उडाउने होइन, भगवानको कुनै पनि रूप यहाँ प्रकट हुने छैन, कुनै साधु महात्मा निस्केर “क्या तकलीफ है बेटी?” भनेर सोध्ने छैन। वास्तवमा यति धेरै कल्पना नै किन? कुनै एकजना पैसा भएको मान्छेले उसलाई “लौ केही केही किनेर खाऊ” भनी एक कौढी दिने पनि होइन। परम्परा यस्तै छ।
एउटा ढुंगे धारामा आफू लगायत छोरीहरूलाई पेटभरी पानी खुवाएर डल्ली लक्ष्मीपुरे छेउको एउटा ढिस्सोमाथि सुस्ताउन बस्छे। ठीक यति नै खेर उसले आफ्नो विगतको दुई पाता संक्षिप्तरूपमा पल्टाउँदैछे। साढे ६ वर्षको बीचमा दुईटै छोरी पाएकी हो। दुइजनाको माया पनि बसेकै त थियो कहिलेकांही झोंकिएर आउँथे, यसो स्वास्नीलाई रिस बिसाउँछन् त के भयो? कहिले ठाकठाकु ठुकठुक परिहाल्छ, अगुल्टो पनि नठोसी बल्दैन क्यारे। एक छाक खान, एकसरो लाउन दिएकै थियो। रिस चाहिं शुरूदेखि चर्कै हो। एकदिन उसको एउटा साथीले होटेलमा एघार सय तलब खाने जागिर मिलाइदिन्छु भनी लगेर गयो। त्यसदिन अलिक मिठो खान राम्रो लाउन पाइएला भनी म रमाएकी मेरो बास्सै … अहिले सम्झँदा त थकथकी लाग्छ। पैसो पनि लिएर आएकै हो, त्यसपछि ऊ विस्तारै मदेखि पर पर भएको मलाई राम्रैसँग थाहा छ विस्तारविस्तार घरमा कम आउन थाल्यो र एकदिन मैले सुनें, तिनले डेरा गरेर बाहिर अर्को आइमाई राखेका छन् रे। म त आकाशबाट खसें। सोचें के पुगेन उसलाई छोरो भन्थे त्यो पनि हुन्थ्यो होला बसेको भए। जालो के बनियो खै म निमुखा के बुझुँ। सौताको डेरा खोजेर हिंडे यत्रो भवसागरमा के पत्तो लाउनु। बिस्तारै भाँडाहरू पनि ओसारे। झगडा कटपिटको मात्रा बढ्यो र एकदिन हुँदै नभएको मान्छेसँग बात लगाएर घरबाट निकालिएदिए। कोठाको घरपतिले ताल्चा ठोक्यो छोरीहरूको बाबुले छोडे। म सुटुक्कै हिंडे तीनजना ज्यान घिसारेर। यहाँ मैले चुकचुक गर्ने मान्छे कोही थिएन। आफ्नै थाप्लोमा आइपुग्ला भन्ने डर तर सबैलाई हुन्छ।
यति संस्मरणमा रंगमगिइसकेपछि लक्ष्मीपुरकी डल्ली शान्त भई उसलाई सोच्न मन लागेन। टोलमा उसको निम्ति कोही बोलेन कानुनको सुत्र उसले कतै पक्रनै सकिन। पक्रेर पनि उसले केही हुनेवाला थिएन। जुत्ता मिल्काए जस्तो मिल्क्याई त हाल्यो। स्वास्नी त यहाँ जति पनि राख्न पाइहालिन्छ। दाना पानी नभरे कानुनले टाउको दुखाउने होइन, कानुन न्याय होइन। त्यसैले उसको यात्रा छोटो भएर पनि साह्रै जटिल र कठिन हुन गयो। काम पाइन्छ कि ठूला घर हुँदो यसो चियाएर हेरी सबै ठाउँ उसले एउटै जवाफ पाई, छोराछोरीको आमा हुँदैन। काममा अल्झो हुन्छ पहिले पहिलेबाटै केटाकेटीलाई खुवाइ हाल्छन्, आमाको मन हो चोरेर लान के बेर महिला संगठनमा भन्नपर्छ आदि–आदि।
यात्रा झ्नझन् विकराल हुँदै गयो। अपराह्रतिर एउटा बम बिसौनीमा आइपुग्छ डल्ली लक्ष्मीपुरे । उसको यात्रा अविश्वसनीय लाग्छ ऊ आफैलाई। त्यसैले मौन छे पेटमा केही छैन। लुगाफाटाको हकमा अब नांगिन बाँकी छ। यस्तो परिस्थितिमा अब के हुनसक्छ ऊ अब केदेखि के भएकी छ यो उसले चरम विन्दुमा बुझसकेकी छ। अब माग्नपर्छ बाटो हिंड्नेसँग, यति चाँडै ऊ माग्ने भइसकेकी छ। उसको मुटु एकपल्ट चिटिक्क चिमटियो, मृत्यु कल्पना गरी तर आमा जात त्यो भन्दा अघि बढ्न सकिन।
एकै छिनपछि बस बिसौनीमा मान्छेहरू आउन थाले। उसले एउटी सम्भ्रान्त महिला, जसको हातमा एउटा ठूलो व्याग थियो,–लाई एकपल्ट हेर्छे र एउटा दीनहीन निष्कर्षमा पुग्छे।
उसले मनमनमा सलाम गर्न सिकी र माग्नेको भाषा अलिकति रिहर्सल गरी। त्यसपछि उसले राम्रैसँग अभिनय गरी “भोक लाग्यो हजुर यी छोरीलाई भोकै छन् केही पाउँन।” मनको हावभावले इशारा गर्‍यो तर सही आँखाले अभिव्यक्ति दिएन, सही ओठै खुलेन सलाम गर्नलाई सही हात उठेन। ऊ नमज्जासँग विफल भई उसले देखी माग्न झन् दुष्कर छ।
एकैछिनपछि बस हिंड्छ। अब उसले यहाँ बसिरहनुको कुनै आवश्यकता छैन। ऊ अलिक परको रूखमुनि गएर बिसाउँछे। नजिकै दुईवटा भूसिया कुकुरको बच्चा आपसमा गुडुल्किएर सुतेका छन्। केही क्षणपछि एउटी पेट सेप्टिएको माऊ कुकुर आउँछे बच्चाहरू उसलाई उफ्री उफ्री चाट्न थाल्छन्। कुकुर माऊले मुखैमा राखेर भातका सिताहरू ओकलिदिन्छे। बच्चाहरू त्यही नै खाएर सन्टुष्ट हुन्छन्।
लक्ष्मीपुरकी डल्ली यो दृश्य देखेपछि मर्माहत हुन्छे, यसो आफ्नो छातीभित्रको आमापनलाई सुम्सुम्याउन नभियाउँदै आँखाहरू छलेर बगिदिए बरर…। उसले मन मनमा भनी, “कठै काली माऊँ तँ त कुकुर होस् रछ्यान पनि चाहछेर्स, अरू थोक पनि खान्छेस्, म के गरूँ, तँभन्दा त मै दुःखी रहिछु।
यात्राको यस मोडमा आइपुगेपछि डल्ली लक्ष्मीपुरले घामतिर यसो हेर्दै ओठ खोलेर एक्लै बोली। यो सुर्जे नारान कति टाढा होला…? एउटा अव्यक्त उराठले उसलाई कताकता पोल्छ, ऊ थाहा पाउँदिन, कहाँ पोल्दैछ र त्यो पोल्नु कसरी शान्त हुन सक्छ। अगाल बगाल उसका छोरीहरू प्रश्नचिन्ह जस्तै आकारमा गुडुल्किएर निदाइसकेछन्। अब रात झन् विकराल प्रश्न थियो उसको अघि।

नेपाली कथा – भासुभीरको भूत

देउतीबजारभन्दा पर एउटा छाप्रोजस्तो चियापसलमा पुगेर गाडी रोकियो। भर्खरै देउतीबजारमा चिया र खाजाका लागि रोकेको गाडी फेरि यहाँ किन रोकेको होला भनेर सोच्दै थिएँ। सबै मानिस हुरुरु ओर्लिए। लगत्तै छतमा उक्लिए। गाडीभित्रका खलासीले मलाई सोधे, “तपाईंलाई चाहिँ आफ्नो ज्यानको माया लाग्दैन?” “किन?” “किन छतमा नगएको त?” उसले फेरि सोध्यो। मलाई आश्चर्य लाग्यो। मैले केही नबुझेर ड्राइभरतिर हेरेँ। “उहाँ नयाँ हुनुहुँदो रहेछ। देवी, बताइदे उहाँलाई सबै कुरा !” ड्राइभरले भन्यो। देवीप्रसाद नाम गरेको खलासी मेरो नजिकै आयो र भन्यो, “दाइ, भासुभीरमा भूत आउँछ र गाडीभित्र बसेका सबैलाई मार्छ।” “अनि, तिमीहरूलाई चाहिँ मार्दैन?” “हामीलाई पनि मारे त गाडी कसले चलाउने नि?” ऊ हाँस्यो। “त्यसो भए मलाई पनि मार्दैन।” मैले भनेँ। तीन-चार जना बूढाबूढी र म मात्रै गाडीभित्र थियौँ। सबै सकीनसकी गाडीको छतमा उक्लिएका थिए। “चौकी या सेनाको चेकपोस्टमा पुगेपछि गाडीका छतमा बसेकाहरू सबै गाडीभित्र चढेको देखेको थिएँ। तर, भित्र बसेका सबै छतमा चढेको पहिलोपल्ट देखियो।” मैले सँगै बसेका बूढातर्फ हेर्दै भनेँ। “के भनौँ नानी, भासुभीरमा भूतले गाडी पल्टाइरहन्छ। अनि, मान्छेहरू आत्तिनु पनि स्वाभाविक हो।” “तपाईंचाहिँ किन नआत्तिएको नि !” “उमेरले नेटो काटिसक्यो, अब मर्नलाई के डराउनू? फेरि भूतलाई पनि हट्टाकट्टा जवान नै मनपर्छ कि क्या हो !” भासुभीर कटेपछि भने सबै जना तल ओर्लिए। “लगेन है आज भूतले।” सबै दंग हुँदै बसभित्र चढे।

स्थानीय बसपार्कमा पुगेर बस रोकिइसकेपछि अरूसँगै म पनि झोला बोकेर ओर्लिएँ। तर, मलाई भासुभीरको भूतले तानिरह्यो। “किन यस्तो अन्धविश्वास?” “यो अन्धविश्वास होइन। सत्य हो। भासुभीर पुगेको बेला म पनि छतमा नै चढ्छु।” पछिल्लो बीस वर्षदेखि प्राथमिक विद्यालयमा प्रधानाध्यापक रहेका एक जनाले भने। “कस्तो सत्य हो यो? मलाई भन्नूस न!” “तपाइर्ं केन्द्रमा बसेर पत्रकारतिा गर्ने मान्छे। तपाइर्ंलाई झन् थाहा छैन?” उनले आश्चर्य व्यक्त गरे। उनले मलाई एक जना स्थानीय नेता र दैनिकका पत्रकारसँग भेटाए। “यो भासुभीरको भूतको कुरा के हो?” मैले रवि धामीलाई सोधेँ। उनले मलाई आफ्नो कार्यकक्षमा लगे। एउटा सानो कोठामा एउटा कम्प्युटर र केही मेच थिए। भित्तामा एउटा चार्ट टाँसेको थियो हातले कोरेको। त्यही चार्टतर्फ इसारा गर्दै रविले भने, “हेर्नूस् पछिल्लो चार वर्षमा ११औँपटक दुर्घटना भएको छ भासुभीरमा। असारमा भएको पछिल्लो दुर्घटनामा २२ जनाले ज्यान गुमाए। तर, छतमा बसेका कोही मरेनन्।” “सबै दुर्घटनामा यस्तै भएको छ। ड्राइभर-खलासी बेपत्ता हुन्छन्। बसभित्रका मर्छन् र छतमा बसेका सबै बाँच्छन्।” स्थानीय राजनीतिमा सक्रिय अमर जोशीले भने। भोलिपल्ट खाना खाएर म स्थानीय यातायात व्यवसायीहरूको कार्यालयमा गएँ। त्यहाँ भेटिएका यातायात व्यवसायीहरूलाई भासुभीरको भूतको प्रसंग सोधे । उनीहरू मुखामुख गर्न थाले। त्यहाँका अधिकांश बस व्यवसायीले त्यस रुटबाट आफ्नो गाडी निकाल्न खोजेका रहेछन्। “भूतबाट डराएर बस निकाल्न लागेको?” मैले सोधेँ।
“कुन बेला भूत आउँछ, केही थाहा हुँदैन अनि के गर्नु त?” एक व्यवसायीले भने। “दुर्घटनामा जोगिएका ड्राइभरहरूसँग कुरा हुँदैन तपाइर्ंहरूको? के हो भूतको प्रसंग?” “लौ, तपाइर्ंलाई थाहा छैन !” ती व्यवसायीले आश्चर्य माने, “यहाँ भएका ११ वटै दुर्घटनामा ड्राइभर-खलासी भेटिएका छैनन्।”
“के उनीहरू पनि मरे?” “होइन, भासुभीरको अख्रले चौतारो पुगेपछि ती ड्राइभर र खलासी ओर्लिंदा रहेछन् र गाडी आफै भीरबाट गुल्टिँदो रहेछ।” “के भनेको?” “हो, कतिपटक त गुड्दागुड्दै ड्राइभर-खलासी र छतमा भएका यात्रु हाम फाल्छन् र जोगिन्छन्। भित्र भएका सबै मर्छन्।”
“कस्तो कुरा गर्नुहुन्छ? ती ड्राइभर-खलासीको नाम, नम्बर र परविारका बारेमा त तपाईंहरूको समितिसँग जानकारी होला नि !” “के कुरा गर्नुहुन्छ पत्रकारज्यू, यस रुटमा गाडी चलाउने सबैको नागरकिता र लाइसेन्सको फोटोकपी हामीसँग हुन्छ। तर, जुनजुन गाडी पल्टिएका छन्, तिनका फोटोकपी पनि गायब छन्। त्यहाँ गाडी पल्टिएपछि ड्राइभरको पहिचान नै हराउँछ। खोइ के हो के हो? अस्ति असारमा पल्टिएको गाडी मेरो हो। सिन्धुपाल्चोकको तामाङ ड्राइभर थियो। खलासी पनि उतैको। उसको परविारसँग पनि मेरो बारम्बार कुरा हुन्थ्यो। तर, दुर्घटनापछि फोन लागेन। नागरकिता र लाइसेन्समा भएको नामका आधारमा खोजी गर्दा उसको गाउँमा यो नामको मानिस नै भेटिएन।” स्थानीय बस व्यवसायीको कुराले म थप हैरान भएँ। के साँच्चिकै भासुभीर भूतहरूको अखडा हो।

म भासुभीर हेर्न गएँ। अस्ति गाडीमा आउँदा राम्रोसँग हेरेकै रहेनछु। डरलाग्दो भीर रहेछ। गाडी अलिकति छेउमा गयो कि सीधै सय फिट तल खोलामा पर्ने। सात दिनको बसाइ सकियो। म त्यही भासुभीरको बाटो हुँदै सकुशल काठमाडौँ फकिएँ। तर, भासुभीरको भूतप्रतिको उत्सुकता र जिज्ञासा उस्तै थियो। म सिन्धुपाल्चोकको तामाङ ड्राइभरको नागरकिता र लाइसेन्सको फोटोकपी बोकेर सिन्धुपाल्चोक हानिएँ। नागरकिताको फोटोकपीमा लेखिएको थियो- ‘वीरबहादुर तामाङ, जन्म २०३५ साउन २०, मानेश्वारा गाविस ३ सिन्धुपाल्चोक।’ बाह्रबीसे पुग्नुभन्दा दुई-तीन सय मिटर यतैबाट म चढेको जिप उकालियो। ग्राबेल मात्र गरेको घुम्ती बाटोमा जिप पल्टिएलाजस्तो लाग्छ। कति ठाउँमा त भासुभीरको भूत नै यतै आउलाजस्तो। मानेश्वारा गाउँ पुगेपछि म ओर्लिएँ। जिप यहीँसम्म आउँदो रहेछ। तीन घन्टा हिँडेपछि म म्हाने गाङ गाउँ पुगेँ, साँझको ५ बजे। मैले चौतारोनजिकैको चिया पसलमा बसिरहेका स्थानीयलाई वीरबहादुर तामाङको घर सोधेँ। सबैले मुखामुख गरे। आश्चर्यचकित भएर उनीहरूले कहिले मलाई, कहिले आफूआफूलाई नै हेर्न थाले। “त्यो भासुभीरमा गाडी चलाउने वीरबहादुर क्या।” मैले फेरि भनेँ। “चिनेका छैनौँ हामीले। यो गाउँमा यो नामको कोही छैन।” एक बूढाले झोक्किँदै भने। “गाउँमै नभएको मानिस खोज्दै आउने? तपाइर्ं गइहाल्नूस्। यो गाउँमा बस्दै नबस्नूस्।” एक जना अधबैँसे कड्किए। “गाउँमा बस्नै नहुने के अपराध गरेँ र मैले? वीरबहादुर छैन भने ठीकै छ। तर, यो गाउँबाटै गइहाल भन्न त मिलेन नि !” म पनि कड्किएँ।
“हुँदैन। यो गाउँमा बस्न पाइँदैन।” ३०-३५ वर्षको तामाङ अनुहार चिच्यायो। “हेरौँ त कसले रोक्दो रहेछ मलाई, यो गाउँमा बस्नलाई? म यहीँ बस्छु।” म अझ जंगिएँ। “के रे! भनेको नमान्ने? तु गइहाल यहाँबाट।” त्यो तामाङ अनुहार मलाई गलहत्याउन आइपुग्यो। “ए…ए… के गरेको? छोड आइते! उहाँलाई केही नगर।” एउटी अधबैँसे महिलाले रोकिन्। “तपाईं हिँड्नूस् मसँग।” त्यहाँ कोही बोलेनन्। म ती महिलाको पछिपछि लागेँ। १५-२० मिनेटको बाटो हामीले नबोली पार गर्‍यौँ। घरमा पुगेपछि म पिँढीमा थचक्क बसेँ। गलेको थिएँ। उनले गुन्द्री ल्याइदिइन्। गुन्द्रीमाथि सरेँ। “छ्याङ पिउने हो?” उनले सोधिन्। मैले नपिउने संकेत गरेँ। ‘त्यसो भए चिया बनाउँछु’ भन्दै उनी भित्र छिरनि्। मैले चारैतिर हेरेँ। फराकिलो सफा आँगन। एक छेउमा सेतो पहेँलो कपडाको झन्डाजस्तो झुन्ड्याइएको थियो। झन्डाभरि के के नबुझिने अक्षरहरू थिए। साँझ छिप्पिँदै गइरहेको थियो। पर कतातिर हो, एफएममा पुराना नेपाली गीत घन्किरहेका थिए। छिप्पिँदो साँझमा चिया पकाउन भित्र छिरेकी उनले रात ओर्लिएपछि मलाई भित्रै बोलाइन्। भित्र फराकिलो गुन्द्री ओछ्याइएको रहेछ। म त्यसैमा बसेँ। उनले चियाको गिलास दिइन्। आफूले पनि एउटा गिलास समाइन्। त्यत्तिकैमा अघि तल होटलमा मेरो कठालो समातेको ३०-३५ को तामाङ अनुहार घरभित्र छिर्‍यो। मेरो सातोपुत्लो उड्यो। लौ मार्ने भए जस्तो लाग्यो।

“न आत्तिनूस्, यो मेरो छोरो हो आइते। केही गर्दैन।” महिलाले मेरो अनुहारको भाव बुझेर भनिन्। कुन्नि के हो लिएर लगत्तै त्यो तामाङ अनुहार बाहिरयिो पनि। “तपाईंले किन खोज्नुभएको वीरबहादुरलाई?” उनले सोधिन्। “तपाइर्ं चिन्नुहुन्छ र वीरबहादुरलाई?” मैले खुसी हुँदै सोधेँ। “उहाँ मेरो बुबा हो।” “हँ के भनेको?” मलाई आश्चर्य लाग्यो, “मैले त अस्ति भर्खर भासुभीरमा बस दुर्घटना भएर बेपत्ता भएको ड्राइभर वीरबहादुर तामाङको कुरा गरेको।” “हो, मैले उसैको कुरा गरेको। उहाँ मेरो बुबा हो। भासुभीरमा गाडी चलाउनुहुन्थ्यो। तर, उहाँ गाडी दुर्घटना भएर बेपत्ता भएको होइन। गाडी ठोक्कियो भनेर त्यहाँका मान्छेहरूले कुटीकुटी मारेका हुन्।” उनले भनिन्। कुरा बाझियो। कुरा मिल्ने छाँट पनि देखिनँ। ०३५ सालमा जन्मिएका वीरबहादुरकी छोरी अधबैँसे कसरी हुन सक्छिन्? “मैले गएको असारको कुरा गरेको। त्यस बेला त्यहाँ बस दुर्घटना भएको थियो। २२ जना मरेका थिए। ड्राइभर-खलासी बेपत्ता थिए।” “गएको असार होइन। यो ४० वर्षअघि असारको कुरा हो। त्यस बेला म पाँच वर्षकी थिएँ। मेरो बुबा भासुभीरमा बस चलाउनुहुन्थ्यो। ऊ त्यो तामाको फोसी छ नि, बुबाले उतै धनगढी बजारबाट किनेर ल्याएको। मलाई दाइजो दिन।” मैले त्यो पुरानो तामाको फोसीतिर दृष्टि घुमाएँ। “बुबा वर्षमा एक-दुईचोटि घर आउँदा केही न केही लिएर आउनुहुन्थ्यो। त्यसताका त्यताका सबै युवा काम खोज्दै भारत हानिएका थिए। गाडीको बाटो त गयो तर गाडी चलाउने मानिस नै पाइएन। काठमाडौँमा गाडी चलाउँदै गरेको बुबालाई उतैका मानिसले अनुरोध गरेर भासुभीर पुर्‍याएका।” बोल्दाबोल्दै उनी गम्भीर भइन्, “कुटेर मार्नु रहेछ र पो जिद्दी गरेर लगेका रहेछन्।” “उहाँले गाडी चलाउन थालेको आठ-नौ वर्षपछि एक दिन भासुभीरको भित्तामा गाडी ठोकिएछ। सामान्य चोटपटकबाहेक कसैलाई केही भएको थिएन। तर, उत्ताउला यात्रु र आवेशमा आएका गाउँलेले बुबा र बुबाको उतैको एक जना खलासीलाई कुटीकुटी घाइते बनाएछन्। त्यतिले नपुगेर मेरो बुबा र खलासीलाई त्यही भीरमा खाल्डो खनेर गाडेछन्।” म अवाक् भएर सुनिरहेँ भासुभीरको दर्दनाक कहानी। “पछि हाम्रा नानाहरू जाँदा जिउँदै हुनुहुन्थ्यो मान्छेहरूले त्यत्तिकै गाडेर मारे भनेछन् ।” उनले भित्तामा टाँगेको श्यामश्वेत फोटो हेरनि्, “त्यसपछि हामीले आफ्ना सन्तान कसैलाई पनि गाडी चलाउन दिएका छैनौँ।” “अनि, यो भूतको प्रसंगचाहिँ के हो त?” मैले जिज्ञासा राखेँ। “खोइ थाहा छैन, उहाँको आत्मा शान्त भएको छैन भन्छन् गुरुबाले। त्यही भएर बेलाबेलामा भट्किरहन्छ र बदला लिइरहन्छ रे!” “यस्तो पनि हुन्छ र?” “हुँदो रहेछ, नपत्याएर के गर्नू? ४० वर्षअगाडि मरेका मेरा बाउको नाम लिएर तपाईं कसरी यहाँ आइपुग्नुभयो? हरेक वर्ष कोही न कोही यहाँ बुबाको नाम लिएर सोध्न आइपुग्छन्। त्यहाँ दुर्घटना हुँदा ड्राइभर वीरबहादुर नै किन हुन्छ त?” म केही बोल्न सकिनँ। भासुभीरको भूतले मेरो मथिंगल झन् रन्थनियो।

नेपाली कविता – ध्रुवे जिन्दावाद

चितवनमा धु्रवेले मच्चाएको आतंक

मान्छेले देखे पनि, लेखे पनि

सिलाइएन उनीहरूको ओठ मुद्दाको खापसियोले

छोपेन उनीहरूलाई

भोजमार्गी न्यायाधीशको जालले पनि

कोही धु्रवेलाई मार्नुपर्छ भन्छन्

कोही धु्रवेलाई मार्नु हुँदैन भन्छन्

कोही धु्रवे बहुलाएको हो भन्छन्

कोही धु्रवेका मुखमा

आफ्नै आँसु परेर मात चढेको भन्छन्

उसलाई जे भने पनि हुन्छ

उसलाई जे गरे पनि हुन्छ

किनभने, ऊ मान्छे होइन

राजनीतिक दलको सल्लाहकार पनि होइन

गुटबन्दी र पितृसत्ताको सत्ताधारी पनि होइन

यसैले सबैले निर्धक्क

देखेको भने हुन्छ, भनेको लेखे हुन्छ

काठमाडौँमा पनि धु्रवेले आतंक मच्चाएको छ

तर बोल्दैन काठमाडौँ

पुसको तुषारो जमेको छ आँखामा

धु्रवेको ऐंठन छ ओठहरूमा

मुखमा परेदेखि बेताली मैयाँको आँसु

धु्रवे उन्मत्त छ, धु्रवे मैमत्त छ

एकलौटी पारेको छ साझा संसारलाई

भतेर ख्वाएको छ भोजलाई

त्यो भत्के पनि हुन्छ, डुबे पनि हुन्छ

गए सबैको जान्छ, आए उसको आउँछ

उसलाई कसैले केही भन्न हुन्न

उसलाई कसैले केही गर्न हुन्न

किनभने ऊ हात्ती होइन

यसैले त आज मान्छेहरू नारा लगाइरहेछन्

‘गणतन्त्रमा धु्रवेको मात्रै रक्षा हुनुपर्छ

धु्रवे जिन्दावाद ! बेताली मैयाँ जिन्दावाद !!

नेपाली कविता – समानता सम्भव छ ?

के समानता सम्भव छ ?

हेर ऐनामा आफ्नै अनुहार

तिम्रो चुच्चो नाक, कोप्चो आँखा

उठेको निधार, चाउरिएको गाला ।

ब्लेडले ताछेर सम्याऊ पहिला

समान बनाऊ आफ्नै अनुहार

अनि, उठाऊ हँसिया र हथौडा

काट मेरा उठेका वक्षस्थलहरू

पूर मेरा शरीरका खोपिल्टाहरू

तिम्रा समानताका नारा खहरे र भेल हुन्

कहिले पो कहाँ टक्क अडिएको छ र ?

आकाशे झरीमा उर्लने भेल

कहिले पो कोसी, कणर्ाली भो र ?

हथौडाले सगरमाथा ठोकेर

सम्याउने सपना देख्नुभन्दा पहिला

समुद्रको पानी उकेरा लाएर

बनाऊँ सगरमाथा, अन्नपूर्ण र गौरीशंकर

अनि, पछ्याउँछौँ हामी तिम्रा समानताका नारा

मित्र, मान्छेलाई समान बनाउन कहाँ सम्भव छ र ?

बाँसमा पराल बेरेर त मुर्कट्टा पो बन्छ

मुर्कट्टामा प्राण भर्ने सामथ्र्य तिमीमा छैन भने

किन निमोठ्छौ निमुखाको घाँटी ?

किन रेट्छौ चर्केको छाती ?

हेर त संसारभरिका मान्छेलाई

कति फरक छ अनुहार, ठ्याक्कै नमिल्ने

तिमीले सबैको नाम रामे, श्यामे राख्दैमा

कहाँ अनुहार मिल्छ र ?

यदि तिमीले सोचेजस्तै

सबैको अनुहार एउटै भइदिएको भए

कति विरक्त लाग्दो हुन्थ्यो होला यो धर्ती

समानता कहाँ हुन्छ र ? मित्र

एकले अर्काको अस्तित्व स्वीकारेर

सम्झौता पो गर्नुपर्छ ।

त्यसैले म भन्छु, थन्काऊ आफ्ना हतियारहरू

तिमीलाई त यो संसार हेर्ने मात्र अधिकार छ

भत्काउने र बनाउने काम तिम्रो होइन

विविधताले भरिएको यो संसारमा

रमाएर बाँच, दिल खोलेर हाँस

हामीलाई पनि बाँच्न देऊ

हामीलाई पनि हाँस्न देऊ ।

कविता – दुइ प्रवृति

लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा

लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा


छिः छिः जन्तु !
घीनलाग्दो तँ !
मैलो, रोगाहा, मगन्ता !
चिथ्रो कन्था !
भुस्याहा ! शण्ठ !
सिँगान कटकट, छाला चटचट
धूलो लटपट !
नाली रट् !
किंकड ! शठ ! जा !
हावा गह्नायो मेरो वरिपरि !
दूर जा ! हट् !
नभए खान,
ढुङ्गा चपा न !
या नालीमा गईकन हाम्फाल् !
झट् !
संसार केही हलुको होला,
पैसा ? धत् !
हाइ हाइ मान्छे ! मेरो भाइ !
मेरो रगत ए ! मेरो मासु !
आ ! छातीमा एकबार टाँसूँ !
तेरो दशामा मानव आँशु !
हाय ! म तृप्त ! बेपर्वामा ?
भाइ ! तँ भोको, पिपासु ?
मेरो छानो ?
तेरो आकाश ?
मेरो प्राण ? र तेरो विश्वास ?
मेरो आँखा, तिनमा चश्मा,
तेरो प्रकृत दृग पनि भस्म ?
तैँ न आफ्नो ? अरुको वशमा ?
ओह रे संसार ?
आह ! गति यो ?
धन्य थिति यो ?
मानिसप्रति के मानिस
आफैँ मानिस छैन ?
मानिस हुँदैन ?
रात सधैँभर ?
उज्यालो छैन ?
मानव जाग्ला,
दानव हुँदैन !
सडक किनारा मानव कोही रोइरहेछ,
रोइरहेछ !
बहिरो दुनियाँ अन्धो गतिमा—
सोइरहेछ, सोइरहेछ !
विभूति–ले तर पूर्व गगन यो !
छोइरहेछ, छोइरहेछ

नेपाली कविता – आजकल मलाई

लाग्छ आजकल म
सधैंजसो एउटा छायाँ बोकेर हिंड्छु
अरूका मनहरू कालो बादलजस्तो
पहाडको अन्तर्तरङ्ग बुझ्न
बिस्तारै वरिपरि घुमेजस्तै
मेरो वरिपरि घुम्छन्
अनेकौं आकृतिहरूमा
आफ्नै मन बोकेर हिंड्छु
अरूका मनका भारीले थिचेर
आजकल मलाई मेरो अस्मिताभन्दा
अरू कसैको जीवन बाँचेजस्तो लाग्न थालेको छ
भन्छन्
धेरै जनाले तिमीमाथि आँखा लगाएका छन् भने
तिमी अपरिचित आँखाहरूका बाढीमा बगेका हुन्छौ
भन्छन्
सबैका मनहरू लिएर हिंड्छौ भने
तिमी समयका पुराना बस्ती खोजेर
तिनीहरूलाई बिसाउने ठाउँ हेरिरहेका हुन्छौं
इतिहास यसरी नै बनिएको हो भन्छन्
मनहरूका बाढीमा कसैलाई धकेलिदिएर
कसैले चम्किला आँखाले सीधा हेरेर
एउटा पीडा देखियो भने
कहीं केही बलियो रचना भत्किन्छ
कोही दुःखले मनभित्रको खण्डहर देखाएर उठ्यो भने
तिम्रो मनभरि नै भैंचालो जान्छ
लाग्छ त्यसैले
मान्छेको समय कुइरोजस्तै
सबैको मन छोएर उडेको हुन्छ
कहिलेकहीं लाग्छ
हिजोको जस्तो बिहानी
दर्जनौं कुखुराहरू बासे पनि खुल्दैन
लाग्छ हिजोको जस्तो साँझ
हजार चराहरूले झुम्मिएर सहगान गरे पनि
आकाशभरि आरेखित हुँदैन
त्यसैले हिजोआज
आफ्नै स(साना बिहानीहरू
अक्षरमा कोरेर
कागजको मैदानभरि छरिदिन्छु
साँझहरू समातेर
कविताका क्षितिजभरि टाँगिदिन्छु
जिन्दगी भनेको
पहाडमाथि चढिसकेर
कठै फेदीमा सम्झनाहरू छोडिए भन्ने
एउटा लामो सुस्केरा मात्र रहेछ !
शहरमा पसेको यति धेरै भयो
यहाँ अनेकौं समय
पुराना घर र गल्लीहरू
अनि देवालय र गुम्बाहरूका खण्डहरमा
लडेर घाइतेजस्तै छट्पटाएको देखेको छु
अनि
मन र चाहनाहरूका पनि
खण्डहर हुँदारहेछन्
जहाँ मान्छे
आफ्नै शहीद दिवस एकल गायन गरेर मनाउँदोरहेछ
एक्लै उद्घोषण गर्दोरहेछ
अनि हतियारहरूमा
त्यस कथालाई लुकाउँदो रहेछ
यहाँ हिजोआज
यात्राहरूका गन्तव्य छैनन्
कोही बिपनाको बाटो गरेर
घोर सपनाभित्र पस्छ
कोही काँधमा उज्यालो बोकेर
अँध्यारो खोज्दै हिंड्छ
सपनाहरू भत्किन्छन्
बिपनाहरू क्षतविक्षत हुन्छन्
छेवैबाट उडेका गोलीको आवाजमा
एउटा किशोर आफूले घरमा छोडेको सङ्गीत सुन्छ
झुट खेल्नेहरूका अभिनय
साँचो खेल भएका छन्
तिनलाई हेरेर
म आफैं भीड किनारामा
मन नपराए पनि
बा ! बा ! गर्दै ताली बजाएर उभिएको हुन्छु
समयको कानमा
मेरी ताली सुनिंदैन
मेरो समर्थन र विरोधले
कुनै पनि खेलको हारजीत हुँदैन
आफ्ना सबै कथा कोरेर
एउटा रङ्गमञ्चमा उभ्याउँछु
कथा खोजेर आउनेलाई पर्खेर
कपडामा तन्त्र आलिङ्गनमा बाँधिएका
आकाश भैरवका नाच फैलाएर कसैलाई पर्खिएर बस्छु
संस्कृति भनेको
कहिले लाग्छ
मेरै सपनाको खेती हो कि
आफूले देखेको समयमा
केही बनाउने चाहनाले
आफैंले टाँगेको सानो आकाश हो कि
संस्कृति
म हिजोआज
अघि नै छोडेका कुनाकानी
अहिले हिंडेका यी गोरेटाहरू
सबैलाई एउटै कुनै आकार दिन खोजिरहेको हुन्छु
मलाई आजकल
अरूको मनका खण्डहरबाट
केही रचना उठाउने चाहनाले पिरोल्छ
हिजोआज म
आफ्नो आकाश अरूलाई दिएर
कहीं केही बनियोस् भन्ने चाहनाले पिरोलिएको छु
तर लाग्छ
दौडभित्र कहीं चौतारी छन्
कहीं आफ्नै यात्रामा
अरूका आँखाहरूसँगै कुद्छन्
मलाई आजकल
कहीं चढ्दा
उचाइले पिरोल्दैन
झर्दा फेदीको चिन्ताले छुँदैन
आजकल मलाई
थकित आकाशले स्पर्श गर्दा
कहीं जानै पर्ने चिन्ताको उज्यालोले पनि लखेट्दैन
आजकल मलाई !

कहाँ जन्म पाएँ – मोतीराम भट्ट

कहाँ जन्म पाएँ, कहाँ आज आएँ
दुखीमा म पैला भनी चाल पाएँ

हरे कर्म मेरो पनि के रहेछ
विधाता ममाथि बिरानै भएछ

यीजस्ता अह्राई म बस्ने उसोरी
यिनैको हुकुंमा छुँ ऐले कसोरी

विवेक् छैन कत्ती पनी दैवलाई
न मेरै दोष् के भनूँ एसलाई

नेपाली कविता – सपनीहरुमा

सधैं–सधैं मेरो सपनारुपि रंगमञ्चमा
असंख्य नायकरुपि पुरुषहरु मेरो अगाडि आउँछन्
र,मलाई सम्पूर्ण रुपमा नङ्ग्याउँदै
मेरो हिउँजस्तो कोमल तन
अनि निश्चल आकाश रुपि मनमा
पाशविक कामुक आँखाहरुले पोली पोली
कालकाला डामहरु बनाउँछन्
मेरो जीवनको सहारा नजीक आई
मेरै यात्राको किनारा खोस्छन् ।

सधैं–सधैंका सपनारुपि रंगमञ्चमा
तिनै असंख्य नायकरुपि पुरुषहरु मेरो अगाडि आएर
स्वाभीमानी वीर योद्धाहरु देखाउँदै
कैयौं कर्तुतहरुले गाँजिएको
आफ्नै पुरुषार्थलाई देखाउँदै
पागल सरी
आकाश तिर हेर्दै, टोलाउँदै
अनि एक्कासी छाती पिट्दै
कपाल लुछ्दै मसँग आफ्नो हराएको
जवानी माग्न थाल्छन्
अलिकति बाँकी रहेको पुरुषार्थलाई धिक्कार्दै
आमाको छातीमा पछारी पछारी
चुलिएको जवानी
आमाकै सामुन्ने
छताछुल्ल पार्दै पोखिदिन्छन्

सधैं–सधैंका सपनारुपि रंगमञ्चहरुमा
असंख्य नायकरुपि पुरुषहरु मेरो अगाडि आएर
महापुरुषको बिल्ला भिरी
नैतिकतालाई धरौटी राख्दै
कैयौं वर्तमानको बलत्कारी बन्दै
युद्धमा पराजित भएको वृद्ध सिपाही सरी
आफ्नै जीर्ण तन सामु
विदीर्ण मन लिएर
आफ्नै आँसुको सागरमा
डुबाएर मार्न पुग्छन् आफैलाई

मेरो मध्यरातका सपनारुपि रंगमञ्चमा
आखिर तिनै असंख्य नायकरुपि पुरुषहरु
बेहोसीमा नसासँगै
एकोहोरो दौडिरहन्छन्
दौडिरहन्छन् ।
मेरो सपनारुपि रंगमञ्चमा
असंख्य तिनै नायकरुपि पुरुषहरु
मात्र मेरो खोजिमा
मात्र मेरो खोजिमा ।

नेपाली कविता – गालीको पहाड

त्यसलाई समात
पछार
जमिनमा झार
दाँत छन् भने दाँत उखेल
कपाल छन् भने कपाल उखेल
हात छन् भने हात भाँच
खुट्टा छन् भने खुट्टा भाँच
ढाडमा टेक/टाउकोमा हान
बल गरेर टुप्पीमा तान,
यो नजाती
यो मख्खिचुस
यो विश्वासघाती
यो जासुस,
अस्ति
हिजो आउँछु भन्यो
हिजो
आज आउँछु भन्यो
आज-
भोलि आउँछु भन्छ
आइहाले पनि
नागढुंगामा उक्लिएको
भारी ट्रकले जस्तै कन्छ ।

सरम छैन
लाज छैन
यसको कुनै कामकाज छैन,
साम्राज्यवादी यो
विस्तारवादी यो
‘र’को एजेन्ट
विश्वासघाती यो,
मान्छे भेला गर्छ
र भाषण छाँट्छ
पहिले आउँछु भन्छ
र पछि ढाँट्छ ।

ढुंगाले हान
जुत्ताले हान
झटारो, गुलेली, मुक्काले हान
त्यसको बिहे देखाई देऊ
डर देखाइदेऊ
कानमा उचालेर मामाघर देखाइदेऊ
चिच्याओस्
कराओस्
बरु सातो हराओस्,
उठ्-बस गराऊ
सयपल्ट गन
मुट्ठी कसेर सबले भन-
‘साला लोडसेडिङ्’ ।

कथा – झुमी

गितार समाएको युवकले निहुरेर लामो कपाल भित्तामा पछार्दै दर्शकलाई भन्यो, जस्ट फर यु । गितारले त्यही भाकामा भन्यो- झङ झङ झङ । स्टेजमा नाच्दै चिच्याइरहेकी युवतीले स्तन हल्लाउँदै दर्शकलाई भनी, जस्ट फर यु । गितारले त्यही भाकामा भन्यो- झङ झङ झङ । युवा जोशका केही दर्शकले उल्लासमय स्वरमा भने- जस्ट फर मी ।

छोटो हाफ पाइन्ट लगाएका दुइटी केटी एउटा केटासँग छाती जुधाउँदै अग्लो सिँडीमा नाच्न थाले । तल बःहालमा सङ्गीतको तालमा नाचिरहेका किशोरहरू तिनका नृत्य हेरेर रमाउँदै सिटी बजाउन थाले । केटीहरू झन्झन् उत्तेजित भइरहेका थिए ।

‘हाई गाइज, तपाईं मलाई बब मार्लीजस्तै देख्नुहुन्छ, होइन ? द सेम गाई हु स्यांग नो वमन नो क्राई Û’ स्टेजमा अब अर्को युवकको प्रवेश भएको थियो । किशोर दर्शक चिच्याए, ‘या.ऽ..या.ऽ..बब मार्ले, नो वमन नो क्राई ।’

‘तर म बब मार्लेले जस्तो वाइहात रिभोल्युसनको गीत गाउने छैन । सोकल्ड प्रोगे्रसिभहरूले जस्तो अधिकारको गीत गाएर पनि तपाईंहरूलाई बोर गर्ने छैन । आई विल अफर यु अ परफेक्ट इन्जोयमेन्ट ।’ उसले अघि बेस्सरि हल्लाएको कपाल टाउकाबाट झिक्यो र टेबुलमा राख्यो । अब युवकको टाउको मुडुल्लो थियो । किशोर-किशोरी खुसीले तीन हात उपि|mए । ऊ मुडुल्लो टाउको कपाल भएजस्तै गरी हल्लाउन थाल्यो । हल्लाइरहृयो, हल्लाइरहृयो ।

‘इट इज जस्ट टु मेक यु इन्जोय ।’ सङ्गीत टोलीतर्फ दुवै हात उठाएर हरिवंश आचार्यले कुनै टेलिफिल्ममा जस्तै उसले आदेश दियो, ‘म्युजिक Û’ गितार र ड्रमसेटको चर्को आवाजले टोलका घरहरू थरर्र थर्कन थाले । नेपाली बब मार्ले सङ्गीतको भोलुमलाई जित्ने गरी गाउन थाल्यो-

पल्लो घरको झ्यालमाथि एउटी सुन्दरी छे

स्याउजस्ता गाला त्यसका, हिमालजस्ता छाती

देखाउँदै मलाई भन्छे आऊ न अलि राति

पल्लो घरको झ्यालमाथि एउटी सुन्दरी छे

रातिराति सधैँ मलाई त्यसले बोलाउँछे

किशोर-किशोरी, युवा-युवती जतिसक्दो जोडले उप|mँदै नाच्न थाले । यो खेलमा केही अध्बैँसे पनि संलग्न थिए । ती सकेसम्म किशोरीका हूलमा कोचिएर उप|mन्थे र छिनमै घचेटिएर छेउमा पुग्थे । किशोरीका हूलमा पुग्न त स्वयं किशोर र युवाहरू नै प्रतिस्पर्धा गरिरहेका हुन्थे । कतिसम्म भने अनौपचारिक सम्झौताजस्तै हलक्क बढेका किशोरहरू परिपक्व युवतीका हूलमा अनि जिम गरेर पहलमानको जस्तो छाती बनाएका युवकहरू किशोरीको हुलमा पुग्थे र तिनीहरूका पेट र कम्मरमा हात राखेर नाचिदिन्थे । हात त्यहीँ बसिरहनुपर्ने कुनै बाध्यकारी संविधान थिएन । अतः त्यो आरोही जस्तै निरन्तर माथिमाथि सर्दै छातीतिर सल्बलाउन थाल्थ्यो ।

यो सह-नृत्यमा किशोर र युवाहरू मात्र अघि बढ्थे भन्नु महिलाजनप्रति अलि अन्याय हुन्थ्यो । किशोरी र युवती पनि त्यतिकै स्वतन्त्रतापूर्वक पुरुषको हूलमा पाइला अघि बढाउँथे र कम्मर थमाउँथे । सत्य कतिसम्म थियो भने पुरुषको तुलनामा महिलाको सङ्ख्या तद्बेसिक कम थियो ।

रातको एघार बजे, चर्को सङ्गीत, चर्को स्वर र निमेषमै फेरिरहने बत्तीका विविध रङहरू ।

‘ऊ त्यो मिनीस्कर्टवालीलाई चिन्छस् ?’

‘त्यसको स्कर्ट यही तालले छोटिँदै जाने हो भने प|mकको तल्लो फेर नै त्यसको कम्मरमा पुग्छ यार ।’

‘ए त्यो श्रेया ? त्यल्लाई त अस्ति शुभकामना प्यालेसमा किस्नेले……Û’

‘त्यसको नाम शैया राखिदिऊँ । त्यसो गरे कसो होला ?’

देशमा सङ्गीतले कति क्रान्तिकारी मोड लिएको थियो भने अब यो श्रव्यबाट एकाएक दृश्यमा परिणत भएको थियो । त्यसमा गायक र सङ्गीतकार नै सङ्गीतको शव काँधमा बोकेर हिँडेका देखिन्थे । तिनलाई आˆनै गीतका रचनाकार को हो थाहा हुन्नथ्यो । तथापि, देशका केही कवि कविताकर्म छाडेर गीत नै सबथोक हो भन्दै नियमितरूपमा गायक-सङ्गीतकारको दैलो पोत्न थालेका थिए । उता, दर्शकलाई चाहिँ गीतमा अभिनय गर्ने रहरलाग्दा मोडलबाहेक सङ्गीतकार र गायककैसमेत वास्ता हुन छाडेको थियो ।

यो त प्रत्यक्ष कार्यक्रम नै थियो, जसमा गायक-गायिका नै मोडलको रूपमा देखा पर्थे ।

मञ्चमा अर्को टोली प्रवेश गरेको थियो । यो केही केटीको समूह थियो । त्यसमा नृत्य गर्न एउटा केटा पनि मञ्चमा उत्रियो । हाफ पाइन्ट र टाँक नलगाएको सर्टका तल्ला दुई फेर पेटनिर बाँधेकी केटी माइक समातेर अघि बढी ।

‘हाई गाइज, नाउ आई एम गोइङ टु प्रेजेन्ट लाइक अ भर्जिन बाई मेडोना, ओ के ?’

‘हाई गर्ल, आर यु अ भर्जिन ?’

‘ह्वाट डु यु थिंक ?’

‘नट बट जस्ट लाइक अ भर्जिन ।’

‘यु नटी, भेरी भेरी नटी ब्वायज । या…ऽ………।’

गितार र ड्रम सेटको चर्काे आवाजसँगै माइक समातेकी गायिका र जगल्टे युवकको नृत्य सुरु भयो । युवकहरूलाई यो निकै जोश दिने खालको थियो । केही युवक जबरजस्ती मञ्चमा छिर्न खोजे । सुरक्षा व्यवस्था निकै कडा थियो । यस कारण ती तलै बसेर उप|mन बाध्य भए । केटीले आफूलाई केटाको अँगालोमा छाडिदिई र आकाशतिर च्युँडो फर्काई । केटाले च्युँडोमा चुम्बन दियो । दर्शक तीन हात उप|mेर नाच्न थाले । यस्तो लाग्थ्यो, केटीले मेडोनाको गीतलाई पनि रिमिक्स गरिदिएकी थिई । पेटको लाम्टै बाहिर निकालुँलाझैँ गरी ऊ गाउन थाली ।

लाइक अ भर्जिन

फिल सो गुड इनसाइड

आ’हाभ नथिङ टु हाइड………………………………..

दिस इज अ आँपको दाना इट इज अ पाकेको

आइ एमको लर्के जोवन यु आरलाई साँचेको

दिस इज अ आँपको दाना…

मेडोनाको गीत सकिँदा नसकिँदै कथामा टेलपिसजस्तै उसले जीवन्त नृत्यसहित अर्को पपगीत गाई जुन रेडियोमा केटाको स्वरमा सुनिन्थ्यो । गीतमा उसले लंैगिक शब्द मिलाएकी थिई र पाकेको आँपको दानारूपी आफ्नो शरीर कसैका लागि साँचेको इशारा गरेकी थिई ।

दर्शकको उत्तेजनालाई बीचमै रोकेर ऊ मञ्चको पछिल्लो भागबाट तल ओर्ली जहाँ कुनै टेलिभिजन संवाददाता र क्यामेराम्यान उसलाई पासो थापिरहेका थिए ।

‘यु लुक सो स्मार्ट एन्ड सेक्सी ‘

‘थ्याङ्क यु, सबै जना यसै भन्छन् ।’

‘ब्वायप|mेन्ड्स कति छन् ?’

‘डु यु वान्ट टु बी वन अफ देम ?’

‘म्युजिक के हो ?’

‘ह्वीच मेक्स यु इन्टरटेन ।’

‘गायिका हुन केके आवश्यक छन् ?’

‘सेक्स अपिल । ह्याभ यु गन क्रेजी ? आइ एम प|mांकली स्पिकिङ ।’

‘मनपर्ने गायक ?’

‘द ह्यान्डसम ओल्डी जर्ज माइकल हु सिंग्स आइ वान्ट योर सेक्स ।’

‘मनपर्ने नायक ?’

‘उम् माइ ह्यान्डसम ब्राड पिट । आइ एम जेलस टु हलिवुड साइरेन एन्जेलिना जोली हु सिज्ड हिम ।’

‘तपाइँ मेसोकिस्ट हो ?’

‘तपाइँ स्याडिस्ट हो ? एनी वे, यु क्यान एक्सपिरिएन्स योरसेल्फ ।’

‘ह्याभ यु गट म्यारिड ?’

‘देयर इज अ भ्याकान्सी । यु क्यान अप्लाई ।’

‘राति सुत्दा कस्तो लुगा लगाउनुहुन्छ ?’

‘नटी ब्वाय, नो एन्सर ।’

‘जस्ट गिभ सर्ट एन्सर्स । तपाइँको गीतमा र्‍याप हुन्छ कि रेप हुन्छ ?’

‘रेप नै हुन्छ । तपाइँ यही चाहनुहुन्छ, हैन ?’

‘म्यारिज के हो ?’

‘एभ्री भर्जिन इम्प्यासेन्टली वेट्स फर एन्ड एभ्री स्पाउज वान्ट्स टु बी अवे प|mम ।’

‘सेक्स ?’

‘धत्…। हे..हे..सो फार, जस्ट फाइभ चान्सेज ।’

‘आइ जस्ट मिन योर जेन्डर

‘ओ, शिट डु यु थिङ्क एम आई थर्ड सेक्स ?’

मञ्चमा फेरि अघिकै ‘बब मार्ले’ र अघिकै केटी ओर्लिए । केटालाई अघिकै गीत गाउन आग्रह गरियो । उसले फेरि गायो-

पल्लो घरको झ्यालमाथि एउटी सुन्दरी छे

स्याउजस्ता गाला त्यसका, हिमालजस्ता छाती

देखाउँदै मलाई भन्छे आऊ न अलि राति

पल्लो घरको झ्यालमाथि एउटी सुन्दरी छे

रातिराति सधैँ मलाई त्यसले बोलाउँछे

बारुले छ कम्मर उसको, तर छाती फुक्का

उसलाई देखेपछि मन किन हुन्छ हुक्क

दुई टुक्रा प्याजजस्ता उसका दुई पाता

भुतुक्कै पारिहाल्ने कस्तो उसको जात

रामतोरियाँ उसका औँला, पिँडुलाचाहिँ थाम

मन कसरी थाम्नु मैले हरे राम राम

दर्शकको भीड अब निकै उत्तेजित थियो । तिनीहरू फेरि मञ्चमा उक्लिन खोजे । बाउन्सरहरूले फेरि तिनलाई रोके । प्रहरीले पनि बाउन्सरलाई सहयोग गर्‍यो । बत्तीको प्रकाश झिपिकझिपिक भइरहेको थियो ।

एउटा सङ्गीत टोली जबरजस्ती स्टेजमा गयो । ‘डियर अडेन्स, यहाँ हामीविरुद्ध षडयन्त्र हुँदैछ । हामीलाई गाउन नदिने षडयन्त्र हुँदैछ । आर यु विद अस ?’

‘एश ।’

‘देन प्लीज बी एट वसन्तपुर । वी विल पर्फम देयर ।’ बाउन्सर र प्रहरीले तिनीहरूलाई मञ्चबाट ओराले । तल गएर पनि तिनीहरूले दर्शकलाई वसन्तपुरमा आउन आग्रह गरे ।

केही दर्शक वसन्तपुर जान तयार भए । केहीले मुर्दावादका नारा लगाए । मञ्चमा नाचिरहेकी केटीले माइक समाएर दर्शकलाई आग्रह गरी । ‘डियर अडेन्स, वी विल पर्फम जस्ट फर यु अगेन ।’

दर्शकका पाइला अडिए र वसन्तरपुरतिर लागेका दर्शक पनि फर्की-फर्की आए । अघिको गीत ब्रेक भएको थियो । फेरि नयाँ सङ्गीत बज्न थाल्यो ।

केटाले दर्शकतिर हेरेर भन्यो, जस्ट फर यु ।

केटीले दर्शकतिर हेरेर भनी, जस्ट फर यु ।

केटाले अघिजस्तै कपाल भित्तामा पछार्दै घुमायो । केटीले त्यस्तै गरी । केटाले अघिजस्तै कपाल फुकालेर टेबुलमा राख्यो । केटीको कपाल नक्कली थिएन । यसकारण उसले साइबाबाको लकेट फुकालेर टेबुलमा राखी । केटाले सर्ट फुकालेर फालिदियो । केटीले पनि टिसर्ट फुकालेर फालिदिई । अब केटा भेस्ट र केटी चेस्टरमा मात्र थिए । केटाले भेस्ट पनि फुकालेर फालिदियो । केटीलाई आपत् पर्‍यो । ऊ त्यहाँ चेस्टर फ्याँक्न सक्दिनथी । दर्शकको एउटा तप्काले उसलाई चेस्टर फ्याँक्न आग्रह गर्‍यो । उसले प्यान्टबाट बेल्ट मिल्काएर फालिदिई । केटाले छाती हल्लाएर भन्यो, तपाईंहरूकै लागि । केटीले स्तन हल्लाएर भनी, तपाई्रहरूकै लागि ।

केटाले प्यान्ट पनि फुकालेर फालिदियो र भन्यो, तपाईंहरूकै लागि । केटी प्यान्ट फुकालेर पनि फाल्न सक्दिनँथी । ऊ अकमक्क परी । दर्शकले उसलाई प्यान्ट फुकालेर फाल्न आग्रह गरे । उसले हिन्दी सिनेमाकी कुनै हिरोइनले जस्तै पाइन्टको बटन खोली र जिपर खोलिदिई । त्यसपछि दुइटा हात आफ्ना दुई स्तनमा राखेर चारैतिर घुमी । त्यसपछि पाइन्टको बटन र जिपर लगाई । फेरि बेल्ट र टिसर्ट लगाई । केटाले पनि क्रमशः लुगा लगायो । अब सङ्गीत सुरु भयो । उनीहरू गाउन थाले, जस्ट फर यु । जस्ट फर यु । केटाले कपाल घुमायो । केटीले पनि त्यसै गरी । केटाले कपाल फुकाल्यो । केटीले लकेट फुकाली । केटाले टिसर्ट फुकाल्यो । केटीले पनि टिसर्ट फुकाली । सङ्गीतको एकोहोरो उँचो आवाज घन्किरहेकै थियो । दर्शक उप|mीउप|mी नाचिरहेका थिए ।

‘ए के भो ? के भो ?’

‘खै, के भएको हो ? केटीहरू रगतपच्छे भएर लडिरहेका छन् ।’

हेर्दाहेर्दै सिँडीमा उभिइरहेका दुई युवती सोत्राम भएर तल बःहालमा ढलेका थिए । तिनीहरूलाई छुरी हानिएको थियो । सङ्गीतको भोलम झन्झन् चर्किरहेको थियो । केही मानिस ढलेका केटीहरूलाई घेेरिरहेका थिए । तिनकै अगाडि ठिटाठिटी अनियन्त्रित भएर नाचिरहेका थिए । अगाडिबाट कसैले घचेट्यो । नाचिरहेका एक हूल किशोरकिशोरी ढलेका केटी र तिनीहरूलाई घेरिरहेका मान्छेमाथि गर्लम्म ढले ।

‘छुरा हान्ने त्यै झगडिया मुन्द्रे होइन ?’

‘खै कहाँ छ साले ?’

‘अपराधी बसिर’न्छ ?’

‘केटीहरू पनि बैँसले उम्लेकै हुन् है, नत्र यस्तो हुन्थ्यो ?’

‘होइन, के भएछ ?’

‘ठिटाले ठिटीको छाती समाइदे’छ ।’

‘अनि ?’

‘अनि के ? दुइटी ठिटी मिलेर चप्पल हाने । केटो लुरुक्क परेर हिँड्यो । एकैछिनपछि कुन सड्कोमा आएर दुवैलाई छुरी रोपेर टाप कस्यो ।’

‘समाउनु पर्दैनथ्यो ?’

‘छुरी बोकेको मान्छेलाई कसले समाउने ?’

‘थुक्क, यत्रा मान्छे भएर..।’

‘च.च..च..विचरी केटीहरू अस्पताल लानु पर्दैन ?’

‘लगेर कामै छैन, थिचिएरै मरिसके ।’

‘भनेर हुन्छ ? यत्रा मान्छे भएर यिनीहरू मरेको टुलुटुलु हेरिरहने ?’

‘क्या च्वाँक थे, मर्ने भए यार ‘

‘वा फेरि….., हुर्रे

‘ऊ…..या…….जस्ट फर यु । जस्ट फर यु ।’

‘हुइऽया…जस्ट फर यु । जस्ट फर यु ।’ -कोरस) ।

भीड पागल भएर नाचिरहृयो । झन्झन् नाचिरहृयो किनभने मञ्चमा केटाले फेरि पाइन्ट फालिदिएको थियो । केटीले फेरि पाइन्टको बटन खोलिदिएकी थिई । च

कथा – कोट

मेरो नाम सुराज हो । तपाइर्ं सोच्नुहुन्छ होला कस्तो नाम हो ! आमाबुबाले आफ्नो नाम मिलाउन खोज्दा यस्तो नाम जुर्‍यो । मेरा नजिककाहरू मलाई ‘सु’ भन्छन् । कहिलेकाही त उनीहरूले यसरी बोलाउदा केटाकेटीका लागि लघुशङ्काको अर्थ लागेर हासो उठ्छ । मान्छे म भावुक छु र हाल सत्ताइसको भए । बी.ए.पास छु । मेरो घर काठमाडौ, चिकंमुगलमा पर्छ । हाल पेशाले ट्याक्सी ड्राइभर भए पनि म आफूलाई ड्राइभर भन्न रुचाउन्न । यो मेरो केही समयको लागि गरिने काम मात्र हो । मलाई पढेर अझै धेरै गर्नुछ । स्नातक भएर पनि किन ट्याक्सी चलाइस् भनी साथीहरू भन्छन् तर जागिर खानु सजिलो कहा छ र ? उसमाथि अहिले भनसुन नहुने कुनै ठाउ छैन । चाकरी गर्दै हिाड्नु मेरो वशको कुरा हैन । शिक्षित बेरोजगारहरूको लाममा उभिनुभन्दा यो ट्याक्सी चलाउनु कुन नराम्रो हो र ? भएको अलिकति पुजीले ट्याक्सी किनें । ड्राइभर राख्यो उसैलाई तलब दिनुपर्छ । त्यसैले अरू ड्राइभर राख्नुभन्दा आफै गाडी हाक्नु निको ठानें । फेरि आफैले चलाउने हुदा अरू ड्राइभरले जस्तो समय र रकममा पाबन्द रहनु पनि परेन । मनमौजी तालको छु, मुड भएको दिन बिहानै ट्याक्सी हाक्छु, नभए दिनभरि पनि चलाउदिन । घरमा सानो सुखी परिवार छ । आमा घरै बस्नुहुन्छ । बहिनी अझै स्कुल पढ्दै छिन् । चञ्चले स्वभावकी बहिनी-बहिनीभन्दा बढी साथीजस्ती छिन् । हरबखत मसाग जिस्किरहन्छिन् । म उसलाई औधी माया गर्छु ।

आमाले घरधन्दाको बोझ देखाएर निकैपल्ट मसाग बिहेको लागि आग्रह गरिसक्नुभयो तर अहिलेसम्म भनेजस्ती फेला नपरेकी हुदा मैले उहाको त्यो इच्छा पुर्‍याउनक सकिरहेको छैन । बिहेको लागि जोडी त माथि नै बाधिइसकेको हुन्छ भन्छन्, आˆनो साइत भने जुरिसकेको छैन ।

मेरो आˆनो ट्याक्सीको कुनै खास रुट छैन । मैले आफ्नो ट्याक्सी कहीं पनि अड्याएको हुन्छु तर एउटा कुरा भने निश्चित छ, म प्रायः अबेरसम्म ट्याक्सी चलाउादिन । हद नाघे नौ नभए सााढे नौ । त्योभन्दा अबेरसम्म टयाक्सी चलाएको सायद अहिलेसम्म रेकर्ड छैन । एक त घरमा आमा र बहिनी मात्र, उसमाथि बहिनी म फर्की नआउन्जेल खाना कुरिरहन्छिन् । धेरैपल्ट नकुर्न भनिसकेा, बाहिर गएको मान्छे फर्किन कतिबेला हुन्छ के ठेगान तर उनी मान्दिनन् जसले गर्दा पनि बाध्य भएर मैले चााडै र्फकनुपर्छ । कुनै दिन कदाचित फर्किन ढिलो भए बहिनीको घुर्की र रिस खप्नुपर्छ । निकैबेर फकाएपछि बल्लबल्ल मान्छिन् । मलाई थाहा छ, यस्तो मनमौजी तालबाट मैले पैसा कहिल्यै कमाउन सक्दिन । बहिनीको पढाइ, उसको बिहे, घरको फेर्नुपर्ने छत …, यी धेरै कुराहरूको जिम्मेवारी मेरो सामु टड्कारो उभिएका छन् ।

कहुन त म आफूलाई त्यति साह्रो सज्जन ठान्दिन । चाड पर्वतिर लोकल चढेकै हुन्छ, कहिलेकाहीा चुरोट पिउंछु र ल्वाङ सुपारीको लत लागेको छ ममा । तर यति भइकन पनि मैले आफूलाई नैतिकताको स्तरदेखि गिर्ने मौका भने अहिलेसम्म दिएको छैन ।

हिजो राति छिमेकी साथी केदारको घरमा पार्टी थियो, बिहे गरेछ उसले । उसको घरबाट अलि ढिलै फर्किएा, सायद अलिअलि लागेको पनि थियो मलाई । उसकी श्रीमती देखेको थिएा, केदारको तुलनामा धेरै राम्री । चिटिक्क परेको भरिएको उनको जीउडाल आकर्षक थियो । हल्का बल्बमा अनिादो केदारको कोठा, म भने उनीहरूको सुहागरात सोचेर निकैबेरसम्म सुत्न सकिनं । ओल्टेकोल्टे गर्दै मध्यरातमा मात्र बल्ल निदाएछु । त्यसैले आज बिहान उठ्दा टाउको भारी थियो । ट्याक्सी चलाउने मुडै नभए पनि ट्याक्सी लिई बाहिर निस्कन्छु । किन हो, आज दिनभरिमा केही टिप मात्र भयो । सााझ चिसो र अध्यारो बढ्न थालेपछि घर फर्किने विचार गर्दै हुन्छु, एउटी युवती ट्याक्सीभित्र बस्छे । उसले लगाएको परˆयुमको तीव्र बासनाले टाउको दुख्छ । अगाडिको ऐनाबाट हेर्छु, आधुनिक पहिरन र मेकअपका परतहरूले पोतिएकी ऊ पूर्ण आकर्षक युवती देखिन्छे तर उसले बीस काटेकी छैन यो मेरो अनुमान हो । ‘लाजिम्पाट जाउा न’ ऊ भन्छे । उसको अनुरोधमा एउटा डर पनि थियो सायद ड्राइभरले अस्वीकार गरिहाल्ला कि भन्ने उसलाई लागेको हो । एक मन त लाग्छ जान्न भनुा, फर्किने बेला भइसकेको थियो । छिप्पिादै गरेको सााझ, अाध्यारो र एक्ली युवती, दिमागमा अलिकति टेन्सन भयो । म नबोली फर्केर प्रत्यक्ष उसको अनुहारमा हेर्छु । उसको गोरो अनुहार तातिएर रातो भएको छ । आाखा जुधेपछि अन्यमनस्कतामा ऊ अनुनयपूर्वक मुस्काउाछे ।

यो लास्ट टिप सोचेर गाडी उसको गन्तव्यतिर बढाउाछु । सडकका भीड, कोलाहल, र बत्तीहरू । बाटो जाम भएको छ । यो कुनै अनौठो हैन काठमाडौाको लागि । अगाडिको ऐनामा तरुनीलाई हेर्छु । उसको पहिरन र पोताई निकै भडकिलो देखिन्छ । अबेला राति एक्लै यात्रा गर्ने युवती आाटिली नै हुनुपर्छ । नत्र परिस्थिति र नियत सबैको राम्रो कहाा हुन्छ ? झ्याल बाहिर हेरिरहेका उसका आाखामा दौडिरहेका दृश्यहरू सायद थिएनन् किनकि बाहिरका कुनै पनि कुराले उसमा असर गरिरहेको थिएन ।
ट्याक्सी अगाडि गइरहेको हुन्छ । आाखाहरू सडकमा भए पनि म ऐनाबाट घरिघरि उसलाई हेर्न पुगिरहेको हुन्छु । आाखा चिम्लिरहेकी त्यस युवतीको तीखो र सुलुत्त परेको नाक आकर्षक छ । चिउाडोमा भएको अलि ठूलो त्यस्तो रातो कोठी मैले अरूमा देखेको छैन । ऐनामा देखिने उसका रसिला ओठ र भरिएका गाला पनि निकै राम्रा देखिन्छन् । यसरी बारुद भरिएर आगोको छेउ आएपछि आगो त लाग्छ नै, मानिसहरू त्यत्तिकै आगो लाग्यो भन्छन् । यसरी आएपछि नलुटिएला भन्ने पनि के छ र ? सबैजना मजस्ता कामनालाई बााध्ने पनि त हुादैनन् । “एकै छिन रोक्नुस है” । युवतीले अनुरोध गर्दा झसाग हुन्छु । सायद उसको गन्तव्य आएछ, सोच्छु । “दुई मिनेटको लागि पर्खिन सक्नुहुन्छ ? म एकजना मान्छे भेटेर आउाछु” रातिको समय अर्को ट्याक्सी नपाइएला भन्ने उसलाई पनि कत्रो पीर तर मलाई अबेर भैसकोले ऊसाग भाडा दिन अनुरोध गर्छु । “प्लिज एकैछिन मात्र हो । ” ऊ अनुनय गर्न थाल्छे । मलाई थाहा छ आज फर्केर फेरि बहिनीको घुर्की हेर्नुपर्नेछ मैले । युवती ओर्लेर नजिकैको घरभित्र पस्छे तर लगत्तै बाहिर निस्की ट्याक्सीभित्र अगाडि बस्दै भन्छे, “मान्छे नै भेटिएन, भाटभटेनीमा गएका छन् रे उतै जाउं न है” उसका आाखाभरि निकै आग्रह देखिन्छन् । धर्मसङ्कटमा पर्छु । उसको कुरा मानुा घर र्फकन ढिला भैसक्यो ,नमानुा रात यो बीच सडकमा एक्ली कहाा जाली ऊ । अर्को कुनै ट्याक्सी भेटिन्छ भन्ने कुनै ग्यारेन्टी पनि छैन । हुन त कुनै अपरिचितको ठेक्का मैले लिनु जरुरी छैन । मानवतावश नै सही उसलाई गन्तव्यमा छाड्ने विचार गर्छु ।

गाडी कुदेको छ तर हामी मौन छौा । गफाडी छैन तर म प्रायः आˆनो यात्रुहरूसाग गफ गरिरहन्छु । ऊसाग के गफ गर्नु ? चालामाला देख्दैमा बोल्न मन लागेन । भाटभटेनीमा पुगेर त्यहाा पनि ऊ एउटा घरभित्र पस्छे । लौ त्यहीं हराई कि भन्ने लागेको थियो तर ऊ र्फकन्छे । “अब कता ?” को भावमा म उसलाई हेर्छु । “धोबीघाट” ऊ निकै हताश देखिसकेकी छ । अघिको उसको गोरो अनुहारमा पीडा पोतिएको जस्तो छ । ऊ लामो निश्वास छाड्छे । आफूभित्रको पीडाले वा हताशपनको कारण बेचैनीमा ऊ लाइराखेको कोट पनि फुकाल्छे । स्लिवलेश लुगामा उसका सुडौल पाखुरा…म उसबाट ध्यान अन्यत्र लान खोज्छु । सडक बत्तीको चहकिलो प्रकाश उसमा पर्छ । अनुहार छोपेर टाउको निहुराई रहेकी ऊ एक्कासी सुाक्कसुाक्क गर्दै रुन थाल्छे । म हतप्रभ हुन्छु, केही बुझ्दिन । सुनसान बाटो, राति एक्ली युवती यसरी टयाक्सीभित्र बसी रुदा के अर्थ लाग्ला, मलाई डर पनि लाग्यो । “प्लिज यसरी नरुनुस् न, के भयो तपाईंलाई ?” मलाई उसको रुवाइमा भन्दा पनि उसको त्यो रोदन अरूले सुनेर के आपद आइलाग्ला भन्ने पीर लाग्यो । जमाना नै खराब छ । मेरो अनुरोधपछि उसको रुवाइ कम त हुन्छ तर अझै सुकसुकाइरहेकी छ । धोबीघाट आएपछि ऊ चुप लाग्छे । हिक्काहरू अझै उठिरहेका हुन्छन् । विस्तारै टाउको फर्काएर ऊ मतिर हेर्छे । गाजल लत्पतिएका आाखा र नाकको टुप्पासमेत राता भएका छन् । ऊ ढोका खोली बाहिर निस्कन्छे । परिस्थितिले लाटो बनाएको म ऊसाग भाडा पनि माग्न सक्दिन न त उसैले कति भयो भनी सोध्छे । दुवै जना चुप छौ । सायद उसले कुनै कडा टिप्पणीको अपेक्षा गरेकी थिई जब म केही बोल्दिन ऊ आफूले फुकालेको कोट मेरो हातमा थम्याई अगाडिको मोडमा गएर हराउछे । म ऊ गएको दिशातिर हेरिरहन्छु । यो कुनै स्वप्न हो वा यथार्थ छुट्याउन गाह्रो भएझै लाग्छ । रिस उठ्छ आफैादेखि, मैले यो टिप गर्नै नहुने थियो । स्तब्ध छु, यो मेरो कमजोरी हो वा उदारता, यत्तिका बेर सडक नापेर आफूले पाउनुपर्ने भाडा नपाउदा पनि रोएर आˆनो असमर्थता जनाउने युवतीप्रति म आक्रोशित हुन सकिान ।

परफ्युम छर्किएको कोट मेरो हातमा छ, नरम र सिल्की । पैसाको सट्टा उठेको यो ट्याक्सी भाडा हो आजको । कोटको भित्री खल्तीमा केही भएdmैा लागेर निकाली हेर्छु । बन्द नगरिएको खामभित्र एउटा चिठी हुन्छ । अरूको चिठी पढ्नु हुदैन भन्छन्, कौतुहलवश खोल्छु ।
आदरणीय बाबा, चिठी लेख्छु भन्दाभन्दै ढिला भयो । यहा काम खोज्न साह्रै गाह्रो रहेछ बाबा । अहिले चन्दवीर अङ्कलले एउटा काम खोजिदिनु भएको छ । त्यति गाह्रो त हैन तर थाक्छु । राति कलेज पनि जान्छु, सायद त्यसैले होला । अब बाबालाई छिटै पैसा पठाउाछु । यसपालि दाइको खुट्टाको अपरेशन गरिहाल्नुपर्छ । दाइले सक्नुभएको भए बाबालाई दुःखै हुादैनथ्यो । आशा छ, आमा सन्चै हुनुहुन्छ होला । बाबा हजुरले आˆनो खोकीको दवाइ नछुटाउनु होला । म सञ्चै छु, मेरो पीर नगर्नु होला ।

छोरी रन्जु चिठी पढेर अनायसै करुणा जाग्छ युवतीप्रति । उसले जेजस्तै काम गरिरहेकी भए पनि परिवारको निमित्त खटिरहेकी उसको सामु नतमस्तक हुन्छु । चिठी खसाल्न ठीक पारेकी उसले बिर्सेकी होली भनेर बाटोमा एकैछिन कुर्छु सायद चिठी लिन पो आइहाल्छिन् कि । त्यो बेला मात्र हैन मैले त्यसपछि पनि उसलाई अन्त कतै देखेको छैन । दुईचारपल्ट धोवीघाटतिर पनि नगएको हैन तर उसलाई भेटिना । बाटोमा कतै देखे यो उसको कोट उसैलाई फर्काएर उसाग भेटघाटलाई अगाडि बढाउन चाहेको छु । त्यही भएर यो कोट सधै साथमा लिई हिड्ने गरेको छु ।

के तपाईंले देख्नुभएको छ उसलाई ?

कथा – कार्यालय सरेको सूचना

कोठा ठूलो र फर्निचरले खचाखच भरिएको थियो । पिएको टेबुलबाहेक सबै कुर्सी पर्याप्त सङ्ख्यामा थिएन, ‘कतै कुर्सी खाली भए बस्नु हुन्थ्यो’ को सङ्ख्या पनि पर्याप्त थियो । कहिले भीडसाग वार्ता, अन्तर्वार्ता, कहिले फाइलसाग मन्त्री कक्षको भित्र बाहिर, कहिले फोन र टिपोट । पिए थियो अत्यन्त व्यस्त । भीड थियो पालोका लागि आतुर । एघार बजेदेखि पालो पर्खेर बसेको रामानन्द शुक्लको पालो आउन दुई बज्नुपर्‍यो ।
“भन्नुस्, तपाईंको के छ ?”
“म विगत तीन वर्षदेखि डोल्पामा छु । त्यस्तो दुर्गममा तीन तीन वर्ष बसे । सरुवा गरी पाउाको निवेदन लिएर आएको ।”
“कुन तहमा हुनुहुन्छ?”
“कृषि अधिकृत र हाल निमित्त हाकिम पनि ।”
“अफिसको तह सोधेको होइन, हाम्रो पार्टी सङ्गठनको तह भनेको ।”
“म पार्टीमा लागेको छैन, पिए साब ।”
“पाटीको सिफारिस छ ?”
“त्यो पनि छैन ।”
“यो पनि छैन, त्यो पनि छैन, अनि डोल्पामा नबसेर कहाा बस्ने त । मैले भन्नु पर्दा त तपाईंलाई निमित्त नै धेरै छ ।”
“म सधैाभरि कर्मचारी राजनीतिमा लाग्नु हुादैन भन्ने मान्यतामा बसेा ।”
“कहा छ तपाईंको मान्यता ?”
“निजामती सेवा ऐनमा ।”
“त्यसो भए हाकिम साहेबलाई सानो दुःख दिउ, हुन्छ ?”
“अवश्य, पिए साहेब ।” ओइलाउदै गएको रामानन्द केही उजेलियो ।
“दुर्गम जिल्लामा तीन वर्षभन्दा बढी बस्न नहुने ऐनको दफा ल्याउनु भयो भने सरुवा गर्न सजिलो होला, त्यही दुःख दिउ भनेको ।”
त्यसपछि रामानन्दसागै बसेको अर्को भीड सदस्यको पालो आयो- “ल भन्नुस् तपाईंको के छ ?”

कविता – भिखारी

1413969624_m,aha
(१)
हेर भिखारी अडि अडि आयो
करुण दृष्टिले नजर उठायो ।
गाढा दुखको मौन प्रकाश ।
झिना आशा-तार बजायो
घाम उज्यालो आँगन पास ।
एक बिन्दुमा गोल खसायो
जीवनको इतिहास ।
(२)
हेर, हेर ती झुत्रा चिथरा
हाय! हे समय निष्ठुर ।
जीवनप थमा बिचार पथरा !
काँपिरहेको थुरथुर ।
झल्लर झोली बढाउँछ, बबुरा ।
करले अस्थिर, कातर ।
(३)
बर्ष-बर्षका हेर तुषारा
शिरको उपर गिरेको ।
हेर आँसुका खहरेहरूका
मुखमा खोंच परेको,
दिन-दिनको त्यो छातीमाथी
चिरा चारक्क चिरेको ।
(४)
अडि अडि धरमर स्वाँ स्वाँ गर्दै
मौन विलौना वरिपरी भर्दै
आर्तनादका हृदय फुटी,
जड लट्ठीको भरमा पर्दै
भन्दछ स्वरले छाती चिर्दै
चामल एक मुठी ।
जीवनभरको एक पुकारा
चामल एक मुठी ।
(५)
मानिससँगमा मानिसको यो
अन्तर्दिलको रोदन ।
भाईहरुसँग भिक्षाको यो
मुठी द याको याचना ।
घाम उज्यालो आँगनमा यो
एक आँध्यारो अवलोकन ।
गुलबहरूको हाँसोबिच यो
एक उन्यौँको रोदन ।
(६)
को होला यो, कसको छोरा ?
कसको बाबु गरीब ?
कुन आमाले काख लिँदामा
बल्थे दृगका दुइ दीप ?
कुन आशाले नजर खुलायो
सूर्य चाद्रको नजरसमिप?
किन मुर्झायो ? किन वौलायो ?
किन मधुरो यो जीवन्- व्दीप ?
(७)
बुद्ध देवको नजर अगाडि
यही भिखरी आएथ्यो,
मुर्ति यसैमा शब्द यिनैमा
मुटुको शूल कराएथ्यो,
महान दयाको सागर ठूलो
शब्द यिनैमा लहराएथ्यो,
भेष यसैले बलिको शेखी
पवित्र पारी निठुराएथ्यो ।
(८)
कालो बादलबाट खसेको
अन्धकारमा भित्र पसेको,
ईश्वर हो कि भिखारी ?
बोल्दछ ईश्वर हृदय घुसेका
घर, घर आँगन चारी
बोल्दछ, आर्तध्वनिमा बोल्दछ
करूणामृत दिल भारी ।
युग-युगभरको आँसुहरूको
सार अपार उतारी ।
दु:खको दिलामा ईश्वर बोल्दछ
अधर अनन्त उघारी ।
माग्दछ करूणा भाइहरूमा
आई पृथिविवारि,
माग्दछ भिक्षा ईश्वर मेरो
आँगनको एक भिखारी ?
लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा

मर्दैछ हामीमा हामी बाँचेको युग – भूपी शेरचन

bhupi-serchan

बाँधका मुहान
अनि खोला नाला र तालका कुराहरुमा
थापेजस्तै माछा समाउने पोडेहरुले डोका र जालहरु
यो युग जसमा बाबुहरुले
भोगपछिको जिम्मेदारीसँग बाँच्न
थाप्तछन्
गर्भाशयतिर लम्केका आफ्नै सम्भावित सन्तान
शुक्रकीटहरुलाई नष्ट गर्ने पासोहरु,
र आमाहरु
आफ्नो आनन्दलाई चिन्तामुक्त गर्छन्
गर्भाशयको ढोकामा
आफ्नै सम्भावित छोरा–छोरीको प्रवेशलाई
निषेध गर्ने पालेहरु उभ्याएर
यो युग जसमा
भाग्यवश
संयोगवश
पाए भने कसैले प्रवेश गर्भाशयभित्र
तीमध्ये पनि कैयन् नष्ट गरिन्छन्
आफ्नै आमा–बाबुद्वारा खटाइएका
जिउँदो वा मुर्दा समाउने आदेश पाएका
यमदुतहरूद्वारा
यस युगमा
यस्तो युगमा जन्मेका छौं हामी
जन्मिनुअगावै मृत्युको त्रास बोकेर
हत्याको सुइँको पाएर
आएका छौं हामी यस पृथ्वीमा
आफ्नै निर्माताहरुको इच्छाविरुद्ध
उनीहरुको षड्न्त्रलाई तोडेर
पहिलो पटक
नीलो चहकिलो आकाशमुनि पहिलो पटक
पहिलो
पहिलो
र पहिलो पटक
खोल्यौं पनि त हामीले आँखा यस धरतीमा
पोलिनलाई ठीक भइसकेका
नाजी ग्याँसच्याम्बरका कैदीहरुले मुर्छा पारेर
अन्तिम घडीमा मुक्ति पाएर आँखा खोलेजस्तो
आफुलाई मृत
र आँखाअगाडिको संसारलाई
मृत्युपछिको अर्को लोक भन्ठानेर
त्यसैले हामी बाँचिरहेका छौं
बाँच्नुप्रति चिसो र शङकालु भएर
र हामी हुर्किरहेका छौं त्यस युगमा
जुन युगमा
हामीभित्र
हामी सँग–सँगै
हुर्किरहेको छ एउटा तीब्र अनास्था
स्वयं यस युगप्रति नै
यस युगको अस्तित्वप्रति नै ।

सहिदहरुको सम्झनामा – भूपी शेरचन

हुँदैन बिहान मिर्मिरेमा तारा झरेर नगए
बन्दैन मुलुक दुई-चार सपूत मरेर नगए

ओठमा हाँसो, गालामा लाली तब आउँछ जगत्‌को
देशको पीरले भेटी जब वीरले चढाउँछ रगतको
घाँटीमा फाँसीको माला गाँसी वीरले हाँस्ता
मातृभूमिको चरण ढोगी भाग्दछ दासता
उम्रन्न बोट कसैले बीउ छरेर नगए

हामीले खाने प्रत्येक गाँसमा रगत छ शहीदको
हामीले फेर्ने प्रत्येक सासमा रगत छ शहीदको
हाम्रो मुटुको प्रत्येक चालमा छ धडकन शहीदको
हाम्रो खुशीको प्रत्येक पलमा छ जीवन शहीदको
पाउने थिएनौं खुशी तिन्‌ले छाडेर नगए

हामीले आफ्नो कर्तब्य बिर्से इतिहासले धिक्कार्ला
गोली निलेका शहीदका प्यारा ती लाशले धिक्कार्ला
धरतीले मुख लाजले छोप्ला, आकाशले धिक्कार्ला
शहीद रोलान् हामीले उन्न्ती गरेर नगए
हुँदैन बिहान मिर्मिरेमा तर झरेर नगए
बन्दैन मुलुका दुई-चार सपूत मरेर नगए

भूपी शेरचन
bhupi-serchan

हामी – भूपी शेरचन

हामी जतिसुकै माथि उठौं,
जतिसुकै यताउति दगुरौं,
जतिसुकै ठुलो स्वरमा गर्जौं
तर, हामी फगत् पानीको थोपा हौं
पानीका निर्वलिया थोपा
जो सूर्यद्वारा माथि उचालिन्छौं
र बादल बन्छौं,
हावाको इशारामा यताउति दगुर्छौं
र आफूलाई गतिशील भन्ठान्छौं,
अनि एक चोटि माथि पुगेपछि
हामी आफ्नो धरतीलाई बिर्सन्छौ
र आफ्नो धरतीलाई
खोलालाई
बगरलाई उपेक्षापूर्वक
पालिएका कुकुर
झ्यालबाट गल्लीका कुकुरहरुलाई हेरेर भुलेझैँ
हामी भूक्तछौं
र आफ्नो कुकुर भुकाइलाई गर्जन भन्ठान्छौं
अनि अन्त्यमा एक दिन बर्सेर चकनाचुर हुन्छौं
र फेरि परिणत हुन्छौं पानीका थोपाहरुमा
निर्बलिया थोपाहरुमा
र कुनै इनार, खाडल वा पोखरीमा
कुहेर बिताउछौं बाँकी जीवन
टरे टरे टर्टराउने घिनलाग्दा भ्यागुताहरु पालेर,
बिष नभएका साँपहरु अँगालेर
हामी जतिसुकै माथि उठौ
जतिसुकैं यताउति दगुरौं
जतिसुकै ठुलो स्वरमा गर्जौ
तर, हामी भित्र-भित्रै खोक्रा छौं
हाम्रो उठाइको कुनै महत्व छैन,
हाम्रो दगुराइको कुनै लक्ष्य छैन,
हाम्रो गर्जनको
पानीमा फालिएको अगुल्टाको ‘छवाइयँ’ भन्दा बढी वजन छैन।
हामी बाहिरबाट जतिसुकै उच्च देखिए तापनि
भित्र-भित्र निरन्तर खिइँदै र घिस्सिँदै गइरहेका छौं
हाम्रो बाहिरको उचाइ झूटा हो,
भ्रम हो
अग्लो टाकुरामा उम्रिएका च्याउको उचाइभन्दा
यसको बढ्ता महत्व छैन
वा दुइटा अग्ला बाँस खुट्टामा बाँधेर हिँड्ने
भारतीय चटकेको उचाइभन्दा यसको बढी विशेषता छैन
अग्लो चुच्चे टोपी लगाई नाच्ने
सर्कसको जोकरको उचाइभन्दा यसको बढी विशेषता छैन
हामी बाहिरको उचाइमा रमेका छौ, लट्ठिएका छौं, फूलेका छौं
तर, हामीले आफ्नो आस्थाको द्वीपमा
निरन्तर खिइँदै र घिस्सिँदै गइरहेको कुरालाई भुलेका छौं
हीनतको सानो द्वीपमा पछारिएर
हामीले आफ्नो पूर्वस्मृति गुमाइसक्यौं
हामीले आफ्नो विगत उचाइलाई बिर्सिसक्यौं
हामीले मानिसको सामान्य उचाइलाई बिर्सिसक्यौं
हामीले मानिसको सामान्य उचाइलाई बिर्सिसक्यौं
त्यसैले जब कुनै सामान्य मानिस
कथामा वणिर्त ‘गुलिभर’ झै
आई पल्टन्छ हाम्रो आस्थाको द्वीपमा
हामी छक्क परेर उसलाई हेर्छौं
हामी उसलाई हेरेर छक्क पर्छौं
हामीलाई उसको उचाई देखेर आश्चर्य लाग्छ
हामीलाई आफ्नो पुड्काइ देखेर डर लाग्छ
र त हामी आफ्नो हीन चावनाका
सियो जत्रा स-साना हतियारहरुको उसमाथि
प्रहार गर्छौं
उसको अङ्ग-प्रत्यङ्गमा चढछौं
उफ्रन्छौं
टोक्छौं
चिमोट्छौँ
र अन्त्यमा थकित भएर तल ओर्लन्छौं
शान्त हुन्छौं
समर्पित हुन्छौं
र कुनै ठूलो चट्टानमाथि उर्लेर समुद्रको छालले
तर ओर्लेर त्यसको पाउ पखाले झैँ
हामी पुज्न थाल्दछौं त्यो साधरण मानवलाई
महान् भनेर
हामी बाहिरबाट जतिसुकै उच्च देखिए तापनि
भित्र-भित्रै निरन्तर खिइँदै गइरहेका छौं
हामी ‘लिलिपुट’ का मानव हौं।
हामी लघूमानव हौं।
हामी आफूखुशी कहिल्यै मिल्न नसक्ने
कसैले मिलाइदिनुपर्ने,
हामी आफुखुशी कहिल्यै छुट्टिन नसक्ने
कसैले छुट्टायाई दिनुपर्ने,
हामी आफू खुसी कहिल्यै अगाडि बढ्न नसक्ने
कसैले पछाडिबाट हिर्काउनुपर्ने, हिँडाउनुपर्ने
हामी रङ्ग-रोगन छुटेका,
टुटेका, फुटेका
पुरानो क्यारमबोर्डका गोटि हौं
एउटा मानोरञ्जक खेलका सामाग्री,
एउटा खेलाडीमाथि आश्रित,
आफ्नो गति हराएका
एउटा ‘स्ट्राइकर’ द्वारा सञ्चालित
हो, हामी मानिस कम र बढ्ता गोटी हौं।
हामी वीर छौं
तर बुद्धू छौं
हामी बुद्धू छौं
र त हामी वीर छौं
हामी बुद्धू नभइकन वीर कहिल्यै हुन सकेनौं
हामी महाभारतको कथामा वर्णित एकलव्य हौं
प्रत्येक पिँढीको द्रोणाचार्यले हामीलाई उपेक्षा गर्छ
इन्कार गर्छ मान्न हाम्रो योग्यतालाई,
शक्तिलाई,
र अस्तित्वलाई
तर, हामी तिनै द्रोणाचायैको मूर्ति बनाउँछौं
आफ्नो झुप्रो अगाडि,
त्यसलाई पुज्छौ
ढोग्छौं
निरन्तर धनुर्विद्याको अभ्यास गर्छौं
र द्रोणचार्यका अन्य कुलीन
चेलाहरुभन्दा बढी कुशलता प्राप्त गर्छौं
तर, हाम्रो कुशलतादेखि आर्श्चर्यचकित
र भयभीत भई
प्रत्येक पिंढीमा द्रोणाचार्य हामीकहाँ आउँछ
र गुरु-दक्षिणा माग्छ
र हामी सहर्ष उसको इशारामा
आफ्नो बुढी औंला काटेर उसलाई भेटी दिन्छौं,
आफ्नो अस्तित्व मेटेर उसलाई समर्पित गछौं
र मक्ख पछौं आफ्नो गुरुभक्तिमाथि
आफ्नो आत्मशक्तिमाथि
त्यसैले हामी वीर त छौं
तर, बुद्वू छौं
हामी बुद्वू छौ
र त हामी वीर छौं
हामी बुद्वू नभइकन वीर कहिल्यै हुन सकेनौं
हामी कसैको मूर्ति स्थापना नगरीकन
वीर कहिल्यै हुन सकेनौं
हामी पाइतला हौं
केवल पाइतला
र फगत पाइतला
पाइतलाः जसको भरमा शरीर उभिन्छ
पाइतलाः जसको आधारमा शरीर हिँडछ
पाइतलाः तर जो भन्ठान्छ कि
शरीरले कृपा गरेर उसलाई पालिरहेछ
दया गरेर उसलाई सँग-सँगै हिँडाइरहेछ
मक्ख पर्छ शरीरको महान्तामाथि
र सधैँ सम्पूर्ण शरीरको भार सहन्छ
सधै शरीरको सबभन्दा तल रहन्छ
कहिल्यै शिर उचालेर माथि हेर्दैन
सधैँ-सधैँ नतमस्तक रहन्छ
हामी पाइतला हौ
हामी दौडमा प्रथम हुन्छौं
र हाम्रो निधारले टीका थाप्छ,
हामी दौडमा प्रथम हुन्छौं
र हाम्रो घाँटीले माला लाउँछ
हामी दौडमा प्रथम हुन्छौं
हाम्रो छातिले तक्मा टाँस्छ
हाम्रो टिका थाप्ने निधार अर्कै छ
हाम्रो माला लगाउने निधार अर्कै छ।
हाम्रो ताक्मा टाँस्ने छाती अर्कै छ,
हामी त फगत कसैको इसारामा
टेक्ने, हिँडने र दगुर्ने पाइतला हौं
केवल पाइतला
र फगत पाइतला।
हामी केही पनि होइनौं
र शायद त्यसैले केही हौं कि!
हामी कतै पनि, केही पनि छैनौं
र शायद त्यसैले कतै, केही छौं कि!
हामी बाँचिरहेका छैनौं
तर शायद त्यसैले पो बाँचेका छौं कि!
त्यसैले आओ ए शून्य पूजकहरु!
हामी सब मिलेर ढोगौं यो रिक्ततालाई
हाम्रो सब मिलेर ढोगौं यो रिक्ततालाई
हाम्रो अस्तित्वको यो देवतालाई।
Bhupi Sherchan
bhupi-serchan

सपना मा – गोपाल प्रसाद रिमाल

गोपाल प्रसाद रिमाल  २१ मई १९१८ - २४ अक्टोबर १९७३ , काठमाडौँ नेपाल

गोपाल प्रसाद रिमाल
२१ मई १९१८ – २४ अक्टोबर १९७३ , काठमाडौँ नेपाल


मेरो हरघडीमा जपना,
तिमी आज सपनामा आए !
यही आशाको पिलपिले बत्ती लिएर यो आधारातमा
म आफूलाई निद्रको घोर जङ्गलमा छोडिदिन्छु
बत्ती हुरीमा निभ्ला, म अललिउँला,
केही छैन,
तिमी मेरो पुग्ने ठाउँझैँ एक्कासि देखा मात्र परे,
तिमी आज मेरो सपनामा आए !
सपनामा तिमी सुरुुसुरु आउन सक्छौ,
न पर्खान, न पहरा–
बिपनाको पखेटा सपना न हो !
चाहन्छौ भने उडेर आऊ न, को रोक्छ ?
मन लागे तिमी दुष्यन्त भएर आऊ,
म शकुन्तलाझैँ फूलको सुसारमा हुन्छु ।
अथवा कथाका राजकुमारझैँ देशभूमण गर्दागर्दै
राक्षसले लुटिएको सुनसान शहरमा आयपुग,
एकलासको बगैँचामा सुतिरहेकी मलाई एक्कासि फेला पार,
मलाई बाब्ु–आमा भन्न कर परिरहेका राक्षसहरुबाट
छुटकारा दिन कम्मर मस,
म राक्षसहरुलाई आँसुले छकाएर
तिनीहरुको काल पत्ता लगाइदिन्छु,
तिमी उनीहरुलाई मार, मलाई हर !
अथवा मलाई झुक्यानमा पारेर यस्तो बेलामा आइपुग
जब म मेरो लाज र सङ्कोचको
पातलो घुम्टो र सप्को हाल्ने बहनासम्म गरुँ;
बल गनै नसकूँ !
तिमी आऊ—
बिपनाको हराएको मणि नै सपना न हो !
पृथ्वी पनि त निद्राजस्ता गहिरा समुद्रको पानीमा
स्वगैको दौलत चन्द्रमा र तारा पाउँछिन् ।
मेरा राजा !
मेरा परेला निद्राले भारी हुँनै लाए,
तिमी आज सपनामा आए ।

गोपाल प्रसाद रिमाल
gopal-p-rimal

कविता – तारा तारा – लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा

लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा Nov 12, 1909 – Sept 14, 1959

लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा
Nov 12, 1909 – Sept 14, 1959


निशिको बेला, चल्छु अकेला,
मिरमिर सडककिनार ।
अरण्य सदृश यो जगतीतलको
फोटो खिच्छ गगनले जलको,
जनमन–आँशु हजाराँ !
पवन, रुदित शिशु, शिथिल निदाउँछ,
घोप्टी द्रुमको सहारा !
थोपा चुहाउँछ कहिलेकाहीँ,
मूर्छित स्मृतिको किनारा !
बुद्ध चलेथे यी जलकण भनी
फोटो निहारी निज उरको,
मुकुट उतारी, मलम लिनाकन
निमन्न घाउ सब नरको !
यही सडकमा मौन चले मुनि,
सृष्टिदेवीका दृगमा हेरी,
सलिल स्रावको धरको !
शहीद चलेथे जननी जल गनी,
प्रातः समाउन युग परको ?
अन्धकारका पार तरौँ भनी,
स्वर्गमा मागन हक नरको !
वसुन्धराको आत्मा निदाउँछ,
स्वर्ग छ जागा, जल–झलझल !
वेदनाको सागर लहरमा
हेर्दछ झिम्की, तर्सी पलपल
हृदय जलीकन दृगभर जलकण
लिन्छ कि, रुन्छ कि सुरपुर सारा !
निशिको बेला चल्छु अकेला
मिरमिर सडककिनारा !
एक इसारा हृदय बोलाउँछ,
निद्रा भगाउँछ पर सारा !
सेतो, पहिलो राप चढाउँछ ।
आदिदेवका आत्मा जलेथे,
भारत व्योममा जसद्धारा !
नचिकेताको आत्मा बोल्दछ
अग्नि–तत्वको सार खुलाई
जलेर जलको कणीझैं वर्तुल
चम्कन इच्छा लाग्छ मलाई
अन्धकारमा छाम्दछु अमृत
—ज्वालाहरुका लप्का सार !
निशिको बेला चल्दछु अकेला !
मिरमिर सडककिनारा !
तिमिर–भस्ममा तर परिणत दिन
ढुँढ्दछ नव छवि जलधि मनि !
शिवले पिउँछन् गरल निशाको,
मथिई निक्ले चन्द्र पनि ।
आत्मा हो यो प्रलयोल्लङ्घक
अमर, अमिट रे सौरकणी !
जलको बिन्दुभित्र अटाउँछ, जसमा यसले महल बनाउँछ,
द्यौ–अवलम्बी, तल अवनी !
शहीद–समाधि झैं निशा उपर छन्
देही छविला जिउँदा सारा !
अहो ! निसासिस् किन ए काँतर !
अन्धकार पौडिन केवल,
ज्योति छ यसको दूर किनारा !
जब छन् राती, यस्ता साथी !
छैनस् अकेला ! जल् सारा !
जीव ए ! शिव हो ! जीव ए शिव हो !
चम्किरहेछन् तारा, तारा !

कविता – शुक्रबार एघार बजे राती – लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा

लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा  Nov 12, 1909 – Sept 14, 1959

लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा
Nov 12, 1909 – Sept 14, 1959


आज शुक्रबारको भो एघार राती
धन्य ! मुक्रि जाती !
सानो यो निर्वाण मेरो,
एक घडीको साथी !
सकल प्राणी सुत्दछन्,
दिन छ मेरो जाती ।

हृदय पुग्छ आर्को जगत्, नित्यको, विलास
झ्याल खोलूँ, प्रकृति रानीको छ राज्य खास
यो बतास, अमृत सास, जिउँदो राख्छ भूतल,
यो भिजेको दूर वनको दलका जलको शास,
फड्किएका जलदचयको शिल्पी उड्छ खास,
यो स्वतन्त्र, सुखद अतिथि, स्नायुवन विहारी
जीव मम्र्मचारी,
पातलो गन्धर्व मधुर छ भारी
आ अदृश्य अतिथि प्रवर, भन् कथा रे जूनको !
कसरी जालमा फसिन् ती प्रेमी मनसस्नको ।
आ हवा रे, भन् कथा, मधुर, मधुर, जाति ।

पूर्व रै’छ धुँधलो, कुइलो नील मिरिमिर,
दक्षिण सेतो, सेतो, कुहर, पक्षिम गाढा नीर नीर,
बोलाइथ्यो प्रकृति तिमीले, डाकिरहिथ्यौ दिनभर
केही देखिन, केही सुनिन, काटी अन्ध चक्कर,
सुन्छु बल्ल, हेर्छु बल्ल, मौन बोल दिलभर,
एक सहस्र रजनी सुन्छु यस घडीमा जाती

सम्झना छ, दुइ पटक जलको झारी झारयौं,
साँझतर्फ बिजुली मुस्की चदर च्याती फारयौं,
तीक्त व्जर शिकार देखी कवि मृतक यो दिक भएकी,
डर थियो कि घर्षण ?
बल्ल पाएँ, बल्ल आएँ, आऊ, देऊ, दर्शन !
छ उपास्य लास्य तिम्रा बहुल भाँति भाँति ।

दूर पूर्व दक्षिणी खेत उपर बाफ,
भूपरीले जूनको ऐनामा फेरेझैं सास,
गहुँका झुम्का पहेंला फाली, हरियोको ली प्यास,
गरुँ सिगार भन्ने भावमा,
तरङ्ग अल्छी क्यै स्वभावना,
भूपरी ती सुँघ्दछिन् हेर, जुहीको वास !
स्वर्गका परी बसे सब रुवी काती काती ।

यस्तो घरमा राख्नेलाई धन्य, धन्य’ भन्छु,
सब अभाग मर्छ आज, अमृत पी म रुन्छु,
हप्ताभरको ज्वर हराउँछ , हुन्छ अमित सन्चो,
बाटुलेर हाँस्छ कोही यो विशालतामा
फेन फूल पारी भारी,
मनका मेरा स्वप्न लहरीका मधुर लतामा,
हेर परमानन्दको बल्छ हिउँमा बाती ।

यत्ति छिरबिर चित्र जिउँदो बादली सिमलमा,
ओइलिंदो र बान्किंदो होस्, भाषा बस्छे जलमा,
प्रतिनिमेष हेरफेर, चाल औ बिकास
के नसम्झुँ कबिको दिलले
क्वै जरुर काम गर्छ घुम्टो हाली खास ?

एक घडी म कोही सँगमा, मौन बात बोले
एक विशाल घरको झ्याल हृदयभित्र खोलें,
एक अमृत–लहरउपर पङ् ख फोई चालें,
एक मुक्ति पाई, उड्दै, जुन–भुवामा डोलें,
यत्तिले धनी छु आमा , स्वर्ग पाउँछु धरामा,
सतचालीस रङ्का वर्ष आज रत्न पाई
‘धन्य’ भन्छन् प्रकृतिरानी, ‘धन्य तिमीलाई !
एक घडीको चर्को जिउनु, शत घडीको थाती !

नेपाली कविता – आजकल मलाई – अभि सुवेदी

लाग्छ आजकल म
सधैंजसो एउटा छायाँ बोकेर हिंड्छु
अरूका मनहरू कालो बादलजस्तो
पहाडको अन्तर्तरङ्ग बुझ्न
बिस्तारै वरिपरि घुमेजस्तै
मेरो वरिपरि घुम्छन्
अनेकौं आकृतिहरूमा
आफ्नै मन बोकेर हिंड्छु
अरूका मनका भारीले थिचेर
आजकल मलाई मेरो अस्मिताभन्दा
अरू कसैको जीवन बाँचेजस्तो लाग्न थालेको छ
भन्छन्
धेरै जनाले तिमीमाथि आँखा लगाएका छन् भने
तिमी अपरिचित आँखाहरूका बाढीमा बगेका हुन्छौ
भन्छन्
सबैका मनहरू लिएर हिंड्छौ भने
तिमी समयका पुराना बस्ती खोजेर
तिनीहरूलाई बिसाउने ठाउँ हेरिरहेका हुन्छौं
इतिहास यसरी नै बनिएको हो भन्छन्
मनहरूका बाढीमा कसैलाई धकेलिदिएर
कसैले चम्किला आँखाले सीधा हेरेर
एउटा पीडा देखियो भने
कहीं केही बलियो रचना भत्किन्छ
कोही दुःखले मनभित्रको खण्डहर देखाएर उठ्यो भने
तिम्रो मनभरि नै भैंचालो जान्छ
लाग्छ त्यसैले
मान्छेको समय कुइरोजस्तै
सबैको मन छोएर उडेको हुन्छ
कहिलेकहीं लाग्छ
हिजोको जस्तो बिहानी
दर्जनौं कुखुराहरू बासे पनि खुल्दैन
लाग्छ हिजोको जस्तो साँझ
हजार चराहरूले झुम्मिएर सहगान गरे पनि
आकाशभरि आरेखित हुँदैन
त्यसैले हिजोआज
आफ्नै स(साना बिहानीहरू
अक्षरमा कोरेर
कागजको मैदानभरि छरिदिन्छु
साँझहरू समातेर
कविताका क्षितिजभरि टाँगिदिन्छु
जिन्दगी भनेको
पहाडमाथि चढिसकेर
कठै फेदीमा सम्झनाहरू छोडिए भन्ने
एउटा लामो सुस्केरा मात्र रहेछ !
शहरमा पसेको यति धेरै भयो
यहाँ अनेकौं समय
पुराना घर र गल्लीहरू
अनि देवालय र गुम्बाहरूका खण्डहरमा
लडेर घाइतेजस्तै छट्पटाएको देखेको छु
अनि
मन र चाहनाहरूका पनि
खण्डहर हुँदारहेछन्
जहाँ मान्छे
आफ्नै शहीद दिवस एकल गायन गरेर मनाउँदोरहेछ
एक्लै उद्घोषण गर्दोरहेछ
अनि हतियारहरूमा
त्यस कथालाई लुकाउँदो रहेछ
यहाँ हिजोआज
यात्राहरूका गन्तव्य छैनन्
कोही बिपनाको बाटो गरेर
घोर सपनाभित्र पस्छ
कोही काँधमा उज्यालो बोकेर
अँध्यारो खोज्दै हिंड्छ
सपनाहरू भत्किन्छन्
बिपनाहरू क्षतविक्षत हुन्छन्
छेवैबाट उडेका गोलीको आवाजमा
एउटा किशोर आफूले घरमा छोडेको सङ्गीत सुन्छ
झुट खेल्नेहरूका अभिनय
साँचो खेल भएका छन्
तिनलाई हेरेर
म आफैं भीड किनारामा
मन नपराए पनि
बा ! बा ! गर्दै ताली बजाएर उभिएको हुन्छु
समयको कानमा
मेरी ताली सुनिंदैन
मेरो समर्थन र विरोधले
कुनै पनि खेलको हारजीत हुँदैन
आफ्ना सबै कथा कोरेर
एउटा रङ्गमञ्चमा उभ्याउँछु
कथा खोजेर आउनेलाई पर्खेर
कपडामा तन्त्र आलिङ्गनमा बाँधिएका
आकाश भैरवका नाच फैलाएर कसैलाई पर्खिएर बस्छु
संस्कृति भनेको
कहिले लाग्छ
मेरै सपनाको खेती हो कि
आफूले देखेको समयमा
केही बनाउने चाहनाले
आफैंले टाँगेको सानो आकाश हो कि
संस्कृति
म हिजोआज
अघि नै छोडेका कुनाकानी
अहिले हिंडेका यी गोरेटाहरू
सबैलाई एउटै कुनै आकार दिन खोजिरहेको हुन्छु
मलाई आजकल
अरूको मनका खण्डहरबाट
केही रचना उठाउने चाहनाले पिरोल्छ
हिजोआज म
आफ्नो आकाश अरूलाई दिएर
कहीं केही बनियोस् भन्ने चाहनाले पिरोलिएको छु
तर लाग्छ
दौडभित्र कहीं चौतारी छन्
कहीं आफ्नै यात्रामा
अरूका आँखाहरूसँगै कुद्छन्
मलाई आजकल
कहीं चढ्दा
उचाइले पिरोल्दैन
झर्दा फेदीको चिन्ताले छुँदैन
आजकल मलाई
थकित आकाशले स्पर्श गर्दा
कहीं जानै पर्ने चिन्ताको उज्यालोले पनि लखेट्दैन
आजकल मलाई !

शीत युद्ध कालका बाँदरहरु – भूपी शेरचन

हातमा फोहर लागेका
बाँदर सदा र सर्वत्र
दुर्गन्धले पीडित हुन्छ
सुन्तलाको घारीमा ऊ
दुर्गन्धले निसासिन्छ
गुलाफ फुलेको देख्ता
उसले नाक थुन्छ
दूषित हात उचालेर
आफ्ना अङ्गहरुलाई
बचाउने चेष्टा गर्छ
घृणित स्पर्शबाट आफ्नै हातको
अनि सफलताको चित्कार बोकेर
ऊ वन–वन दगुर्छ
रुख, ढुङ्गा आदिमा हात पुस्छ
खोला नालाको पानीमा हात चोपेर
ऊ मुक्त हुन खोज्छ दुर्गन्धबाट
तर, प्रत्येक प्रयासपछि
हात सुँघ्दा दुर्गन्ध
झन् बढेको पाउँछ
अनि बहुलाझैं
रुख हाँगाहरुका सारा
फलफूलहरु  झार्दै
सुगन्ध र स्वादलाई मेटेर
कम गर्न खोज्दछ आफ्नो
दुर्गन्धको प्रभावलाई
र अन्तमा निराश भएर
कुनै ठाउँमा बसेर ऊ बर्बतापूर्वक
घोट्न थाल्छ आफ्नो  हात
खस्रोढुङ्गामाथि
उसले ढुङ्गामा हात घोट्छ र सुँघ्छ
उसले आफ्नो हात सुघ्छ  र घोट्न
थाल्छ र घोटि नै रहन्छ
तबसम्म
जबसम्म कि उसको हात बेकम्मा हुँदैन
शङकालु बाँदरको जब एकचोटि
हात गन्हाउँछ
उसले बगैंचालाई उजाड
र आफ्नो हातलाई लुला बनाउँछ ।

भूपी शेरचन

Bhupi sherchan 1

कविता – पोखरा – लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा

लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा  Nov 12, 1909 – Sept 14, 1959

लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा
Nov 12, 1909 – Sept 14, 1959


माछापुच्छे!’हिमशिखरको बादशा’ पोखराली !
देखेँ तिमै्र वरपर सबै पश्चिमा राज्य खालि !
डाँडाकाडाँ वन नद दरी सम्थली औ कराली
साराका छौ प्रभु सरि तिमी दिव्य श्रीपेच डाली !

राजा ! तिम्रो बगल महिषी अन्नपूर्णा हिमाल
नीला गादी उपर डटिँदा हुन्छ शोभा कमाल !
राजारानी ! हृदय कविको तृप्त कैल्यै हुँदैन !
नेपालीले हुकुम दुईको छातिले बिसर्िदैन !

हाम्रो राष्ट्र प्रकृति रचना छन् प्रधानै हिमाल !
चूली राजा बहुविध जहाँ सत्यका नीतिपाल !
सेतो छापा सकल दिलमा पर्छ आदेश सार !
हाम्रै हाम्रै प्रकृतिसँगमा मन्त्र मीठो बहार !

सान्दर्यैको चलपल हुँदो पोखरीझैँ छ देश !
थुम्काथुम्की सरस हरिया राखिए बेस बेस !
माछामाछी सदृश दुनियाँ क्यै सुनौला रँगिन !
सेतो माछो प्रमुख पुछेर, राज गर्दो छ मीन !

डुङ्गा शायद् यस शिखरमा सृष्टिको बाँधिएथ्यो !
शायद् चीरा यिन गिरिविषे चक्रले काटिएथ्यो !
मान्छेको हो प्रथम सृजना कल्पिएका यिनैले !
पैला शक्ति प्रकृत अझ छन् लुीलिँदा देख्छु मैले !

कल्ले शिल्प्यो अवनितल यो लाख बुट्टा कुँदेर?
शोभाको यो घर अजमियो पोखरा नाम हेर!
पन्ना झुक्यो चपल सरितालाई दी नागबेली?
डाँफे रङ्ग्यो? चिरबिर भर्यो? छिर्बिराएर बेली?

स्रष्टा यी हुन् यस जगतका विष्णु लक्ष्मी समान !
साथै बस्छन् शुचिकर महान् उच्चतामा सुवान !
भाले पोथी प्रतिम सकल सृष्टिका प्रीति जोडी !
छाती फुल्दै दरशन गरी उभ्भिएँ हात जोडी !

छर्लङ्गै छन् वरपर दिशा नीलिमा मुस्किँदी छ !
हावा उड्दा हरर वनकी श्री खिची जिस्किँदी छ !
टड्कारो यो शिखर हिउँको क्या उठेरै चिहायो !
कल्लाई ए युवती ! जलमा फूल फ्याँक्छयौ त्यहाँ त्यो !

तिम्रा आँखा यस गगनका प्रीतिका तारका ती !
लाल्पातेझैँ तन रस भए भूमिका भारका ती !
हावा तिम्रो मन गिरिसुता ! व्योमले नील नानी !
सेतो छाला तुहिन जसमा रश्मि चढ्छिन् बिहानी !

कोही यौटा पुरुष-सपना टाकुराको प्रदान
पाई राती शिखर प्रतिभालाई यो पुष्पदान !
गर्दी छौ के प्रथम दिलको सत्प्रतिज्ञा उचाली
सेतो प्रीति प्रकृत हिउँझैँ थाह भै आज खालि

हो, हो, यो हो, मिथुनरसको गीति गुँज्ने प्रदेश !
डाँफे डाँफी नवरँग बुटे कल्पना कूँज देश !
मीठो चूली वयस-रसको गीति-खोला-मुहान !
बोल्दा भन्दा अमुखर तिमी गीति छौ दिव्य जान !
दोटा कोही यिन शिखरमा सुन्छु खेल्दा जुहारे
बेनामी छन् ! मिरमिर कहीँ अर्थ खुल्दो छ क्यारे !
लीला खेलौँ तरल उछलौँ चिल्बिले हौँ बनेली !
हाम्फालूँ क्यै ! खुसखुस गरौँ ! सुस्तियौँ ! भन्दछन् ती !

दोटा खेल्दा समुह धरती बन्दछिन् यी हरीलो
आली-खोला वन-खलबला धोबिनी भै सुरीली !
चाँदीपत्ती जलदचयकी छाउनी चल्न थाली
वर्षा वर्षी दिल उपर भो कल्पनाच्छाद-जाली !

लक्ष्मी ! लामा लहलह हुँदा फाँटका स्वर्णभार
तिमै्र माया वरपर कुदी बेलिँदा भै तयार
साँचेका यी हँसमुख मिठा बन्धुकी पोखराली
रानी बन्छयौ प्रकृत अभिधा अन्नपूर्णा हिमाली !

नामै मीठो ! शरद रजनीले थिइन् यो कहेकी !
सेतीद्धारा सलिल छिनु ली जो यहाँ छन् बहेकी !
भनछन् चूली जसरि चुलियो उत्तिकै हुन्छ बाली !
बाली काट्दा हँसमुख तिमी मुस्किँदप् हौ उज्याली !

द्यौता बस्ने वरपर सभा गोलझै क्यै त्यहाँ छ !
खोदेको झैं हिउँ अलिकता आसनी झैं जहाँ छ !
सल्ला’ होला सुरवर बसी काजमा पोखराली !
सच्चा नीति प्रकृत कसरी चालिएली उज्याली !

माछापुच्छे!यस जगतको सभ्यता शुभ्र कान्ति !
शिल्पै मीठो ! युवति सुकला ! दिव्य सन्देश शान्ति !
चट्टानै छन् युवक महिमा ! छन् नदी काव्य-दान !
नेपालीको रस-मुटु यही भारतीको मुहान !

नेपालीको प्रथम कविता छैन यसबाट दूर !
यो पानीको प्रथम गतिको गीति हो विश्वनेर !
यो भूस्वर्ग प्रकृति रचित प्रौढ सम्भावनामा
होला यात्रास्थल रसिकको विश्वमा फस्टिँदामा !

फेवामा गै प्रतिदिन यहीँ सम्झना ली डुबुल्की
बिसे्रली यो कलह जगको मत्स्यको पुच्छ झल्की
नीलो होला ज्वर समरको, चट्ट सुस्केरिएर
सम्झे ताराजडित जलको शान्तिको कान्ति हेर !

ओढीछन् लौ अब त बदली अन्नपूर्णा लुकेर !
माछापुच्छ्रे अलि अलि टुपो देखियो मिर्मिरेर !
झस्काएका मकन दिलमा झ्वास्स आएर आज !
लौ ! लौ छोपे मुख दुइ जना बल्ल लागेछ लाज !

कबिता – पागल – लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा

लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा  Nov 12, 1909 – Sept 14, 1959

लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा
Nov 12, 1909 – Sept 14, 1959


जरुर साथी म पागल !
यस्तै छ मेरो हाल ।
म शब्दलाई देख्दछु !
दृश्यलाई सुन्दछु !
बासनालाई संबाद लिन्छु ।
आकाशभन्दा पतला कुरालाई छुन्छु ।
ती कुरा,
जसको अस्तित्व लोक मान्दैंन
जसको आकार संसार जान्दैन !
म देख्दछु, ढुङ्गालाई फूल !
जब, जलकिनारका जल चिप्ला ती,
कोमलाकार, पाषाण,
चाँदनीमा,
स्वर्गकी जादूगर्नी मतिर हाँस्दा,
पत्रिएर, नर्मिएर, झल्किएर,
बल्किएर, उठ्दछन् मूक पागलझैँ,
फूलझैँ- एक किसिमका चकोर फूल !
म बोल्दछु तिनसँग, जस्तो बोल्दछन् ती मसँग
एक भाषा, साथी !
जो लेखिन्न, छापिन्न, बोलिन्न,
बुझाइन्न, सुनाइन्न ।
जुनेली गङ्गा-किनार छाल आउँछ तिनको भाषा
साथी ! छाल छाल !
जरुर साथी म पागल !
यस्तै छ मेरो हाल !
तिमी चतुर छौ, वाचाल !
तिम्रो शुद्ध गणित सूत्र हरहमेशा चलिरहेको छ
मेरो गणितमा एकबाट एक झिके
एकै बाँकी रहन्छ !
तिमी पाँच इन्द्रियले काम गर्छौ,
म छैटौँले !
तिम्रो गिदी छ साथी !
मेरो मुटु ।
तिमी गुलाफलाई गुलाफ सिवाय देख्न सक्तैनौ,
म उसमा हेलेन र पद्मिनी पाउँछु,
तिमी बलिया गद्य छौ !
म तरल पद्य छु !
तिमी जम्दछौ जब म पग्लन्छु,
तिमी सँग्लन्छौ जब म धमिलो बन्छु,
र ठीक त्यसैका उल्टो !
तिम्रो संसार ठोस छ ।
मेरो बाफ !
तिम्रो बाक्लो, मेरो पातलो !
तिमी ढुङ्गालाई वस्तु ठान्दछौ,
ठोस कठोरता तिम्रो यथार्थ छ ।
म सपनालाई समात्न खोज्दछु,
जस्तो तिमी, त्यो चिसो, मीठो अक्षर काटेको
पान्ढीकीको बाटुलो सत्यलाई !
मेरो छ वेग काँडाको साथी !
तिम्रो सुनको र हीराको !
तिमी पहाडलाई लाटा भन्दछौ,
म भन्छु वाचाल ।
जरुर साथी ।

मेरो एक नशा ढिलो छ ।
यस्तै छ मेरो हाल !

कविता – यात्री – लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा

लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा Nov 12, 1909 – Sept 14, 1959

लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा
Nov 12, 1909 – Sept 14, 1959


कुन मन्दिरमा जान्छौ यात्री, कुन मन्दिरमा जाने हो?
कुन सामग्री पुजा गर्ने, साथ कसोरी लाने हो?
मानिसहरूको काँध चढी, कुन देवपुरीमा जाने हो?

हाडहरूका सुन्दर खम्बा, मांसपिण्डका दिवार !
मस्तिष्कको यो सुनको छाना, इन्द्रियहरूका द्वार !
नसा-नदीका तरल तर, मन्दिर आफू अपार !
कुन मन्दिरमा जान्छौ यात्री, कुन मन्दिरको द्वार ?

मनको सुन्दर सिंहासनमा, जगदिश्वरको राज !
चेतनाको यो ज्योति हिरण्यमय, उसको शिरको ताज !
शरिरको यो सुन्दर मन्दिर, विश्वक्षेत्रको माझ।

भित्र छ ईश्वर बाहिर आँखा, खोजी हिड्छौ कुन पुर?
ईश्वर बस्तछ गहिराइमा, सतह बहन्छौ कति दुर?
खोजी गर्छौ हृदय लगाऊ, बत्ति बाली तेज प्रचुर ?

साथी यात्री बीच सडकमा, ईश्वर हिड्छ साथ
चुम्दछ ईश्वर काम सुनौला, गरिरहेका हात
छुन्छ तिलस्मी करले उसले, सेवकहरूको साथ ।

सडक किनार गाउँछ ईश्वर, चराहरूको तानामा
बोल्दछ ईश्वर मानिसहरूका, पिडा, दु:खको गानामा
दर्शन किन्तु कहिँ दिँदैन, चर्म-चछुले कानामा ।
कुन मन्दिरमा जान्छौ यात्री, कुन नव-देश बिरानामा?

फर्क फर्क हे ! जाऊ समाऊ, मानिसहरूको पाउ !
मलम लगाऊ आर्तहरूको, चहराइरहेको घाउ
मानिस भइ ईश्वरको त्यो, दिव्य मुहार हँसाऊ

कथा – ती दूई निर्दोष आँखाहरू

तीन पुगेर चार मात्र लागेको छ ऊ । फराकिलो निधार, चम्किला बडाबडा आँखा, ऊ कुनै तल्लो वर्गको श्रमिक वर्गको छोरोजस्तो पटक्कै लाग्दैन । तर, ऊ पहाडको किसानकै छोरा हो । किसान पनि अर्धकिसान । पश्चिम पहाडमा एउटा सानो गाउँ थियो, गर्भे । त्यसैको पुछारमा एउटा सानो झुप्रोमा उसको बाबु बिर्खे- बिर्खबहादुर र आमा दिलमाया दुःखजिलो गरी बसेका थिए । तर, पहाडमा मारकाट चल्न थालेपछि उनीहरू मैदानतिर झरेर एउटा सानो सहरनजिकै गाउँमा बस्न थालेका थिए ।

बिर्खबहादुर उमेर त्यति र्घर्किइनसकेको केही गरौला भन्ने हिम्मत उसमा । ऊ नजिकैको सहरमा साहूहरूको भारी बोक्छ । अनि घरसर बनाउने काममा ठेकेदारहरूको काम पनि गर्छ । त्यसरी उसले एक पेट खान-लाउन पुर्याएर पनि दिलमायाको नाक, कान, घाँटीमा एकसरो सुन पनि भिर्दिनसकेको छ । दिलमाया पनि गाउका ठूला ठालुका धन्दा चुलो गरेर केही न केही आर्जन गर्छे।

यसपल्ट बिर्खेले ठेकेदारबाट झन्डै एक महिनादेखिको ज्याला पाएको छैन । त्यसैले उसको भण्डारमा फाँकमुठी पनि छैन । त्यसैले ऊ ज्याला उठाउन गएको फर्केको छैन । दिलमाया आफ्नै करेसाबारीबाट तिहुन ल्याएर केलाउन लागेकी छ । सानो छोरो भुन्टे भोक लाग्यो भनेर रोर्याइ गरिरहेको छ । “आमा भात किन नपका’ – हाम्लाई भोक लाग्यो भन्या भात दिनु हाम्लाई ।”

साँझ पर्न लागिसकेको छ । बिर्खबहादुर यतिखेरसम्म पनि आएको छैन । दिलमाया च्याठिन्छे, “भोक लागे म के गरौ त – बा पैसा उठाउन जानुभा’छ । पसलबाट चामल, पीठो, नुन, तेल, मसला ल्याउनुहुन्छ । अनि पकाऊला ।”

तर, भुन्टे कराउन छोड्दैन । केटाकेटी हो, उसलाई घरमा केही छैन भन्ने के थाहा । उसको बिलविलाउदो मुख हेरेर दिलमाया भित्रभित्रै कल्पिन्छे । अनि त्यसैबेला झोलामा सामल बोकेर बिर्खबहादुर भित्र पस्छ । दिलमाया झोलाको सामान हेरेर असन्तुष्ट स्वरमा भन्छे, “यति मात्रै – दुइ-तीन दिनलाई पुग्दैन ।”

“के गर्ने हेर न त्यो मोरो राणा बाउ ठेकदारले पूरा पैसै दिएन । हजारवटा रुपैयाँ फालिदियो । त्यत्न पैसा बाकी छ । एक मन त त्यो पैसा त्यसैको मुखमा हिर्काएर आँऊ जस्तो लागेको थियो । तर, यो भुन्टेको पिलपिलाउदो अनुहार सम्झे । अनि पाँच सयको किनमेल गरी सामान ल्याए, दुइ-चार दिनलाई भए नि पुग्छ भनेर । पाचोटा सयचै पैसै ल्याएको छु । केही परिहाल्ला भनेर “लौ ला, राख ।” बिर्खबहादुर जगमा पानी लिएर हातगोडा धुन भनेर बाहिर निस्क्यो । केहीबेरपछि हातगोडा धोएर भित्र पस्यो ।

“आमा हाम्लाई भोक लाग्यो भन्या, भात दिनु ।” सानो भुन्टे रोड्याइ गरेको गर्यौ थियो । बिर्खबहादुरले टीठलाग्दो गरी उसको मुख हेरेर भन्यो, “ए झट्टै भात पका न त । मलाई पनि भोकले खरो भैरा’ छ ।”

दिलमायाले टुकी बाली । अनि भान्छाको सार्दाम ठीक गरेर दमचुली -स्टोभ) सल्काएर भात बसाली । तिहुन पहिले नै पकाएर झिकी । भात छड्कन थाल्यो । बाहिर रात निकै छिप्पिइसकेको थियो । त्यसैबेला ढोका घर्याक्क खोलेर दर्इ जना बन्दुके भित्र पसे । चाइचुइ केही नगरी एउटाले बिर्खबहादुरलाई लडाएर घाटीमा खुकुरी तेर्स्यायो, “तै होइनस् हाम्रो सुल्सुले लाग्यो -”

“होइन के गरेको तिमरुले – को हौ तिमरु -” दिलमाया आतेसले चिच्याउन थाली । बाबुलाई लडाएको, आमा चिच्याएको देखेर सानो भुन्टे अताल्लिए रुन थाल्यो । अर्को चाहिले उसलाई सातो खायो । भुन्टे डरले चुप लागेर ओछ्यानमा घुस्य्रो ।

“पापी राक्षस हो । एउटा खाली हातको मान्छेलाई अत्तेचार गर्र्छौ – … मर्द हौ भने आओ मसँग जुध्न ।” दिलमाया नजिकैको खर्पा उझाउदै रणाचण्डीझै गर्जंदै उनीहरूतिर झम्टिछे । तर, अर्कोचाहिले उसको खर्पा समातेको हात समातेर बेस्सरी बटार्यो । खर्पा भुइमा खस्यो । यतिञ्जेलसम्म पछिल्लोले बिर्खबहादुरको घाटी कसाइले राँगो बोको रेटेझै रेटेर टाउको छुट्याइसकेको थियो । मझेरीमा रगतको ताली बनिसकेको थियो ।

दोस्रो चाहिले दिलमायालाई जकडेर विवश तुल्याएर भित्तामा अचेटेको थियो । यसले पहिलोलाई सम्बोधन गरेर कुत्सित पाराले भन्यो, “कसो, भाइ यसले त मर्द खोजेकी जस्ती छ नि – दिऊ यसलाई मर्द -”

“ठीकै छ । यस्ता बराठसग कुस्ती खेल्नु मजै हुन्छ ।” पहिलोले त्यही किलामा झुन्डिएको पुरानो लुगीले रगतले भिजेको खुकुरी पुछ्तै भन्यो । अनि दुवैले दिलमायालाई हात बाधेर मुखमा कपडाको बुझो कोचेर मझेरीमा लडाए । अनि दुवैले पालैपालो आफ्नो पाशविक यौनतृष्णा मेटे । सानो पुन्टे सातो गएर एउटा प्लास्टिकको निर्जीव पुतलीझै भएर हेरिरहेको थियो ।

आफ्नो पशुक्रीडा सकेर दुवै उठे । अनि कुत्सित हासो हास्दै अश्लील पाराले पहिलोले भने, “भाइ, यो बराठ आइमाईसग कुस्ती खेल्दा भोक पनि लाग्यो । केही खान पाए ।”

“हो, मलाई पनि भोकले तालाबाला खेलाएको छ । हिजोदेखि यही सफाइ दौड म कुद्दाकुद्दा एक मुठी अन्न पनि पेटमा पर्या होइन हेर न यसो केही पाइन्छ कि,” दोस्रोले भन्यो र दुवै मिलेर खानेकुरो खोज्न थाले । पहिलोको आँखा भान्छाको भातको कसौडीमा पर्यो । उसले खुसीको स्वरमा भन्यो, “भाइ कसौडीमा भात छ जस्तो छ नि हेर हेर ”

दोस्रोले दमचुलीबाट कसौडी उतारेर हेर्यो अनि चहकिदै भन्यो, “रे’छ भाइ भात त, भर्खरै पकाएको, तात्तातै छ । स्टोभ पनि भर्खरै निभेको जस्तो छ । ए, यहा तिहुन पनि रहेछ । लौ थालौ । पेट पूजा गर्न ।”

दूई लास र रगतको तालबीच दुवै हिंस्रक जनावरहरूले आफ्नो हृदयहीन, पशुभोज मनाए । अनि जाने तरखर गर्दै दिलमायाको अचेत शरीरतिर हेरेर दोस्रोले सोध्यो, “यसलाई के गर्ने – यतिकै छोडिदिने -”

“किन छोड्ने त्यसै बोल्ने जोखिमलाई – पुर्याइदिने उसको लोग्ने गएको ठाउमा,” पहिलोले क्रूर स्वरमा भन्यो । अनि काधबाट बन्दुक उतारेर अचेत शरीरमा गोली हानेर पर्ण्मृत तुल्याइदियो । त्यसपछि बाहिर निस्किएर अध्यारोमा हराए ।

अध्यारो रातको बीभत्स नाटकको पहिलो यवनिका पतन भयो ।
अनि फेरि दोस्रो दृश्यको पर्दा उठ्छ ।
भित्र उही पहिलो पर्दाकै दृश्य छ । त्यसैबेला अर्का दर्इटा बन्दुकधारी दृश्यमा पस्छन् । ती पनि पहिलेकै जस्तो फौजी पोसाकमा छन् । काधमा बन्दुक छ । भित्रको त्यो बीभत्स दृश्य देखेर दुवै जना एकछिन अलमल्ल पर्छन् । अनि एउटाको बक फुट्छन्, “ए जोडा यहा यो हत्याकाण्ड मच्चाएर ती आतङ्ककारी त फर्र उडिसकेछन् । हामी त आज पनि ढिला भएछौ । सधै हामी अपराधीभन्दा चार पाइला पछाडि नै पर्र्छौं । मरेपछि ओखती भन्याजस्तो ।”

“गर्ने के त यार आदेश नै ढिलो गरी पाउछौ । माथिका आदेश दिनेहरू आफ्नै मोजभोजमा मस्त भएर सबै कुरा बिर्सिन्छन् । अनि माझीको सल्लाहले सय घर डुबिसक्यो भन्याझै सबै हुने कुरा भैसकेपछि अनि हुकुमको गोली दाग्छन्, “लौ फलानो ठाउमा हमला हुदैछ रे । कुदिहाल कारबाहीमा । कति सजिलो,” दोस्रोले भन्यो ।

“त्यै त । हाम्रो मात्र ज्यानै नभएजस्तो । रातदिन डाँडाकाँडा भीर पाखा कुद्नु छ, खान र पिउनको नाउमा एक पुरिया बिस्कुट, एक पुरिया चाउचाउ छ । अनि हामीलाई पनि त थकाइ लाग्छ, अल्छी लाग्छ । अनि भर्सर् परोस् भनिन्छ ।”

“हो भन्या हिजोदेखि त्यही एक पाकेट चाउचाउ, एक पुरिया बिस्कुट र एक तुम्लेट पानीको भरमा कुदिया’ छ । मलाई त यति उखर्माउलो भोक लाग्या छ, ढुङ्गो पाए पनि पचाउला भएको छ ।” अर्कोले भन्यो, “घर तन्नमजस्तो छ । यस्ता तन्नमहरूलाई पनि किन यसरी हत्या गरेका होलान् – यस्ताले कसैको के बिगार गरे होलान् र -”

“होला केही वैरभाव भैगो छोडिदे । बरु कतै केही छ कि यसो आन्द्रासम्म उकास्न । मलाई भोकले तोरीको फूल देखायो ।” दोस्रोले भन्यो । अनि त्यो दुइटा बीभत्स लास, त्यो रगतको अहाल सबै कुरालाई त्यत्तिकै बेवास्ता गरेर त्यहा धुइधुइति छामछाम छुम गर्न थाले । एक जना हातको चोर बत्ती र्-र्टचलाइट) बालेर भित्री कोठातिर गयो । अर्को त्यही टुकीको बत्ती उठाएर धुइपत्तँल गर्न थाल्यो ।

“ए एक जोडा बाहिर हेर हेर यहा कसौडीमा अलि कति भात रहेछ । तिहुन पनि रहेछ, कसैले खाएर छोडेको । तैले के भेटिस् त्यहाभित्र -” पहिलोले कराएर भन्यो । दोस्रोले भित्रबाट निस्किदै भन्यो, “त्यहा त केही पनि छैन । घ्याम्पाघैटा रित्तै छन् । केही थाङ्नाथरा छन् त्यति हो ।”

“यहा अलिकति भए पनि भात रहेछ । अलिअलि भए पनि बाडीचुडी खाऊ आइज । एउटा आन्द्रँ मात्रै भए पनि भरिएला । पहिलोले भन्यो । अनि दुवै जनाले बाडीचुडी कसौडीको भात सोरसार पुछपाछ गरेर खाए । अनि, हातसात धोएर जान भनेर उठे । तर, पहिलोको आँखा दिलमायाको नाक, कानका फूली, रिङ् र घाटीको तिलहरीमा परे । उसले चहर्किंदै भन्यो, “जोडा यस मर्दाको घाटीमा, नाककानमा यी सुनका गहनाको के काम – हामीलाई बेचबाच गरेर दूई -चार दिन मैच्याङको भट्टीमा रमाउन त हुन्छ । फेरि हामीलाई दोष लाग्ने पनि त होइन । जङ्गलीहरूले मारेर नाक, कान, घाटी पनि रित्याएर गएछन् भनिहाल्छन् ।”

अनि दुवैले मिलेर दिलमायाको लासबाट कति पनि धक/सङ्कोच नमानी ती सुनहरू झिकेर हिड्न तरखराए । तर, एक्कासि अर्कोको आखा दिलमायाको धोतीको सक्कोमा बाधेको गाठोमा पर्यो । उसले खसखसिएर त्यो गाठो फोएर हेर्यो, बिर्खबहादुरले साझ स्वास्नीलाई दिएको पाच सयको नोट थियो । उसले चहकिएर साथीलाई भन्यो, “जोडा यहा एउटा पाच सयको नोट पनि रहेछ ।”

“खोइखोइ -” अर्कोले त्यो नोट उसबाट झन्डैझन्डै खोसेझै गरी लिए भन्यो, “वा जे होस्, आजको दिनचाहि छुकै परेको रहेछ लौ ।”

अब त्यहाबाट जान तर्खराउदै एउटाले भन्यो । “जोडा भात त तातै थियो । हत्याराहरू भरखरै निस्केका जस्ता छन् धेरै पर पुगेका छैनन् होला । अलि छिटो गए भेट्न सकिन्छ । हिड झट्टै ।” एउटाले हतार लगायो । अर्कोका आँखा ओछ्यानमा दुम्किएर अत्यन्त त्रसित र भयभीत सातो उडेझै आँखाले त्यस नाटकका दारुण, बीभत्स दृश्य हेरिरहेको सानो दर्शक पुन्टेमाथि परे । उसले सोध्यो, “जोडा यहाँ एउटा पिउसो रहेछ, यसको के गर्ने -”

“के गर्नु अब । घाटीमा घटेसी बनाएर झुन्ड्याएर हिड्नुभएन । छोडिदिने यतिकै । भोलि बिहान कसैले आएर देख्लान् । अनि कोही नातेदार भए जिम्मा लाइदेलान्, नभए कुनै टुहुराहरूको बालघरमा लगेर राखिदेलान् हिड ।” अर्कोले भन्यो र दुवै त्यहाँ बाट निस्केर अध्यारोको खोकिलामा हराए ।

यहा यसरी एउटा बीभत्स नाटकको मञ्चन भयो । तर, त्यस नाटकका दर्शक कोही थिएनन्, खालि एउटा सातो गएर संज्ञाहीनझै भएको सानो पुन्टेका दूई निरीह निर्दोष आँखाहरू मात्र थिए ।

दोस्रो प्रहरको रात बाहिर डरलाग्दो गरी चकमन्न थियो । त्यस चकमन्नतालाई घरिघरि पर गाउँमाझका गल्लीहरूमा भौतारिने भुस्याहा खिच्चाहरूले रोएको हु हु स्वरले भत्काउथ्यो । अनि बेलाबेलामा ज्यादै उराठलाग्दो गरी लाटोकोसेरो र अरू रात्रि चराहरूका कर्कश स्वरले रातको त्यो शून्य अंध्यारो आकाशको विस्तृत छातीलाई चिर्दै दिगन्तमा गुज्थ्यो, “किर्रकिर्र किरिरिर्र । हु हु हु हु .. ह्वा ह्वा । यिनै स्वरहरूका माझ त्येहाँ एउटा अर्को स्वर थपियो, द्वाङ द्वाङ धडाम् ।”

यस स्वरले भने त्यहा गाउ र बजारमा खतिखेरसम्म पनि जागा बसेकाहरूको मुटुको चाल बन्द गरायो । सबैका भयाल ढोकाहरू बन्द भए ढ्यामढुम ढ्याम्ढुम । अलि त्यसको दोस्रो दिन मध्याह्नको सबैजसले एफएम रेडियोमा महिला खबर वाचिकाको जीवनहीन स्वर गुज्यो, “गए राती पश्चिमाञ्चलको राजधानी नजिकैको एउटा सानो गाउँमा केही जङ्गलबाट आएका बन्दुकधारीहरूले त्यही सानो गाउँको पुछारमा छाप्रँ बनाएर बसको ज्याला मजुरी गरेर खाने दर्इ लोग्ने-स्वास्नीलाई आधारातमा घरमा पसी बीभत्स हत्या गर्नुका साथै भएका धनमाल र महिलाका नाक, कान, घाटीका सुनको गहनासमेत लिएर फरार भए । घटनास्थलमा एउटा सानो तीन-चारवर्षो बालक लगभग संज्ञाहीन अवस्थामा भेटिएर उसलाई बालघरमा बुझाइएको । पछि गस्तीमा गएका सुरक्षाकर्मीहरूसँगको भिडन्तमा लुटेराहरूमध्ये दर्इजना बन्दुकधारीहरू पनि मारिएका हाम्रा स्थानीय संवाददाता … ले बताएका छन् । अहिलेलाई म मेरा सहकर्मी … लाई यतिकैमा बिदा दिनुहोस् । पछि बजे यस्तैयस्ता खबर लिएर फेरि उपस्थित हुनेछौ । नमस्कार जय नेपाल

यो खबर रेडियो, एफएम, टेलिभिजन र स्थानीय राष्ट्रिय पत्रपत्रिकाले फूल जडीजडी प्रसार गरेपछि जनमानसमा एउटा आतङ्कको सृजना भयो । के पत्तो, समाचार वाचकले अर्को हत्या र हिंसाको खबर वाचन गर्ने बेलासम्म आफै पनि त्यसको सिकार बनिने हो कि –

कथा – सौता

प्रेम, सम्बन्ध वा भावीको लेखान्त केलाई मान्नुपर्ने हो मान्छेले ? के प्रेम र सम्बन्ध एकै तत्व हुन् ? एउटा मान्छेले एकै समयमा दुईजनालाई प्रेम गर्नु सम्भव छ ? कि प्रेम शब्द नै भ्रमको अर्को नाम हो ? बारम्बार प्रश्नले गिजोल्न लागेको थियो । परिस्थिति कल्पनाभन्दा बाहिर हुनुले पाँचसात रेक्टरका भुइँचालाहरू गइरहन्थे मन भित्रभित्रै । यी र यस्तै प्रश्नहरूलाई पछ्याउँदै त्यो सुदूर गाउँसम्म पुगेको थिएँ म ।

‘कमला खै त ?’ आमाको गोडामा घोप्टिँदै यताउता हेर्‍यो प्रमेशले ।

उत्तर आउनु अगावै छिनछिन चुरा बजाउदैं एक लज्जावती युवती हाजिर भई । प्रेम भरिएका प्रफुल्ल आँखाहरू प्रमेशतिर फाल्दै मतिर इसारा गरी उसले, ‘सगुन हैन ?’

‘हजुर !’ मेरा हात पनि जुम्ल्याहा भए ।

यस्तैमा हामी पिँढीको फलैंचामा पुगिसकेका थियौं।

‘लामो यात्राबाट आउनुभएको थाक्नुभएको होला ?’ मृदु मुस्कानकासाथ भित्र पसी ऊ । थाकेको त छँदै थिएँ । मन पनि वशमा थिएन । कस्तो-कस्तो लागिरहेको थियो । त्यो कस्तो-कस्तो के थियो मलाई नै थाहा थिएन । केही बेरमा लटक्क जमेको दही र अरू खानेकुरा लिएर सामुन्नेमा उभिई ऊ । नियास्रोले चाउरिएका अनुहार उज्यालो पार्दै हाम्रै अगाडि बसिरहनुभएको थियो आमा । टुसुक्क बसी ऊ पनि । मलाई झन् अप्ठ्यारो लागेर आयो । बोल्न लाग्दा शब्दहरू घाँटीमा आएर सुर्कने परेजस्तो भयो । लत्रिएको अनुहार देखेरै होला, बरण्डाको बिछ्यौना देखाउँदै आरामको लागि आग्रह गरी उसले ।

सामुन्नेको घना जंगलयुक्त पहाड, परबाट चिहाउँदै लुक्दै गरेजस्तो सेतो हिमाल, धन्सारसहितका टिनले छाएका घरहरू ….. । पवनको मन्दमन्द स्पर्शमा रम्दै बार्दलीको खाटबाट नियालेँ मैले । पश्चिममा पुगेका राता किरणहरू साँझ पर्न लागेको संकेत दिंदै थिए । वातावरण मोहक थियो तथापि मन शान्त हुन सकिरहेको थिएन । कताकता डराएकी थिएँ म ।

समय कटाउन कै लागि डायरीको पानामा रुमल्लिदै थिएँ । ‘सगुन जी ! खाना खान जाऔं’ झ्याउँकिरीको झ्याउँझ्याउँमा आफ्नो मसिनो स्वर मिसाउँदै छेवैमा आइपुगी ऊ । जूनको उज्यालोमा उसको छायाँ बार्दलीबाट आँगनसम्मै तन्किएको थियो । लामो सलक्क परेको कपाल, बुट्टेदार फरिया, टपक्क मिलेको चोली, मिलेको शरीर …. छायाँचित्र मै गाडिएछु ।

‘सञ्चो भएन कि ?’ दोस्रो पटकको झकझकाइमा आँखा ठोक्किए । कानमा झुम्का, हातभरि चुरा, गलामा लामो पोते, लाम्चो नाकमा टलक्क टल्केको फुली, भरी सिउँदो, सहृदयी अनुहार …. फेरि दौडिएँ उसैमा । त्यस्तै सत्ताइस अठ्ठाइसको उमेर हुँदो हो ।

‘धाँजा फाटेका पैताला, जिङ्रिङ्ग कैलो कपाल, टाटैटाटा भएको मैलो लुँगी, सुकेनास लागेको जस्तो जीउ’ कता मैले अस्पष्ट कल्पना गरेकी आइमाई कता यो ? आफ्नो कल्पना गलत सावित भएकोमा रिस उठ्यो मलाई ।

‘प्रमेशले खायो त ?’ कुरा छल्दै बोलेँ ।

‘भान्छामै हुनुहन्छ, सबैजना सँगै खाने भनेर नि ।’ मेरो हात च्याप्प समाउँदै हिडीं ऊ, आज्ञाकारी बालक झैं लुरुलुरु पछि लाग्नु मेरो नियती थियो ।

पिर्का तानेर मलाई दिंदै खाना पस्कन लागी ऊ । प्रमेश चुपचाप कुनामा बसेको थियो । आमा घिउको चम्चा घुमाउँदै हुनुहन्थ्यो । पालैपालो तीन प्राणीलाई हेर्दै थाल समाएँ मैले ।

‘घरमा को-को हुनुहुन्छ नि नानी ?’ प्रश्न आमाको थियो ।

‘बाबाआमा, भाइ, बैनी र म …..पाँच जना ।’

‘भनेपछि बाटो खुलाउने जिम्मा त नानीकै रहेछ नि, हैन?’

‘भन्नाले ?’ अकमक्क परेँ म । मुखसम्म पुगेको गाँस थालमै फर्कायो प्रमेशले ।

‘बिहे गरेर भाइबहिनीलाई पालो दिने बेला भएछ भन्नुभएको के आमाले ।’ प्रस्ट पारिदिई उसैले ।

के बोलुँ के बोलुँ भएर फिस्स हाँसें म ।

…………………………………………………..

‘अँ ! भोलि कुरा गरौला नि है ?’ केही बेरको मौनतापछि अत्तासिंदै बिछ्यौनामा पुगेँ ।

हुन त आमाको प्रश्न असाधारण थिएन तर मसँग भन्ने कुरा पनि थिएन । सहारा खोजे झैं सिरकभित्र गुट्मुटिएँ । अझ भन्दा आफूलाई त्यसभित्र अटाउन खोजें, बाँध्न खोजेँ । तर जति बाँधिदै जान्थेँ, थिचिदैं जान्थेँ मनको बाँध उत्ति फुक्दै जान्थ्यो ।

न गाउँकी, न त शहरकी केटी ‘म’ । गाउँलेको आँखामा शहरिया र शहरियाको आँखामा गाउँले भएरै मेरा किशोरवय र यौवनका प्र्रारम्भ आए, फक्रिए । मैले जानेको यति नै थियो कि, मेरा बाबुआमा संसारकै सबैभन्दा राम्रा बाबुआमा हुन् । म जान्दिनथें, कुन पीडाले वा कुन प्राप्तिले उहाँहरूलाई गाउँबाट शहरसम्म डोहोर्‍यायो ? हुन पनि उहाँहरूले हामीलाई कहिल्यै आफ्ना पीडाका कहानी सुनाएर अत्याउनु भएन । अभाव भोगेरै पनि हामीलाई त्यसको आभास हुन दिनुभएन । मात्र असीम स्नेह र उत्प्रेरणा बर्साइरहनुभयो । लाग्थ्यो, जीवन सुन्दर फूल रहेछ ।

कलेजका दिन सकिएपछि रोजगारीको खोजी यात्रा सुरु गरंे मैले । अखबारका पानादेखि गल्लीका भर्‍याङहरूसम्मको त्यो पट्यारलाग्दो यात्रापछि मलाई लाग्यो, कामको हैन नैतिकता र गुणस्तरको अभावले खिसि्रक्क परेको ठाउँ रहेछ ‘शहर’ । अनि अचेतन मस्तिक र राजनैतिक ऐंजेरुले ग्रस्त बस्तीको नाम ‘गाउँ’ ।

प्रगतिपथमा हिंडिरहेका साथीभाइ, बूढा हुँदै गएका बाबुआमा, हलक्क बढेर आफूभन्दा ठूला देखिएका भाइबैनी र बेइलमी आफू । के गर्ने र कसो गर्नेको दोधार, तीनधार, चौधारमै जीवनका उर्वर दिन, हप्ता, महिना र वर्षहरू चिप्लँदै थिए । आफू र आफ्नालाई पालैपालो हेर्दै गर्दा जीवनको पच्चिस वर्ष उड्न लागेको यथार्थले उठाउँदै प्रवास पुर्‍याए थ्यो मलाई ।

लन्डन, सपनाको नगरी । स्वप्निल तरङ्गमा पुगेँ म । तर सम्भ्रान्त शहरमा पुग्दैमा समस्याहरू छुमन्तर किन हुन्थे र ? त्यो बिरानो मुलुकमा कति दिन, के खाएर, के गरेर अडिने ? अडिए नै पनि आफू उड्दा-नउड्दै बैंकको नाममा उडिसकेको त्यो हाम्रो सानो घर कसरी निखन्ने ? फनफनी रिङ्ग्याउने समस्या छँदै थिए । कामको खोजीमा अन्जान सडकका पेटी र पार्कका कुनाकुना चहार्नु नयाँ ठाउँको नयाँ दैनिकी बन्यो ।

समय घर्किसकेको एक उदास साँझ उस्तै उदास पाइलाहरू घिसारिरहेको बेला हिँडाइको सार मिलाउँदै थपिए थप दुई पैतला । त्यो थियो, तीन वर्षदेखी उतै बस्दै आएको नेपाली युवक ।

‘केही कुराको जरुरत परे मलाई भन्नुहोस् है ?’ घरधन्दाका सारा काम सकेर अतिथि धर्म निभाउन आएकी हुँदी हो ऊ, म र्झलप्पै वर्तमानमा झरँे । तर किनकिन बोल्न मनै लागेन, निदाए झैं गरेर टारिदिएँ । उसका पाइलाहरू बडो उमङ्गका साथ पल्लो कोठातिर लम्के । मलाई भने त्यसैत्यसै झर्को लागेजस्तो मात्र लागिरह्यो ।

अकारण ऊ मलाई मन परिरहेकी थिइन । मन अमिलो भइरहेको थियो । ऊ पसेको कोठा प्रमेशको कोठा । आँखामा निद्रा आउने छाँटकाँट नै भएन बरु चुरीका आवाजमा मिसिएर साउतीका स्वरहरू आइरहे ।

‘पाँच वर्षपछि भेटिएका लोग्नेस्वास्नी कुराको पोको फुकाउँदै हुँदा हुन् ।’ आफ्नै अन्दाज पनि बडो नमिठो लागेर आयो । बेलाबेलामा उछिट्टएिर आइपुग्ने गुनगुन त्यो जोडीकै हो भन्ने पनि पत्याउन मन लागेन । थकित भएर कोल्टे फेर्दै गर्दा अस्ति भर्खरैका दिनहरू सिनेमाका पर्दामा झैं फुत्तफुत्त देखिन लागे ।

त्यो अन्तिम रात लन्डन बसाइको । क्विन म्यारी युनिर्भसिटीभन्दा केही भित्र तर माइल इन रोडकै लाइनमा बस्थे म । केही नजिकका साथीहरूसहित रमाउँदै थियौं हामी । चिसो मौसम, मिठो अनुभूति । पूर्वी तटबाट लहरिंदै आउने हावाको झोक्काले कपाल फिरफिर पारिरहेको थियो । अर्धगोलाकार चन्द्रमा मुसुक्क मुस्कुराइरहेको थियो । हुन त, बारम्बार देखेकी थिएँ मैले जूनलाई, अनि बढ्दै गएर भेटिएको पूर्णतालाई पनि । फेरि पनि त्यो रात खास थियो ।

‘सगुन ! चिया,’ म फेरि खग्रङ्ग भएँ । समय एकै हुँदो हो, दुई बिहानका । आफ्नो आशा र विश्वासको अन्त्य भएको कालो प्रभातको यादले झस्किनै लागेथें, भित्ते घडीको टिङटिङ आवाजले सचेत गरायो । तृप्तिका पाइला उचाल्दै पधेँरा हिंडिसकेकी थिई ऊ ।

‘पख्नुस् न’ म पनि पछि लागें । मिर्मिरे नै भए पनि धारो खाली थिएन ।

‘ओहो ! आज पनि पानी लिन आयौ ?’

‘यत्ति सखारै अँगालो खुकुलो पारिदियो प्रमेशले ?’ दौंतरीहरूको छेडछाडमा परी ऊ ।

‘उहाँको साथी सगुन’ मलाई देखाउँदै उम्किने जुक्ति लगाई उसले । मलाई भने उसको त्यो रातिएको गाला मनै परेन ।

एकातिर मलाई उसको अगाडि उभिन पनि असहज, असुरक्षित महसुस हुन्थ्यो । अर्कोतिर उसको मप्रतिको व्यवहार भने दिनानुदिन आत्मिय हुँदै थियो । खाना खाएपछि बाख्राका बथान अगाडि लगाएर गोठालो हिंड्थी ऊ । दिन ढल्दै लाग्दा फर्केर घरका सबै काम निम्ट्याउँथी । घरैमा धुम्धुम्ती बसिरहँदा जंगली भइने हो कि भन्ने डर । मनै नपरेर पनि धारा-पधेँरा, घाँसदाउरा र गोठालोमा उसको पछि लाग्नु मेरो बाध्यता थियो ।

यस बीचमा उसले सुनाउन भ्याएकी थिई, उनीहरूको मागी विवाह भएको थियो । ऊ आइए पढ्दै थिई । शहरबाट बीए पढेर फर्केको प्रमेश नजिकैको स्कुलमा पढाउँथ्यो । बिहेपछि थप अध्ययनको लागि दुवै शहर जाने कुरा पनि भएको थियो तर आमालाई एक्लै छाड्न मन भएन । अनि सहमति भयो, एकजनाले घरव्यवहार चलाउने, अर्कोले पढ्ने । प्रमेशले उसैलाई पढाउन चाहेको थियो तर उसले पनि जिद्दी छाडिन । अतः गाउँ होइन, देशै छाड्यो प्रमेशले ।

ऊ सुनाउँथी, सुनाइरहन्थी पतिपत्नीबीचका प्रेमिल किस्साहरू । भन्थी, ‘प्रेम भनेको यस्तो तत्व हो जसमा केही नभएर पनि धेरै कुरा भइरहेका हुन्छन् । यसलाई साथ मात्रले पूर्णता दिंदैन । सम्मान/समर्पण चाहिन्छ ।’

‘तपाईं सधैं घरधन्दामा, प्रमेश बाहिर । तपाइर्ंहरूबीच प्रेम ?’ आशंका पोख्थें म, आफ्नै मनको शान्तिका लागि ।

हार्दिकतावश बोल्थी ऊ ‘त्यही त फरक छ प्रेम भएजस्तो हुनु र हुनुमा । कर्तव्य र जिम्मेवारीले त एकअर्काको अझ नजिक ल्याउँछ नि दुई प्रेमी मनलाई । त्यो मेरो हो र जे गरिरहेछ मेरै लागि गरिरहेछ भन्ने भावना नै यथेष्ट हुन्छ एक अर्कामा जोडिइराख्नलाई ।’

उसको कुरा नै डाहालाग्दो हुन्थ्यो । भित्रभित्रै कुँडिएर कुनै अर्को प्रसङ्ग खोज्थें म ।

सालका सुकेका पातहरू सोतरको लागि थुन्चेमा भर्दै एकदिन सुनाएकी थिई उसले, ‘हररात सपनामा एकअर्कासँग भेट्ने वाचा गर्थे रे उनीहरू । कुरा हुन नसके पनि घन्टौं मिलकसको दोहोरी चलाउँथे रे ।’

साह्रै सादा सफा दिल भएकी केटी थिई ऊ । फरासिली र जाँगरिली पनि त्यस्तै । आमाको साह्रै नजिक थिई । पति-पत्नीबीच त्यति बोलचाल भएको नदेखिए तापनि गहिरो प्रेम थियो कि ? गमक्क थिई ऊ । उसका यी असल पक्षहरू मेरा लागि भने दुःखका कारण बनिरहेका थिए । इष्र्यालु बन्दै गइरहेथंे म ।

म पुगेको हप्ता दिनपछि हुनुपर्छ, भिन्न हावा चलेको थियो गाउँमा । त्यसको प्रभाव घरसम्मै आइपुगेछ, सबैका मुख कुच्चिएका थिए । यो हुण्डरी बोकेर आएकी थिई ‘श्यामेको कान्छी पत्नी, जो आमा भन्न सुहाउँदी थिई ।’

प्रमेश दिनभर कहाँ थियो मलाई थाहा भएन, बेलुकी लुरुक्क परेर भान्छामा छिर्‍यो । खाना पस्कँदै गर्दा प्रसङ्ग फेरि बिउँझियो ।

‘मान्छेको फेला नपरेका चण्डालहरू,’ ऊ क्रुद्ध थिई ।

‘प्रेम गर्छु भनेर कहाँ हुन्छ र ?’ सानो स्वरमा आफ्नो कुरा राखें मैले ।

‘प्रेमको अर्थ जानेकी छौ सगुन ?… प्रेमले त मनसँग मन जोड्छ, अर्काको छँदाखाँदाको घरसंसार उजाड्ने पनि कहीं प्रेम हुन्छ ?’ आक्रोश थियो उसको आवाजमा ।

‘आफ्नै सौता आए झैं पो गर्नुभो तपाईंले ….?’ भन्न नहुने कुरा अनायसै फुस्कियो ।

‘के अनाफ-सनाफ बोलेकी ?’ लौ ! आमा पो जाइलाग्नुभयो, ‘प्रेम र कर्तव्यको मर्यादा राख्न नसक्ने मान्छे के मान्छे ?’

‘अरूको दिल दुखाउनेहरू कहिल्यै खुसी हुन सक्दैनन् सगुन’, आँखाहरू दलिनतिर टाँस्दै कुरामा कुरा थपी उसले ।

‘मेरो मतलब त्यो थिएन, मैले त केटीलाई थाहा नभएको पनि हुन सक्छ भन्न खोजेकी,’ डराउँदै-डराउँदै त्यो अन्जान आइमाईको पक्ष लिएँ मैले ।

‘त्यो त थाहा पाइ-पाइ आएकी रे, कुवेतमा सँगै काम गर्थी रे । कम्तीमा पनि आफ्नो उमेरको त ख्याल गर्नुपर्ने नि,’ आमा फेरि राँकिनुभयो ।

‘कुरा जे भए पनि अब एक गल्तीको सजाय जिन्दगीभरि चुकाउनुपर्छ त्यसले, महाअभागी त्यो झन्’ उसका ओठहरू काँपिरहेकै थिए ।

मलाई भने ऊदेखि पो रिस उठिरहेको थियो । त्यो रिस थियो वा अपराधबोध म जान्दिन । प्रमेश ढुङ्गा झैं प्रतिक्रियाविहीन ।

तिक्ततामै भान्छा उठ्यो । मलाई एकदम नरमाइलो लागिरहेको थियो । ती सबै गाली मैमाथि बर्सिएको अनुभूति हुँदै थियो । पराइघरमा खानु परेको वचनले तरल भएकी थिएँ म ।

‘रिसायौ कि ?’ आवाज उसैको थियो । ‘यो पुरुषप्रधान समाज हो सगुन, जसले जे भने पनि बदनाम हुने र यातना भोग्ने त केटीले नै हो’ मेरो जवाफ नै नपर्खी थपी उसले ।

‘मेरी साथीले त्यस्तै एक हर्कत मात्र गरेकी भए,…. ‘ल जे भयो भयो, मिलेर बसौं’ भनेर त्यसलाई माफी दिइन्थ्यो, कदापि दिइन्नथ्यो ।’

म बोल्न नसक्ने भएकी थिएँ ।

भिजेका परेला पुछ्दै गडेर हेरी उसले । ‘तिमी नै भन न, जुन घरमा जुन मान्छेको नामको सिन्दुर पहिरिएर, वर्षौदेखि उसैको घर, बाबुआमा, बालबच्चा स्याहारेर, सम्हालेर बसेकी, सबैले रोजेर, खोजेर ल्याइएकी पत्नीको त यो हाल भयो भने त्यो नयाँ आइमाईको के होला ? त्यसको त न माइती आफ्ना रहलान् न घर ? …….. भगवान्ले त्यसो नगरून् ।’

रोकिइ-रोकिइ बोलिरहेकै थिई ऊ । अनुहारका नशा फुलेजस्ता देखिन्थे ।

‘मसँग नरिसाऊ बिन्ती । म मेरी संगिनीको पीडाले फतक्क गलेको छु’ एक निःश्वास फ्याँक्दै बिस्तारै उठी ऊ ।

त्यो हिडाइमा अर्कै के थियो, ऊ गएको हेरिरहन मन लाग्यो मलाई । साँच्चै उसका शब्द-शब्द मार्मिक सत्य बोकेर ओर्लिएका थिए । विदेशी भूमिमा एकसाथ रहँदाबस्दा एकअर्काप्रति जन्मिएको लगावलाई प्रेम मानेर, कत्रो गल्ती गर्न लागेकी रहेछु मैले ? नेपाल र्फकने दिन, इन्गेजमेन्टको भोलिपल्टको बिहान नेपथ्यको पर्दाबाट छुसुक्क चिहाएको हुनेवाला जीवनसाथीको विवाहित छबि अनि आफूले आवेगमा रोज्न लागेको कालो बाटो रातभरि कोपर्न आइरहे । त्यो भन्दा बढी मैले कहिल्यै मन पराउन नसकेकी एक गाउँले युवतीमा निहित आत्मसम्मानको चेतले लज्जित भइरहें म ।

मैले गरें भनेको प्रेम ‘फगत आकर्षण’ प्रमाणित गरिदिइसकेको थियो, सुरुको रातदेखि नै छेउको कोठाबाट छुस्सछुस्स छुन आइपुग्ने विनोदी गफले । प्रमेशको हराएको बोलीले । र उसको सबन्धप्रतिको सम्मान र निष्ठताले ।

अर्को बिहान, ऊ पधेँराबाट र्फकनुअघि नै आफ्नो औंलाको औंठी फुकालेर प्रमेशको हातमा राखिदिंदै आँगनबाट ओरालो झरें म । केही पर पुगेर हेर्दा आमासँगै बिदाइको हात हल्लाइरहेकी थिई ऊ । गलाको तिलहरी र सिउँदोको सिन्दुर कति राम्रो सुहाएको उसलाई, इष्र्या हैन अगाध श्रद्धा जागेर आयो ।

म एकदम हलुङ्गो भएकी थिएँ, मानौं उडिरहेको थिएँ । सायद ! त्यो उषाको पहिलो लाली मेरै नामको थियो

बिष्णु कुमारी वाईवा (पारिजात)

Parijat (1)
Parijat was born in 1937 at the hill station of Darjeeling, India, a place known for its tea gardens. Her father Dr. K.S. Lama was a psychologist and her mother Amrita Moktan was his second wife. As her mother died early, Parijat was brought up by her father and grandparents in Darjeeling. Sharing a close relationship with Nepal and at one time, a part of the kingdom, Darjeeling has played an influential role in the development of the country’s literature.

Parijat, who was interested early on in Nepalese literature, was to play an important and well-appreciated role in strengthening Nepalese literature. She completed part of her schooling in Darjeeling, she came to the Kathmandu Valley in 1954. She completed school at Padma Kanya School and earned a Bachelor of Arts degree. Suffering early on from physical ailments, at 26 she became paralyzed and was supported for much of her life by her sister.

In 1959, Parijat’s poem was first published by Dharti. She published three poetry collections: Akanshya, Parijat Ko Kavita, and Baisalu Bartaman. Her first short story was “Mailey Najanmayeko Choro”. She is, however, best known in Nepal as a novelist. Altogether, she wrote ten novels of which Siris ko Ful gained the greatest popularity. In 1965, she was awarded with the Madan Puraskar for the novel. She also received the Sarwashrestha Pandulipi Puraskar, Gandaki Basunahara Puraskar, and Bridabrit.

She was elected a member of the Tribhuwan University and was a part of Ralfa literature movement. She also played an important role in the establishment of Pragati Sil Lekhan Sangh and worked for Akhil Nepal Mahila Manch, Bandi Sahayata Niyog, and Nepal Manav Adhikar Sangathan.

Parijat remained unmarried and continued to suffer physical setbacks. While she was contributing to literature, she also tried to support social causes and initiated attempts like Prisoners’ Assistance Mission. She died in 1993 but is a widely popular writer in Nepal.