शकुन्तला नम्बर दुइ – प्रकाश सायमी    

तिलस्मी दाँतलाईकृत्रिम माजनले चमक दिएर

एक अस्वभाविक मुस्कानकासाथ

फोसिल उडेको बेल्जियमी ऐनामा

आफ्नो अनुहारको भूगोल हेर्दै

हठात् अाजलीले आफ्नो हराएको औंठी सम्झी

त्यो औंठी

उनले पोखरीमा कतै पोखरामा हराएकी थिई

मनमा उत्ताल पोखरीहरु पौडिरहेको बेला

अाजली त्यो औंठीसित खेल्थी र भन्थी-

म कदापि शकुन्तला बन्न चाहन्नँ ।

समयले उनलाई

आज शकुन्तलाको अर्को रुप दिएको छ

औठी हराएकी शकुन्तला

स्वर वर्णमालाको पहिलो अक्षरमा नाम धारण गरेकी

अक्षरी

कक्षा कोठामा

क्लास टीचरले हाजिरीकापी

पल्टाउने बित्तिक्कै उठ्थी

र ऊ बस्दा

अरु उठ्ने क्रममा हुन्थे

सदैव

कक्षा कोठामा उनी रोलनम्बर एक थिई

र त्यो नै तिनको परिचय थियो

आज इतिहासले

तिनलाई रोलनम्बर दुई बनाइदिएको छ ।
नजीर भन्छ –

ऊ गाउनको लागि होइन

ऊ गुन्गुनाउनको लागि जन्मिएकी हो

सँधै ऊ बिहानीमा घिमिरेको हिमालकी छोरी बन्थी

तर समय सरगमले

आज उनलाई

गीतमा होइन गणितमा अल्झाइदिएको छ ।

मोफसलमा – प्रकाश सायमी   

कारिन्दाको कुर्सिमा छु

गृहस्थीको सपना छाउँछ टेबुल भरि

घरको पलङ्गमा छु

हाकिमको सपनाले तर्साउँछ रात भरि

यो मुलुकमा म बाहेक अरुको एक्लो छ ?

म सोध्छु- आफैलाई घरिघरि

निरुत्तर उभिन्छु

आफ्नै तस्विर अगाडि

ऐना भएर ।
छियाछिया भएर सजिन्छु

विधवाको सिउँदो भरि

यो मुलुकमा मभन्दा कमजोर को होला र ?

एउटा सिङ्गै गाउँ सुतेको छ मभित्र

र जतै म जान खोज्छु त्यो ब्युँझिन खोज्छ

र जतै म भाग्न खोज्छु त्यो पछ्याइरहन्छ

एउटा अर्को पनि गाउँ छ- मेरो आँखामा

जो भत्किनै लागेको छ

पूर्वमा घाम नफुटदै

यसको मन फाटिसक्छ

आवाजहरुको रङ्गीन जङ्गलमा

खोजिरहन्छ यो आफ्नै आवाज

विज्ञापनको भाषामा

अखबार खोजिरहेछ

आफ्नो आवश्यकता

एउटा अनुहार बोकेर आएको छ- चिठ्ठी

एउटा चिठ्ठी बोकेर आएको छ आमाको अनुहार

धेरै कुरा देखिन्छ- आमाको अनुहारमा…।
पहिरोमा डुब्दै गरेको गाउँ

सपनामा भत्किँदै गरेको गाउँ

एक्लो/दुर्बल/कमजोर

त्यो गाउँमा एउटा पहाड पनि छ

एक्लोपनको पहाड !
म त्यो गाउँमा अब पुग्न सक्दिन

एउटा गाउँ नै बोकेर आएको छ चिठ्ठी

एउटा चिठ्ठी बोकेर आएको छ- गाउँ ।

मै हूँ – काली प्रसाद रिजाल 

पर्वतहरूमा सुमेरु हुँ म

नदीहरूमा

महाकाली, टनकपुर हुँ म

वृक्षहरूमा रक्तचन्दन हुँ म

विमानहरूमा लाउडा हुँ म ।

म सहस्र छु, अनेक छु

अनेक भएर पनि एक छु

कर्ता पनि, कारण पनि

कर्म पनि मै हुँ

पाप, पुण्य, धर्म पनि

अधर्म पनि मै हुँ

सबै अधिकार शक्ति

मैबाट निःसृत हुन्छन्

सबै मूल्य, मान्यता

मैबाट स्थापित हुन्छन्

म स्वयम्भू, मेरो कसैप्रति जवाफदेही छैन

कुनै विधान, संविधानले मलाई छुदैन ।

सबै यज्ञ, अनुष्ठानहरूको अधिष्ठाता

युगको प्रणेता हुँ म

नेताहरूको पनि नेता

महानेता हुँ म

नेपथ्यमा बसेर म नै गराउछु

प्रपञ्च भातीभाती

तर, कमलजस्तै ओभानो छु

सदैव पानीभन्दा माथि ।

सबै ग्रन्थ, शास्त्रहरूको मै हु सार

म अज्ञेय, अद्वेत, अपरम्पार

मलाई बुझेपछि फेरि बुझ्नुपर्ने

केही रह दैन

मलाई पाएपछि प्राप्त गर्नुपर्ने

जगमा केही छैन ।

सुरमुनि देवगण सबै

मेरै उपासना गर्छन्

मेरै भक्ति स्तुति गाएर

यो भवसागर तर्छन् ।

त्यसैले ए नरहरि, गगनहरू हो !

विवेक र तर्कको

जालोलाई फाल

मैमा समर्पित होऊ

मलाई अङ्गाल 

तिमीहरू पनि आऊ

मेरै शरणमा आऊ

र धनधान्यसहित

परमपद पाऊ ।

दिनको पचास त के -मोतीराम भट्ट  

दिनको पचास त के हजार पटक् कती समझाउनू

म गरीबको घरमा हरे तिमीले यसोरी नआउनू ।
रिसमा थियौ कि खुसी थियौ, म त केही जान्दिनँ के थियौ,

कि यसो थियौ, कि उसो थियौ मनमा कसोरी बुझाउनू ।
नत आ भनूँ, नत जा भनूँ म यसो भनूँ कि उसो भनूँ

तिनीको मिजाज म के भनूँ, कतिसम्म विन्ति चढाउनू ।
वय सोह्रको मन साठिको छ र पो गजब छ ति प्यारिको

मुखको खाव छ चन्द्रको, ननिको छ मिस्सि लगाउनू ।
मनसुब पुग्नू परै रहोस् दरसन् पनि छ कठिन जहाँ,

अब बाँचनेछु मता कहाँ तिनीलाई यति सुनाउनू ।
तिमि बिर्सि आलत क्यै जनी, मत संझदो छु अझै पनि,

मुख भित्र पान चपाउनू, अलि हाँसि हाँसि हँसाउनू ।
मणि हो भनूँ त न झल्कँने बिजुली भनूँ त न चंकने

आइना भनूँ त न टल्कने उपमा कसोरी जुराउनू ।
तिमि पर्खि पर्ख भनी भनी कन जानू, फेरि नआउनू,

खपि सक्नु छैन मलाइ ता, तिमिले यसोरि छकाउनू ।
सुन है सबै हरिको हुकुम् म हुकुम् भनूँ कि भनूँ जुलुम्

अघि जो भयो उत भै गयो तर फेरि मोति न लाउनू ।

कविता – जीवनको अँध्यारो सडकमा – भूपी शेरचन

भूपी शेरचन  १९३७ - १९९० मुस्तांग नेपाल

भूपी शेरचन
१९३७ – १९९०
मुस्तांग नेपाल


जीवनको अँध्यारो सडकमा
जीवनको अँध्यारो सडकमा
सफलता
साइकलको डाइनमोबाट बल्ने बत्तीझैं लाग्छ
कि जबसम्म
गतिको पैडिलमाथि
मेरो खुट्टा चलिरहन्छ
मेरो पथमा यो बत्ती बलिरहन्छ
तर जसरी नै म थाक्छु
र मेरो खुट्टा रूक्छ
अन्धकार मेरो अगाडि आएर भुक्छ।

काम्यो  लुग लुग त्यो – भीमनिधि तिवारी 

मैन्हा माघ थियो, बिहानपखमा हावा चलेको थियो,

छानामा, पथमा तथा चउरमा चिनी छरे झै थियो,

जाडो खूब थियो, समस्त जलमा ऐना जमेको थियो,

काम्यो लुगलुग गरीब बिचरा त्यस्मा दया गर्छ को !!!
टोपी सिर्फ छ नाम मात्र शिरमा, जम्मै टुपी निस्कने

भोटो जीर्ण धुजाधुजा छ उसको, छाती पिठ्यूँ देखिने,

धोती केवल चार अङ्गुल धरो, नङ्गा छ र्सवाङ्गमा,

काम्यो लुगलुग गरीब बिचरा त्यस्मा दया गर्छ को !!!
आँखीभौँ छ तुषारका पतनले सेता भएका दुबै,

खुट्टाका अउँलाहरु, नङहरु नीला भएका सबै,

पैताला छ छियाछिया हरुघडी हा !! रक्त टप्काउँदै

काम्यो लुगलुग गरीब बिचरा त्यस्मा दया गर्छ को !!!
कैले बस्तछ छेउमा सडकको खुम्च्याइ छाती, अनि

कैले हेर्दछ पूवतर्फ नभमा लाली चढ्यो की भनी,

काखीभित्र घुसारी हा ! कर दुबै छोपेर ‘स्यूः स्यूः’ गरी

काम्यो लुगलुग गरीब बिचरा त्यस्मा दया गर्छ को !!!
ठण्डा उग्र हिमालको बरफ झैँ च्चः ! बाहिरी अङ्ग छन्,

आगो बल्दछ पेटभित्र तर जो निभ्दैन सल्कन्छ झन्;

निस्कन्छन् मुखबाट धूम कुहिरो झैँ, दाँत कट्काउँदै

काम्यो लुगलुग गरीब बिचरा त्यस्मा दया गर्छ को !!!

कविता – बिर्सी बिर्सी सकिन्न – माधब प्रसाद घिमिरे

माधव प्रसाद  घिमिरे  Oct 22, 1919

माधव प्रसाद घिमिरे
Oct 22, 1919

गौरी खण्ड काव्य – ०४

लीला माइतका भुलेर घरका धन्दा तिमीले गर्यो
आमाको ममता भुलेर कसरी माया मलाई गर्यो
छातीबाट झिकेर प्राणसरिका छोरी मलाई दियौ
हेरी आखिर घाटबाट रसिला आँखा ममा चिम्लियौ

ख्वै छोरीहरु छन् कता, म त गएँ, ख्वै माइती छन् कहाँ !
प्यारा ! यति रहेछ भेट, टुहुरी हेरेर बस्नु यहाँ !’
धोको यत्ति कहेर के हृदयले उल्टीरहेकी थियौ
हेरी आखिर घाटबाट रसिला आँखा ममा चिम्लियौ

मैले सोधिनँ, अन्त्यकाल कुनमा धोको अडेको थियो
मैले रोइनँ, प्राण जान कतिको बाधा परेको थियो
हेरेँ टुल्टुल खाली, दीन मुखमा हेरीरहेकी थियौ
हेरी आखिर घाटबाट रसिला आँखा ममा चिम्लियौ

आँसू झर्न सकेन खालि रसिला आँखा लिएकी थियौ
बाक्लो फुट्न सकेन खालि दिलको भाषा भनेकी थियौ
मेरो ध्यान गरी मभित्र कसरी आत्मा मिलाईदियौ
हेरी आखिर घाटबाट रसिला आँखा ममा चिम्लियौ

गथ्र्यौँ दम्पति मृत्युका पनि कुरा माया र सन्तोषमा
भन्थ्यौ– मैँ पहिले मरुँ हजुरको प्यारो यही काखमा !
साँच्चै भाग्यवती सती हृदयकी सच्चा ! मलाई जित्यौ
हेरी आखिर घाटबाट रसिला आँखा ममा चिम्लियौ

तिम्रो पाप थिएन, चार दिनको चोला थियो कञ्चन
तिम्रो धर्म थियो, सुन्यौ दिनभरी श्रीकृष्णको कीर्तन
राती शीतल मेघको मनि महानिद्रा सजीलै लियौ
हेरी आखिर घाटबाट रसिला आँखा ममा चिम्लियौ

तिम्रो रुप र माधुरी धमिलिँदै जाला कुनै कालमा
जानेछन् अनि बिर्र्सदै गुन पनी यो बैगुनी विश्वमा
बिर्सि बिर्सिसकिन्न किन्तु कहिल्यै जो यो अनौठो गर्यो
हेरी आखिर घाटबाट रसिला आँखा ममा चिम्लियौ

झेल भो धेरै जिन्दगीमा – काली प्रसाद रिजाल

कालीप्रसाद रिजाल

कालीप्रसाद रिजाल


झेल भो धेरै जिन्दगीमा
झेलै झेल भो
मेरो माया उसको लागि
हाँस्ने खेल भो

के दुख्थ्यो र कलेजी यो
रेट्दा करौंतीले
यति साह्रो दुख्यो आज
छाड्दा निष्ठुरीले
कस्तो मायाजालमा पर्यो
त्यै नै काल भो

आफू पर्यो सोझो नि हौ
मीठो गर्थ्यौ कुरा
मुखै मात्र मीठो रैछ
भित्र धारी छुरा
जीउको नाश धनको कती
यस्तो चाल भो

घांसी – भानु भक्त आचार्य

भानु भक्त आचार्य  १८१४ - १८६८  चुँदी रम्घा तनहुँ , नेपाल

भानु भक्त आचार्य
१८१४ – १८६८
चुँदी रम्घा तनहुँ , नेपाल


भर् जन्म घाँस तिर मन् दिई धन कमायो
नाम क्यै रहोस् पछि भनेर कुवा खनायो
घाँसी दरिद्र घरको तर बुद्धि कस्तो
म भानुभक्त धनी भैकन किन यस्तो

मेरा ईनार न त सत्तल पाटिकै छन्
जे धन चीजहरु छन् घर भित्रनै छन्
त्यस घाँसीले कसरी आज दिए छ अर्ति
धिक्कार हो म कन बस्नु न राखि किर्ति

कविता – गोलि हो – लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा

लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा  Nov 12, 1909 – Sept 14, 1959

लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा
Nov 12, 1909 – Sept 14, 1959


गोली हो यो गोली हो,
काननेर गाउँछ सुइँय ! रणको बोली हो
आजको यो निम्ता भाइ !
बल्दो भोलि हो !

चण्डीको यो गिडगिडी, रुद्रको यो तान
ध्वनिले डाक्छ ध्वनिको ढेर, मुग्ध आज प्राण !
जीतहारको छ आज द्धन्द्ध नृत्य, द्धन्द्ध नृत्य,
हेर ! हेर !
लाल आज उग्र लाग,
सम छ बलिदान !
प्रलय डमरु बज्छ डिमडिम,
खुल्छ रुद्रधाम !
गोलीसाथ बोल्छ गोली,
‘के छ भोलि हो ?’
आउँदा युगको गान हो यो,
राग होली हो !

भेटे यसले देउता पार्छ, छलिए दिन्छ राज !
यसले जिउन, अमृत पिउन, लाउन देवताज !
काननेर गाउँछ सुइँय !
आत्मा नै उडाउँछ हुइयँ !
पुरुखाहरुको माझ !
छातीले धकेले स्वर्ग
पीठले पिछोले नर्क,
केवल मुटुको जाँच !
भूचरी या नभचरी, दुईमा एक आज !
जो अमूल्य मिल्छ भाइ ! ज्यान मारेनी हो !

छायाबाट तर्सिएका, मायाबाट पर्सिएका
खुम्चिए, डरे !
कालले घिसार्छ बोको, कालले घिसार्छ बोको,
फेरि त्यो भरे !
शहीदलाई खोज के छ ? वीरलाई मोज के छ ?
बोक्रो यो झरे ?
गुदी देखाउँला नेपालीको, गुदी देखाउँला नेपालीको,
मातृदूध रे !
कालसाहू ऋण तिरेर प्वाँखजस्तो हलुका बन्दा घट्छ के भरे ?
एक लहर चिडिया उड्लान्, प्रातः बोली हो !
मानवको यो स्वर्गतर्फ एक टोली हो !

सबको भाइ, मेरो भाइ,
सबकी बहिनी, मेरी बहिनी,
सबको घर हो मेरो घर !
यत्ति राखौं मनमा सबले,
एक्लिँदैनौ केको डर
गै बसौँला सबका छानामनि रे एक जहाज बनी,
पूजाकोठा भर !
बादलको त्यो ढोकाभित्र हेर ! घाम छ, घाम छ, घाम छ,
शङ्का छैन, डर !
स्वप्नमा घुसौँला हामी, यादमा बोलौँला हामी,
नेपालीको कान छ ! जान्छ
वाचाल हाम्रो स्वर !
माटी चोली फ्याँकी लाउनु सुनकी चोली हो !

लहडदास, कीर्तिप्यास
सर्पले हान्या होइन यो त !
तार तान्या होइन यो त !
यो त देखाएको नर !
यो त रेटिएकाहरुको आत्मा बिउँझ्या, आत्मा जाग्या,
विधिको अचूक सर !
बीउ फुटेको, मृत् टुटेको
उबजनी अमर !
मूर्छाबाट बिउँती चल्नेहरुको बोली हो !

दालभात दालभात गाँसबास !
नेपालीको नाङ्गो जीउमा केवल एक कपास !
मानव–हक औ मानव–आस !
यही कदम हो, यही कदम हो, यही कदम हो,
भोकको दम हो,
प्यासको वेग हो !
मानवताको द्धार घचघच, एक ढयाङ्ग, एक ढम्म हो !
बोल्छ प्राण–नलीको भेरी,
‘कुइरो नाश ! कुइरो नाश !’ एक नयाँ प्रकाश !
वेदनाको ज्वाला मुख हो, न्याय बोली हो !

आँखाको यो दोष होला
अन्धतासँग रोष रोला
बम्किएको होश होला
दीर्घ नींदको बलि !
हिउँमा पाइला, झारमा पाइला, तीरमा पाइला !
नाङ्गा हड्डी क्रूर भाइ ला !
यो युवकको अञ्जुली !
जो जिएथे, जो मरेनन्, रातमा बोली हो !

क्याँग ती बूटले खान्थी
काँढा झाँग ती, बालू ढयाँग ती !
हाइ लडे, मर्काई आँग ली !
तिनको लाल छाप हेर !
फेर्छ पृथ्वी भोलि हो !
व्यर्थ हुन्न ! चल अगाडि !
बाढी, बाढी !
एक रोज होला फेरि नेपालीको यो आकाश
छयाँगछयाँगती !
युगले फेर्ला चोली हो !
कदम कदम हो, क्रान्ति, क्रान्ति
राष्ट्र शान्ति ! राष्ट्र शान्ति !
यी किरण फुटेर मेट्छन् भूतभ्रान्ति भूतभ्रान्ति !
फेर्ने चोली हो !

तारालाई बाटो लाउने, दिल उदाउने
न्यायशील !
छौ कि भूमा ? छौ भुवनमा ? छौ कि स्वरमा ?
लेऊ यो अपिल !
हकको शिशा छिन्नेमाथि !
मानवलाई किन्नेमाथि
हेर आँशु–झील !
आमा भोकी, बाटो रोकी, कोही हिँडयो कि !
सुन्निएका डील ?
ती रुलाउने, ती गिज्याउने, ती भिजाउने
लाई गिद्ध–चील !
आज तय होस्, आज तय होस्, आज तय होस्,
हकको टोली हो !

पाठो छिर्केको बिहान छ !
यो रगतले रात जान्छ !
कुम्भकर्ण माटो खान्छ !
रावण जा !
जिन्दगी !
तेल ढली, औ तेल जली !
बन्दछन् दीपावली !
सारा शिखर देशका जल्छन् भोलि हो !

सनसनी आनन्द कसको ?
वीररसको !
ज्यानको दाता उही,
ज्यान उसको
भेडा मर्छ घाँसमाथि, जिन्दगी नै रोग उसको !
अब नृसिंह गर्जिदो छ, खम्बा फोरी दीर्घ युगको,
दैत्य झस्क्यो ! दैत्य झस्क्यो
साध नरको चोली हो !

आयो मजा क्यै ? वीरहरु हो !
काल कुश्ती ?
भोलि क्या कहानी भन्लान्
हरिया बस्ती !
गोली हो यो !
दासदलको अन्त्य बोली !
अन्त्य बोली हो !
एकलौटी शक्ति रुन्छे, लोहा बिन्दु धोली हो !

भीम भाइ हो ! भीम भाइ हो ! भीम भाइ हो !
दाह्रा फर्रे !
काँधले धकेल्छौं पर्वत,
यो उखाड्छौं, यो उकेल्छौं
ढुङ्गा पर्रे !
दाना, दाना, पुरुखा झिल्के, पुरुखा झिल्के
जनको राज ! जनको राज !
या त भोलि या त आज !
पन्छी हो ! पन्छी हो !
हुर्रे ! हुर्रे !
आयो आज अन्तरात्मा दुष्टताको पोली हो !

बढ अगाडि, बढ अगाडि, बढ अगाडि !
निराश ताडी, आश छाडी,
बाढी ! बाढी !
काँढा गिज्याई, कुल्ची झाडी,
मानवको यो झन्डा पछाडि !
एक वीर, एक बज्र, चट्क बोली हो !

के दधीचि केही बुझ्यौ त ?
हड्डी चट्की
बाजलाई चोक्टा दिनुको
के त आज शौक भड्की ?
थर्र संसार पार्नु के यो
हाम्रो थोरै शान हो ?
मानिस पड्की, वायु रड्की, पृथ्वी गड्की,
वज्रको यो गान हो !
भोलि नेपाल आँखा मिच्ला
बिउँझी आँखा खोली हो !

गाउँछ गोली गोली जो !
स्वागतको बोली हो !
क्यै न बोले बाह्रमासे
फुल नित्य भोलि हो !
बोल्न पाए ‘जनतन्त्र’
धूवाँ फाट्दा खार छाड्दा
रुद्ध कण्ठ खोली हो !
गोली हो यो गोली हो !
तिनका मर्लान्,
असिना पर्लान्, पग्ली झर्लान् !
हाम्रा चाहिं जुगजुगलाई
गाइरहलान् होली हो !

प्रश्न – गोपाल प्रसाद रिमाल

गोपाल प्रसाद रिमाल  २१ मई १९१८ - २४ अक्टोबर १९७३ , काठमाडौँ नेपाल

गोपाल प्रसाद रिमाल
२१ मई १९१८ – २४ अक्टोबर १९७३ , काठमाडौँ नेपाल


नेपाली तिमी यहाँ किन आयौ ?
गो–रखाली हौ,
गो–रक्षाको भार लिई
बढ्दैबढ्दै आयौ ? नेपाली
तिम्रै गुफा कन्दराहरुमा
देखेथ्यो जगले पहिलो सपना,
तिम्रै वनमा पलेटी कसेर
सफल भएथ्यो ऋषिहरुको जपना,
पाएथे अन्धजगत्मा
बल्दो उज्वल दीप
के त्यही दीप लिई तिमी
बढ्दै आयौ दुनियाँमा ? नेपाली
आदर्शझैँ उच्च,
विस्तृत विशाल हृदयझैँ,
सत्य छुन बढेका,
या सतयका रुप भै उठेका
मनका लहरझैं सुन्दर
हिमालको रुपमा
अमरापुरीको पथ तिम्रै–
के सबैले स्वर्ग पुगेर
स्वर्गको सुन्दर कहानी भनेर,
फूलको माला लिन
घुम्दै आयौ यहाँ ? नेपाली
या बिजुलीका कणझैं प्राण वरिपरि
पञ्चभूतको आवरण बेह्री
तिमी बर्सने बादलझैँ
आह्र्लँदा कर्म–जगतमा,
कुनै विपरीत हुरीले
फेरो मार्यो र पथमा ?
नेपाली

मर्दैछ हामीमा हामी बाँचेको युग – भूपी शेरचन

bhupi-serchan

बाँधका मुहान
अनि खोला नाला र तालका कुराहरुमा
थापेजस्तै माछा समाउने पोडेहरुले डोका र जालहरु
यो युग जसमा बाबुहरुले
भोगपछिको जिम्मेदारीसँग बाँच्न
थाप्तछन्
गर्भाशयतिर लम्केका आफ्नै सम्भावित सन्तान
शुक्रकीटहरुलाई नष्ट गर्ने पासोहरु,
र आमाहरु
आफ्नो आनन्दलाई चिन्तामुक्त गर्छन्
गर्भाशयको ढोकामा
आफ्नै सम्भावित छोरा–छोरीको प्रवेशलाई
निषेध गर्ने पालेहरु उभ्याएर
यो युग जसमा
भाग्यवश
संयोगवश
पाए भने कसैले प्रवेश गर्भाशयभित्र
तीमध्ये पनि कैयन् नष्ट गरिन्छन्
आफ्नै आमा–बाबुद्वारा खटाइएका
जिउँदो वा मुर्दा समाउने आदेश पाएका
यमदुतहरूद्वारा
यस युगमा
यस्तो युगमा जन्मेका छौं हामी
जन्मिनुअगावै मृत्युको त्रास बोकेर
हत्याको सुइँको पाएर
आएका छौं हामी यस पृथ्वीमा
आफ्नै निर्माताहरुको इच्छाविरुद्ध
उनीहरुको षड्न्त्रलाई तोडेर
पहिलो पटक
नीलो चहकिलो आकाशमुनि पहिलो पटक
पहिलो
पहिलो
र पहिलो पटक
खोल्यौं पनि त हामीले आँखा यस धरतीमा
पोलिनलाई ठीक भइसकेका
नाजी ग्याँसच्याम्बरका कैदीहरुले मुर्छा पारेर
अन्तिम घडीमा मुक्ति पाएर आँखा खोलेजस्तो
आफुलाई मृत
र आँखाअगाडिको संसारलाई
मृत्युपछिको अर्को लोक भन्ठानेर
त्यसैले हामी बाँचिरहेका छौं
बाँच्नुप्रति चिसो र शङकालु भएर
र हामी हुर्किरहेका छौं त्यस युगमा
जुन युगमा
हामीभित्र
हामी सँग–सँगै
हुर्किरहेको छ एउटा तीब्र अनास्था
स्वयं यस युगप्रति नै
यस युगको अस्तित्वप्रति नै ।

कविता – शुक्रबार एघार बजे राती – लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा

लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा  Nov 12, 1909 – Sept 14, 1959

लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा
Nov 12, 1909 – Sept 14, 1959


आज शुक्रबारको भो एघार राती
धन्य ! मुक्रि जाती !
सानो यो निर्वाण मेरो,
एक घडीको साथी !
सकल प्राणी सुत्दछन्,
दिन छ मेरो जाती ।

हृदय पुग्छ आर्को जगत्, नित्यको, विलास
झ्याल खोलूँ, प्रकृति रानीको छ राज्य खास
यो बतास, अमृत सास, जिउँदो राख्छ भूतल,
यो भिजेको दूर वनको दलका जलको शास,
फड्किएका जलदचयको शिल्पी उड्छ खास,
यो स्वतन्त्र, सुखद अतिथि, स्नायुवन विहारी
जीव मम्र्मचारी,
पातलो गन्धर्व मधुर छ भारी
आ अदृश्य अतिथि प्रवर, भन् कथा रे जूनको !
कसरी जालमा फसिन् ती प्रेमी मनसस्नको ।
आ हवा रे, भन् कथा, मधुर, मधुर, जाति ।

पूर्व रै’छ धुँधलो, कुइलो नील मिरिमिर,
दक्षिण सेतो, सेतो, कुहर, पक्षिम गाढा नीर नीर,
बोलाइथ्यो प्रकृति तिमीले, डाकिरहिथ्यौ दिनभर
केही देखिन, केही सुनिन, काटी अन्ध चक्कर,
सुन्छु बल्ल, हेर्छु बल्ल, मौन बोल दिलभर,
एक सहस्र रजनी सुन्छु यस घडीमा जाती

सम्झना छ, दुइ पटक जलको झारी झारयौं,
साँझतर्फ बिजुली मुस्की चदर च्याती फारयौं,
तीक्त व्जर शिकार देखी कवि मृतक यो दिक भएकी,
डर थियो कि घर्षण ?
बल्ल पाएँ, बल्ल आएँ, आऊ, देऊ, दर्शन !
छ उपास्य लास्य तिम्रा बहुल भाँति भाँति ।

दूर पूर्व दक्षिणी खेत उपर बाफ,
भूपरीले जूनको ऐनामा फेरेझैं सास,
गहुँका झुम्का पहेंला फाली, हरियोको ली प्यास,
गरुँ सिगार भन्ने भावमा,
तरङ्ग अल्छी क्यै स्वभावना,
भूपरी ती सुँघ्दछिन् हेर, जुहीको वास !
स्वर्गका परी बसे सब रुवी काती काती ।

यस्तो घरमा राख्नेलाई धन्य, धन्य’ भन्छु,
सब अभाग मर्छ आज, अमृत पी म रुन्छु,
हप्ताभरको ज्वर हराउँछ , हुन्छ अमित सन्चो,
बाटुलेर हाँस्छ कोही यो विशालतामा
फेन फूल पारी भारी,
मनका मेरा स्वप्न लहरीका मधुर लतामा,
हेर परमानन्दको बल्छ हिउँमा बाती ।

यत्ति छिरबिर चित्र जिउँदो बादली सिमलमा,
ओइलिंदो र बान्किंदो होस्, भाषा बस्छे जलमा,
प्रतिनिमेष हेरफेर, चाल औ बिकास
के नसम्झुँ कबिको दिलले
क्वै जरुर काम गर्छ घुम्टो हाली खास ?

एक घडी म कोही सँगमा, मौन बात बोले
एक विशाल घरको झ्याल हृदयभित्र खोलें,
एक अमृत–लहरउपर पङ् ख फोई चालें,
एक मुक्ति पाई, उड्दै, जुन–भुवामा डोलें,
यत्तिले धनी छु आमा , स्वर्ग पाउँछु धरामा,
सतचालीस रङ्का वर्ष आज रत्न पाई
‘धन्य’ भन्छन् प्रकृतिरानी, ‘धन्य तिमीलाई !
एक घडीको चर्को जिउनु, शत घडीको थाती !