कविता – सेतो लुगामा कालो

अरूका लागि भोकै बस्न
कठिन रहेछ !

सुनेर पनि नसुनेझैं गरिरहेछन्
भोगेर पनि नभोगेझैं गरिरहेछन्
देखेर पनि नदेखेझैं गरिरहेछन्
हात बाँधेर आफ्नो
केवल हेरिरहेछन् कतै 
र खोजिरहेछन्
आफ्नै नाभिको कस्तूरी !

चारैतिर शून्यता चलेका बेला
आवाज निकाल्न
ठूलै शाहस चाहिने रहेछ !

सानो हुँदा सिकाए–

सज्जन हुनू
ठूलो भएपछि पनि भनिरहे–
पेसामा निष्ठावान् हुनू
तिनका लागि लड्नू, जसलाई साँच्चै जरूरी छ !

सपथ लिएको पनि एकै हो–
सेतो लुगामा कहिल्यै कालो लगाउने छैनौं ।

मलाई कहिल्यै थाहा भएन
निष्ठाको परिभाषा कसरी फरक-फरक हुन्छ ?
कालो र सेतोको अनुहार उस्तै-उस्तै कसरी बन्छ ?

आफ्नै लडाइँ लड्न किन डराउँछन् मान्छे ?
किन हराउँछन् देशलाई चाहिएको बेला ?

लड्दा–लड्दै बेथितिविरूद्ध
म पागल भएँ
तर,
सज्जनहरूको बहुमतमा
पागल हुन त झनै कठिन रहेछ ।

अब एउटै डर छ-
मेरो मृ्त्युपछि
यी म्युट चेतनाहरूले
मलाई सहिद भनिदेलान् !

 

Source – http://baahrakhari.com

कविता – सम्बोधन

ए खहरे
बेफुर्सदी मान्छे तँ
मौसमी राग त उराल्नै पर्‍यो
आफू भित्र हेर्नु छैन
अरूलाई टेर्नु छैन
बाटो किन चिन्नु पर्‍यो
जता जता सोंर्‍याक पर्‍यो
उतैउतै दौडे भैगो
किन आँखा खोल्नु पर्‍यो
अन्धो को हात्ती भए पुगिहाल्छ
नूनमा ढुंगा मिलाए नि
चामलमा बियाँ मिसाए पनि
बाघसँग बाख्रा हिँडाए पनि
धेरै त हुन्छ पक्कै
राता र सेता वाहियात पो त
भेल त हुनै पर्‍योे
के काले के गोरे
अगाडि उभिए भैगो
के घूसखोरी
के हत्यारा
के दरबारिया
क्या मजा
सबै सारथी महान यात्राको
लिएर हिंड्न पाए भैगो।
ए खहरे
तेरा हुलका सारथीहरू,
जिउँदो लास पो त
चिसोले सुन्याएको रोगी पो त !
निमोनियाले गलाएको बालक पो त !
तँलाई के थाहा?
अँध्यारो भित्र
उज्यालो खोज्नेहरूको कथा
बेमौसमी यात्राको कथा
हूलसँग नझुक्नेहरूको कथा
क्षितिज उघार्नेहरू कथा

कविता – शिमल

शिमल जति बढे पनि घमन्डले चढे पनि
शिमल सेतै फुले पनि सेतै भुवा उडे पनि
अलि बढेर के भायो भुवा उडेर के भयो
सेतै फुलेर के भयो, सेतै झरेर के भयो
(१)
गुलाब मानको हुने शिमल फुलेर के हुने
घोचे पनि गुलाब हो शिमल बढेर के हुने
सेतै फुले के भयो न देवको न प्रित्तको
जति बढे नि के भयो न भित्रको न मित्रको
(२)
न काठको न फुलको न मोल तोलको कतै
न रंगको छ मोहनी छरेर बास्ना कतै
शिमल भुवा समानका न भित्र चित्त चेतना
शिमल बढे समानाका नि भित्र स्वच्छ भावना
(३)
बसन्तको बहार शिमल फुलेर आउला
शिमल बढेर ढुंगामा बसन्त राग गाउला
बनै शिमल मने शिमल शिमल छ चेतना पनि
छ अग्लिंदै कुकाठले बडो म भन्छ तैपनि
(४)
सेतो छ रंग फुलमा न बास्ना रंगको बसन्तको
दिगो दरो नदेखिने हुँदैन है जीवन्तको
नि टिप्नुको फुलेर मात्र के भयो
न लाएको न बिक्नु को टिढै गरेर के भयो
(५)
कुकाठ अग्लिंदै गए मोटो भएर के भयो
न गाबको न कामको ठूलै भएर के भयो
शिमल घमन्डमा फुले अदुरदर्शिता पनि
जति बढेर के भो शिमल घमन्डका धनी
(६)
शिमल जति बढे पनि मोटो कु काठ काम खै
ठूलो भएर के भयो लुतो कुकाठ नामकै
शिमल पलाउँदै गए महु बडा बडी रहँु
शिमल समानका हुँदै म उच्चमा चढिरहँु
(७)
कुकाठ सल्किंदै गए शिमल हल्लक हल्कियो
शिमल मोटोे हल्केको बढो विचित्र हल्कियो
दलिन नयाँ दरा बरा शिमल हेरेर हुन्न है
न शिरको न पीरको शिमल झरेर जान्छ है
(८)
शिमल झरेर के भयो क्षति रति हुँदैन है
न गाबको बढे पनि आदर्श भन्न हुन्न है
कति झरे कति छरे भुवा समान दर्शन
शिमल बढा म हुँ कैै घमन्ड फूल्छ जीवन
(९)
न छो न छो शिमल भुवा हावा बनेर उड्नु है
अझै अझङगका बनि शिमल समान बन्नु है
शिमल बढेर के भयो सेतै फुलेर के भयो
शिमल ढलेर के भयो शिमल बढेर के भयो

कविता – ब्लेकहोल र मेरो देश

मेरो देश परिवेश तिरै
बहुला दौडे जस्तै
र्‍याल बगाउँदै पुच्छर लुकाउँदै
अनाहारी शिशु माथि
सिंहराजले झम्टे जस्तै
झम्टिने योजना बोकेर
दिन दोब्बर रात चौब्बर
ब्लेक होल दौडिरहेछ
मेरै देशतिर मेरै परिवेश तिर
खै प्रतिवादको फर्मुला
त्वम शरंणं प्रार्थना गर्दै
कायन बाचा भन्दै
नदीको जलले
तराईको मलिलो माटोले
सिमारेखा वरिपरी
जजो गर्दा छोटिएका हातहरूले
कुर्सीको लागि
त्वम शरणं मनहरूले
गंगाजल सेवन गर्दै
तुलसी मठको माटोले
अञ्जी भदै मान्छेहरू
प्रार्थना गर्दैछन्
खै त के भो? ब्लेकहोल आइरहेछ
ब्लेकहोलले सूर्यचन्द्र खान सक्छ
ताराहरू खान सक्छ
मलाई मात्र होइन
तिमीलाई पनि निल्न सक्छ
बलभद्रको किल्ला साक्षी छ
कांगडाको किला साक्षी छ
अमरसिंहको विवेक सँगै
वीरहरूको पथप्रदर्शन साक्षी छ
अब हामीले
मुटु साटौं बलभद्रसँग
खुकुरी मागौं
गज घलेहरूसँग
खुकुरी आफ्नै उदिनमा
उदाउन सक्छौं
अमरसिंहको विवेकले
प्रतिपाद गर्न सक्छौं
सबै भक्षी
ब्लेकहोलसँग
सर्वभक्षी
ब्लेकहोल सँग

कविता – विवशता

एउटा फरक यात्रामा निस्किरहँदा
वासनादार
फूलका सुगन्धहरुले
स्वागतका मुस्कान छरिरहे।
सिमसिमे
बर्षातका लहरहरुले
निस्किरहने फोहोर धोइरहे।
अप्ठ्यारा
पहाडका गोरेटाहरुले
गजबको ताली ठोकिरहे।
गरीबका
निचोरिएका आँखाहरुले
परिवर्तनको आशा बोकिरहे।
निम्छरो
निभिरहेका चूलाहरुले
उज्यालोको अनुभूति खोजिरहे।
अफसोच!
यात्राका बीचहरुमा
बाटोका घुम्तीहरुमा
भुल्भुलैयाहरु
अवरोध बनी अल्भि्करहे।
छिस्केनी मात्र होइन
काँडेतारका तारबार भित्र
दबिएका मह140वकांक्षाहरु
इच्छाशक्तिका तासहरु
उभिएर रोक्न खोजे
ठट्टा गर्न खोजिरहे।
त्यतिबेलै
तिमीहरु सबै
गर्ल्यामगुर्लुम ढलिरहँदा
म त एक्लै
उभिइरहें।

कविता – एउटा सपना देख्ने मान्छे

 

एउटा सपना देख्ने मान्छे
एक दिन उसले
एउटा सपना देख्यो
संघीयताको !
संघीयता भित्र आफ्नो राज्यको !
त्यो राज्य भित्रको उ एउटा हकदार !!!
त्यसैले
उ आफ्नो राज्यको मनोरम पहाडवाट
सेता झर्नाहरू खसेको देख्यो
पाखाहरूमा चेलीहरूको मिठो भाका पायो
चौपारी र देउरालीहरूमा
वाँसुरीको गुन्जन सुन्यो
हरिया डाडा माथी
गुरासका थुड्डा चुम्दै
आफ्नो राज्य भित्र
रातो घाम उदाएको देख्यो।
राज्य प्राप्तीका उल्लास सँगै
रड्डीन वेलुनहरू आकासमा उडाएर
आफ्नो राज्यको नागरीकहरूले
भव्य उत्सव मनाएको हेर्यो।

अर्को दिन उसले
फेरी पनि सपना देख्यो
उही संघीयताकोे !
जहाँ हर्केले वन्दुक वोकेर गर्जदै थियो ,
“यो मेरो राज्य हो।”
फरी अर्को ठाउँमा विर्खेले खुकुरी नचाउँदै थियो,
“मेरो राज्य खोई?”
एउटा सपना देख्ने मान्छे
उसको सपनामा
उसले भाला र लाठी वोकेका
रक्तरञ्जित मान्छेहरू देख्यो
धनुकाँद भिरेका
आदिवासी जनजातिहरू देख्यो
उसको सपनाको यो अध्यायमा
वेलुन उडेको आकाशभरी
लडाकु विमान हरूको आतंक मडारियो
यसरी उ आफ्नो राज्यको कालो पहाडवाट
रगतको खोला वगेको देख्यो
पाखाहरूमा चेलीहरूको रोदन र चित्कार सुन्यो।

देउराली र चौपारीहरूमा
युवाहरूको विभत्स लाश भेटयो
उसले देखेको संघीयताको सपनामा
उसको राज्यको मनोरम पहाड भत्कीयो
गुराँसका थुड्डाहरू सवै झरे
उसको राज्यको देउराली र चौपारीहरू पनि हराए
उसको राज्यको रातो घाम
क्षितिज पारी गएर विलायो
संघीयताको महाद्धन्दवाट निस्किएको
अशान्तिको शोक धुन सँगै
उसको राज्यको मानचित्रै समेत मेटियो

अचम्म !
उस्तैमा उसको सपनाको
अर्को नविन अध्याय शरू भयो।
एउटा सपना देख्ने मान्छे
अव उसको सपनामा
आकाश थर्काउने मेघको गर्जन सँगै
मोर्चामा उभिएका सहासिला योद्धाहरू देख्यो
धर्ती हल्लाउने भुइचालुका संर्घष सँगै
न्यायप्रेमी जनताहरूका आँतीला पदचाप देख्यो
उसले ज–जसलाई देख्यो
उनिहरूको एउटै हुँकार थियो
संघीयता चाहिंदैन !
यो हुँकार झन् झन् बुलन्द हुदै थियो
मान्छेहरूको पदचाप झन् झन् तेज हुँदै थियो।
अखन्ड नेपालको रक्षा गर्न
अव उसको सपनामा
हर्के पनि कुर्लदै सामेल भएको देख्यो
विर्खे पनि हर्के सँग जुर्रमुराएको पायो
एउटा सपना देख्ने मान्छे
उ पनि के काम थियो र?
संघीयता चाहिदैन भन्दै
सवैभन्दा अगाडि मोर्चामा
रातो कात्रो बाँधेर उभियो।

कविता – खै के भनु?

अन्धकार चिर्दै
बन्धनहरू तोड्दै
अगाडि बढिरहेको बेला
अनेकौं मोडहरू पार गर्दै
शिखर चढिरहेको बेला
चटक्क यात्रा छोड्नेहरूलाई
ईतिहासलाई हिलो छ्यापी
ल73य मोड्ने हरूलाई
खै के भनु?

विजारोपण दोषको
के नौलो भयो र?
समय–समयका बर्बरहाटहरू
जसको प्रतिवाद तिमी पनि गर्‍यौ
उही पुराना शैलीले
उस्तै अफवा फैलाउँदै
रक्त रञ्जित झन्डा छोड्नेहरूलाई
सहयात्रीको नाता तोड्नेहरूलाई
खै के भनु?

अवसरवादका लप्काहरूलाई
विचारको रातो टालोले छोप्दै
महल पजेरो खोज्नेहरूलाई
सरल बाटो रोज्नेहरूलाई
खै के भनु?

पदप्रतिष्ठाको निम्ति
ऐस आरामको निम्ति
भित्र–भित्र सडेर
गिद्ध घुमाउनेहरूलाई
यात्राको नियम तोडेर
साहसको गाथा सुनाउनेहरूलाई
खै के भनु ?
खैके भनु?

कविता – ढुकेको छ मेरो रारा

हरियाली डौटो ओडि, आकाश छुने रारा
मेरो शिर उचा पार्ने, नेपालकै तारा
ऐना हेर्ने अग्ला डाँडा, चुचेमारा भेक
निर्मल जल निलो तल, मुख धुने लेक
ढुकेको छ मेरो सारा बाटो हेरिहेरी
नयाँ प्रदेश बनाउनु छ कर्णालीलाई फेरि
एकसय सत्सट्ी मिटर आँत मुटु छुने
तीन पाँच कि.मि. लम्बा चौडा विशाल
छाती छुने
वारिपारी खेल्ने गर्छन् मिलन चौर अनि
घाँसे मैदान, ठाकुरनाथ, खत्याड खोला पनि
ढुकेको छ मेरो रारा………..

भूल्भूले खोली बोकी डाँफे लेकमाथि
चारभेकको गमपाली, हिमालको छाती
बाटो हेरी छपक् मार्छन वनसम्पदा काफी
जडिबुटी अनगन्ति ढुकेका छन् डाकि
उठ् कर्णाली एक जुट हुँदै दासता हटाउनलाई
गणतन्त्र, स्वतन्त्र शासन नेपाल बनाउनलाई
जलविद्युत, माछापालन, के नहुने छ र?
पर्यटन उद्योग हुने विदेशीको घर
हिमाली चरा जन्तु दर्पन हेरी छायाँ
जैविक विविधता सँगै गाँसेको छ माया
ढुकेको छ मेरा रारा्

रारा मार्ग मोटर बाटो चेतना खुलेमा
बगैचा बाहैमासे हुन्छ, पाटना फूल फूलेमा
बहुआयामिक सम्भावना पोल्टो दासको छ
दीर्घकालीन योजना देशको सारा मागेको छ।
उठ् कर्णाली एकजुट हुँदै
विदेशी पर्यटक डाकी डलर फल्ने माल
देशलाई धनराशी भर्ने मेरो रारा ताल
ताल्चा विमान, घुम्ती बाटो होटल पसल
रारा विकास उत्थान हुने कर्णाली सफल
ढुकेको छ मेरो रारा…………

उठ् कर्णाली एकजुट हुँदै………..
गणतन्त्र स्वतन्त्र शासन नेपाल बनाउनलाई

कविता – पिएर त हेर

‘मैले पिएकोमा रिसाएका साथीहरु
पिएर त हेर, पिउन झन् गाह्रो छ ।
मरेर शहीद हुनेहरु
जिएर त हेर, जिउन झन् गाह्रो छ !!’

कविता – चिसो आस्त्रे

यहाँ जो आउँछन्
मुटुभरि आगो, ओठभरि ज्वाला बोकेर आउँछन्
यहाँ जो बस्छन्
हत्केलाभरि खरानी र आँखाभरि धुवाँ बोकेर बस्छन्
र यहाँबाट जो जान्छन्
पोल्टाभरि निभेका विस्वासहरु र सपनाहरु सोहोरेर जान्छन्
यस्तो छ यो चारभञ्ज्याङ् खाल्टो
एउटा चिसो एष्ट्रे जस्तो छ
यो चारभञ्ज्याङ् खाल्टो

कुनै बाटोमा तिमी – प्रकाश सायमी     

कुनै बाटोमा तिमी एक्लै

कुनै बाटोमा म एक्लै

आकाश त एउटै छ हाम्रो

तर धर्ती बेग्लाबेग्लै

तिमी नदी भई बग्छौ

म पहाड भई छेकिन्छु

तिमी पहाड हुँदा

म मैदानमै रोकिन्छु

अस्ताइरहेछ घाम-जून

साँझ बिहान एक्लैएक्लै
उच्छ्वासहरु उठेका

शून्य निस्तब्ध पथमा

हिँडिरहेछ जीवन

चक्कै छुटेको रथमा

पुग्छौँ कहाँ कहाँ खै

छलेर आफैलाई
पत्थरको चोट भन्दा

नमिठो एक्लोपन छ

साथी छुटेर यात्रा

दुखिरहेको मन छ

कहाँ थियो म जानु

फर्कें कहाँ म एक्लै
आकाश त एउटै छ हाम्रो

तर धर्ती बेग्लाबेग्लै

के माग्छु र तिमीसित –  प्रकाश सायमी   

के माग्छु र तिमीसित घामपानी सिवाय

के नै दिन सक्छौ अनिँदो बिहानी सिवाय

मेरो कसम तिम्रा निम्ति कति जुठो भो

चोखो त क्यै छैन तिम्रो जवानी सिवाय

नबुझाउ पहेली मनको म बुझ्दिन खै

स्पष्ट त क्यै भएन उही बानी सिवाय

सपना देख्छु रंगीविरंगी मन त त्यै हो

बदल्छु सारा चीज त्यै सिरानी सिवाय

भित्ताको तस्वीरले रगतको रंग भन्छ

के नै भन्ला शहीदको कहानी सिवाय

यै जीवन काल कोठरी भो नानू

जिन्दगी क्यै हैन पुरानो बानी सिवाय

म आपदमा तिमीसित हिँडे –  प्रकाश सायमी  

म आपदमा तिमीसित हिँडे

म सापटमा तिमीसित हिँडे
हिँड्नेहरु कहाँ कहाँ पुगे खै

म राहतमा तिमीसित हिँडे
नदीको वेगसरिको जवानी यो

म चाहतमा तिमीसित हिँडे
के नगद के बाँकी पिरतीमा

त्यै वापतमा तिमीसित हिँडे
घाउ दुखेसरिको पीडामा छुँ

म आहतमा तिमीसित हिँडे

बाटोभरि आशैआश छन् – प्रकाश सायमी 

बाटोभरि आशैआश छन्

आँखाभरि प्यासैप्यास छन्

दुवै भाव मिल्न सके

भाव एउटै हुनसके

हाँस्न सके हाँसिदिन्थेँ

रुन सके रोईदिन्थेँ

दुई मन एउटै भए अरु पनि के के हुन्थेँ
वरिपरि साँझैसाँझ छन्

तिमीसित मातैमात छन्

दुवैलाई गाँस्न सके

जिन्दगी नै जुठो पार्थेँ

हार्न सके हारिदिन्थेँ मर्न सके मरिदिन्थेँ

एकलाश जिन्दगीमा अरु पनि के के हुन्थेँ

रमाइलो धर्ती – कृष्णप्रसाद पराजुली

हराभरा धर्ती राम्रो, नीलो आकाश राम्रो

घाम राम्रो, दिन राम्रो, जून पनि राम्रो

धर्तीभरि रमाइला कुरा धेरै हुन्छन्

पहाड, मैदान, खोलानाला, वनपाखा हुन्छन्
हिमालबाट तल झरी थरीथरी नदी

समुन्द्रमा मिल्न जान्छन् सललल बगी

ढुङ्गा हुन्छ, माटो हुन्छ, रूख यहीँ हुन्छ

जीवजन्तु सबको बास धर्तीमा नै हुन्छ
रमाइलो हिउँद-वर्षा घुमीफिरी आउँछ

फलफुल, अन्नपानी धर्ती उब्जाउँछ

धर्तीमा नै रहेका छन् सुन-तामाका खानी

राम्रो लाग्छ यही धर्ती, राम्रो घामपानी

पाप लाग्छ – लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा

नटिप्नु हेर कोपिला

नचुँड्नु पाप लाग्दछ

नच्यात्नु फुल नानी हो

दया र धर्म भाग्दछ
नछोप्नु है चरी बरी

सराप आँसु लाग्दछ

नमार्नु जन्तु है कुनै

बसेर काल जाग्दछ
न घाउ चोट लाउनू

सडेर चित्त पाक्दछ

धुलो नफेक्नु नानी हो

उडेर भित्र ढाक्दछ
हिलो नखेल्नु फोहरी

खराब दाग लाग्दछ

न चित्त है दुखाउनु

डसेर आँसु बग्दछ
बनेर फुलझैँ सधैँ

हँसाउनू सुवास दी

सधैँ रमाउनू जगत्

रमेर नित्य आस दी
जताततै छ ईश रे

छ सुन्नु त्यो विचार रे

छकाउने लुकाउने

नराख भाव क्यै गरे

बिहानीको गीत  – गणेश ‘विषम’

चिरबिर गर्छ गौँथली हाम्रै घर आँगनमा

फुरफुर गर्छ पुतली हाम्रै फुलबारीमा

हाम्रा राम्रा वनचरी बिहानी पो डाक है

आजभन्दा भोलि झन् अझ राम्रो पार है
के के भन्छौ पालुवा बोलेजस्तै गरेर

हाम्रै वन डाँडामा तिमीहरू झुलेर

हामी त बालक साना छौँ सबै राम्रो देख्दछौँ

बारीकै फुल टिपेर बिहानीलाई पुज्दछौँ
हिमालका चुलीमा सूर्यका ज्योति छरिए

पहेँलपुर भुइँमा हिमाली पाखा चम्किए

धोबिनी चरी बसेर फुलबारीमा गाउँछे

विकासको बिहानी सूर्यसँगै आउँछे

शून्यमा शून्य सरी  – लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा 

संसार रुपी सुख स्वर्गभित्र,

रमें रमाएँ लिइ भित्र चित्र ।

सारा भयो त्यो मरुभूमि तुल्य,

रातै परेझैं अब बुझ्छु बल्ल ।

रहेछ संसार निशा समान,

आएन ज्यूँदै रहँदा नि ज्ञान ।

आखीर श्रीकृष्ण रहेछ एक,

न भक्ति भो, ज्ञान, नभो विवेक ।

महामरुमा कणझैं म तातो,

जलेर मर्दो बिनु आश लाटो ।

सुकी रहेको तरुझैं छु खाली,

चिताग्नि तापी जल डाल्न फाली ।

संस्कार आफ्नो सब नै गुमाएँ,

म शून्यमा शून्य सरी बिलाएँ ।

जन्मेँ म यो स्वर्गविषे पलाएँ,

आखीर भै खाक त्यसै बिलाएँ

गौंथली र देवकोटा – लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा 

क.

गौंथली र देवकोटाको

एउटै गुँड छ ! एउटै गुण छ !
ख.

यस घाटमा क्या बाघ र पाठो पानी पिउँछ !

प्रकृति बसेर, दुइटैको दिल,

एक धागोमा सिउँछ, सिउँछ !

त्यो तर्सिन्न, म शङ्किन !

मध्यरातमा एक कोठामा

दुइटै जीवको जाग्ने निहुँ छ

तलतिर लागे यस संसारमा

आगो, आगो,

मास्तिर ज्यादा लागेदेखिन्

यशको चिसो हिउँ छ, हिउँ छ !

बीच बासो,

फ्यारफ्यार मध्यम,

रसले जिउँछ, रसले जिउँछ !
ग.

बिजुलीको तार लामो, मसिनो,

तानिएको हेर ! यहाँ छ !

तरङ्ग, लहर क्यै त्यसमा जिउँछ !

त्यसमा गौंथली रातमा रुँग्छ,

कविको मन पनि त्यस्तै उँग्छ !

स्वर्गले रोई हेरिरहेको

भिजेकी पृथिवी मनले सुँघ्छ !

दिनभर, दिनभर,

दिलले, साधन त्यस्तै हिलोमा

प्यारका एउटा महल बनाउन,

ठुँग्छ, ठुँग्छ !

सूनसानमा निशिको, सुत्दा

सारा संसार, जागी, जागी,

कल्पनाको आँखा उँग्छ !
घ.

सुहृद्मधु छन्, कविता, पोथी,

सँगकी ज्योति !

यस जगत्मा खँदिलो बासो

निम्ति, उनको ‘चिउँ’ छ ! ‘पिउँ’ छ !

मधुमास बिताउन नेपाल छान्यौं,

विवाहपछाडि,

स्वस्थ र अग्लो ठाउँ जुन छ ।

गौंथली र देवकोटाको

अध्यात्म मितेरी चुपचाप रुन्छ !

सृष्टिको हाम्रो पीडा देखी,

करुणादृग झैं तारामय नभ,

करयाइँबाट झ्यालमा चिहाई,

एक तारमा गुड्छ गुड्छ !

गौंथली र देवकोटाको

एउटै गुँड छ ! एउटै गुण छ !
ङ.

वसन्त पछाडि लागी आयौं !

स्वपनाको फुल बिपना हुन्छ !

गौरी–शङ्कर गाना गायौं —

प्रकृति पुरुषको जुहारी परस्पर,

गाना जुन छ !

त्यो चुच्चाको, यस रसनाको,

गाउँदो रचना हाम्रो घर हो !

युगका बच्चा आँखा उघार्लान्,

हेर्दै पर हो !

दिनभर, दिनभर,

जगत्ले कुल्ची हिंड्ने हिलोमा,

हाम्रो नजर छ

त्यही हो हाम्रो घरको साधन !

यस्तो ईँट र यस्तो माटो, नेपालभर छ !

पृथिवीभर छ !

दिनभर, दिनभर, फ्यारफ्यार, भुर्भुर,

माटोको गन्ध नाकले सुँघ्छ !

स्वर्ग रोई, गीला, बनेका हिला चुचाले

उचाल्न खोजी ठुँग्छ, ठुँग्छ

गौंथली र देवकोटाको

एउटै गुँड छ ! एउटै गुण छ !
च.

बच्चा काढी यस गुँडमा जब

तिनको पखेटा उम्रन्छ !

वनमा लगीकन तिनलाई उडाउन,

हाम्रो मीठो मनसूब छ !

त्यसपछि प्यारा, प्यारी हामी

कविकविताको गौंथली जोडी

उड्छ, उड्छ !

सागर–किनार पुग्छौं, फ्यारफ्यार

एक बार फर्की,

आँसुले हेर्न,

मानिसहरुको जङ्गल जुन छ !

डुब्छौं, दम्पति सागरमा तब,

सुखमा हाम्रो आत्मा बुड्छ !

प्रसव–वेदनाको यो सदनको

पीडा उड्छ !

गौंथली र देवकोटाको,

एउटै गुँड छ ! एउटै गुण छ !

ज्यापु – लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा 

छाती चिरीकन पृथिवीको

 दूधचुस्छन् मानिस,

दुहुने मै हुँ ।

धूप झरीमा आत्मा परिशुद्ध

बर्ख यी तनी बीस

नहुँदो भौँ हुँ !

श्रृङ्गार हिलो, नङ्गा फिलो,

आँखा चमचम,

आदिम खनुवा,

शरीर शिला र कलेजा गिलो

चिथरा सिमसिम,

एकलो मनुवा ।

धान धापमा रीप छ टापू,

कुहिँदो छाना,

पत्थर सिरान,

तीन पुस्तातक बन्धक आपूm

पितृ नाना,

बन्धक चिहान ।

सम्पत् पित्तलको यो थाली,

हाँडी काली,

गोल्पू घैँटो,

धुजारु दौरा झिलमिल जाली,

चिथ्रे डाली,

गोबर गुँइठो

साथी भन्नु कानो कुक्कुर,

लुते घाँटी,

उपियाँदार ।

मालिक भन्दछ कुइँकुइँ थुरथुर,

भुक्तछ छ राति,

धन–रखबार ।

विवाह स्वपना सरि झैँ पर भो,

वायुको बीज,

टिप्ला काक,

पृथिवी फलाएँ, अरुको घर गो,

बलि हो एक चीज,

ईश्वर अवाक् !

 न्याय उठ्यो – युद्धप्रसाद मिश्र

न्याय ढलेको ठाडो पार्न
उभियो बबण्डर चर्को

पतनशील अनुहार प्रष्ट भो

प्रतिगामीका धर्को
आजादीका सही दिशातिर

खुले सबैका आँखा

आक्रोशित भै बोल्न पुगे अब

ज्वालामुखीका भाखा
भाग्नु कहाँ अब बढ्दै आयो

जनजागृतिको भीषण ज्वार

उठिसक्यो शिरमाथि कसको

विजयमुखी न्यायिक तरवार
धरतीमाथि उभिनसम्म

यहाँ रगतको लाग्छ जमात

तर छन् त्यसका माथि उठेको

दरा बलिया ब्यापक हात

यसै गरी बिताइदिन्छु – काली प्रसाद रिजाल 

यसै गरी बिताइदिन्छु दुई दिनको जिन्दगी

हाँसोमा लुटाइदिन्छु आफू आँसुमा डुबी

यसै गरी बिताइदिन्छु दुई दिनको जिन्दगी

भीड छ म भीडमा आफूलाई बिलाईदिन्छु

बिर्सिदिन्छु आफुलाई होशमा हराईदिन्छु

कि त लुकी यतै कतै रोईदिन्छु सुस्तरी

हाँसोमा लुटाई दिन्छु आफु आँशुमा डुबी

च्याती दिन्छु आफुलाई बालिदिन्छु साँझमा

फालिदिन्छु आफुलाई दिनहरुको माझमा

गाईदिन्छु गीत आफ्नो आफैलाई नै पिई

हाँसोमा लुटाईदिन्छु आफु आँशुमा डुबी

आँखा छोपी नरोउ भनि  – काली प्रसाद रिजाल 

आँखा छोपी नरोउ भनि भन्नु पर्‍या छ

मुटुमाथि ढुंगा राखि हाँस्नु पर्‍या छ

भोली उठी कहाँ जाने केही थाहा छैन

फर्कि आउने हो कि होईन केही थाहा छैन

वाचा छिटै आउछु भनि गर्नु पर्‍या छ

मुटुमाथि ढुंगा राखि हाँस्नु पर्‍या छ

छातीभरि गाँउ-बेशी पखेरीको छाँया

आखाँभरि मेलापात मायालुको माया

आफैलाई छाडी कतै जानु पर्‍या छ

मुटुमाथि ढुंगा राखि हाँस्नु पर्‍या छ

भन्ने कुरा कति थियो छाती भित्रै रह्यो

परेलीका ओठबाट आँशु झरी रह्यो

कुलचिएर आफैलाई हिड्नु पर्‍या छ

मुटु माथि ढुंगा राखि हाँस्नु पर्‍या छ

अवकाशप्राप्त समय – कालीप्रसाद रिजाल

कुनैबेला अरवी घोडाजस्तै

र्फदवाल दौड्ने समय

अहिले आएर

चिप्लेकीराजस्तै

घिसिरहेछ !

के भएको होला

यो घामलाई पनि ?

हिँड्दा हिँड्दै कहिले

कुनै रुखमा अड्किदिन्छ

त्यहाँबाट निस्कियो भने

फेरि मुण्डाघरमा गएर

घण्टौं बसिदिन्छ

के भएको होला

यो घामलाई पनि

कहिले गुटुमुटु बादल ओढेर सुतिदिन्छ

कहिले पहाडको कापमा गएर

लुकिदिन्छ !

ओल्टाइ पल्टाई अद्योपान्त

पत्रपत्रिका पढ्छु

उपन्यासलाई कुनै पानामा दोब्य्राउँछु

फेरि पढ्छु फेरि पढ्छु

लुगामा इस्त्री लगाउँछु

जुत्ता पालिस गरेर टल्काउँछु

बिगि्रएको हिटर खोलेर बनाउँछु

बगैंचामा जान्छु

झार उखेल्छु, माटो सम्याउँछु

गुलाफको हाँगा काटेर मिलाउँछु

फेरि बारीको तीनचार फन्का लगाउँछु

तर यतिविधि काम गरिसक्दा पनि

समय एक बित्ता हिँडेको हुँदैन !

आँङ तानेर हाऽऽई गर्दै

फोन घुमाउँछु

बसि बिँयालो केही बेर

बकम्फुस गफमा

आफूलाई अल्मलाउँछु

फेरि बाहिर निस्केर

केही किनेर ल्याउँछु

बाटामा रमिता हेरेर

केही क्षण टोलाउँछु

क्रिकेट खेलिरहेका फुच्चेहरूलाई

एकछिन जिस्काउँछु ।

फर्केर काम गर्नेसित कुनै कुरामा

जङ्िगन्छु, फत्फताउँछु

आँगनमा पटुसित बातमार्छु

सुसेलीमा सिकाउँछु,

फेरि कोठामा आएर

लमतन्न पल्टन्छु

तर यतिकासरो काम गरिसक्दा पनि

यत्रा चक्कर लगाएर आउँदा पनि

असत्ति समय साले समय

जहीँको तहीँ टिक्टिक् गरिरहेको हुन्छ !!

यस्तो त कहिले थिएन

सधैँ भ्याइनभ्याइ हुन्थ्यो

मिलिक्क गर्न नपाई

समयले डाँडा काटिसक्थ्यो

के भएको होला

यो समयलाई हिजो आज ?

नातिनातिनाले पठाएको चिठी

बीसौं पटक पढिसकेँ

अलबमका तसबिर पनि कैयौंपल्ट हेरिसकें

पुराना क्यासेटका गीतहरू

दोहोर्‍याएर तेहेर्‍याएर सुनिसकें

तै पनि ढिट समय यस्तो छ

कि कट्दै कट्दैन !!

ए युवाहरू हो !

जाँचका तयारी गरिरहेका

विद्यार्थीहरू हो !

तिमीलाई समयको अभाव छ भने

आउ लिएर जाउ

जति चाहिन्छ लिएर जाउ

म सित्नैमा मेरो समय

दिन तयार छु !!

झर्यो जिन्दगी फुट्यो जिन्दगी – काली प्रसाद रिजाल 

झर्यो जिन्दगी फुट्यो जिन्दगी

छल्केर आँखामा बग्यो जिन्दगी
काँडामा हाँसेको मिठो जिन्दगी

सपनीमा नाँचेको झुठो जिन्दगी

रहरको दहमा डुब्यो जिन्दगी

झर्यो जिन्दगी फुट्यो जिन्दगी
पिरले भरेको खाली जिन्दगी

पिरतीले रुवाएको प्यारो जिन्दगी

आज आफ्नै छातीमा दुख्यो जिन्दगी

झर्यो जिन्दगी फुट्यो जिन्दगी

मेरो हजुरलाई के दिऊँ नि भेट –  काली प्रसाद रिजाल 

मेरो हजुरलाई के दिऊँ नि भेट 

तारा दिऊँ कि जून दिऊँ इन्द्रेणीको सेट

मगमग बास्ना दिऊँ कि फूलै फूलले बेरेर

हिउँचुली नै चढाऊँ कि, लालीमाले घेरेर

पखेरीको छायाँ दिऊँ कि, झलझलाउने शीत

सारङ्गीको सुरमा दिऊँ कि, एकै चरण गीत

सबै भन्न सक्छु – काली प्रसाद रिजाल 

म कुनै सिद्ध आत्मा होइन,

न कुनै दिव्य दृष्टि छ मसित

तर आँखा चिम्लेर भन्न सक्छु

यो देशमा कहाँ के भइरहेछ !

यतिबेला सिंह दरबारमा

राष्ट्रको ढुकुटीबाट

लाखौंलाख बाडिँदै छ

आफ्ना कार्यकर्तालाई

र एकाएक बिरामी परेपछि

फेरि अर्का नेता

दिल्ली प्रस्थान गर्ने भएका छन्

साउथ ब्लकमा उपचार गराउन

उता मन्त्री क्वार्टरमा

उद्योगपति व्यापारीहरू

यतिबेला ब्रिफकेसमा

शुभकामना चढाइरहेका छन्

मृर्गौला बेचेर फर्किएका नेपालीहरू

फेरि लुटिएका छन् सीमा क्षेत्रमा

अहिले ठमेलको मसाज पार्लरमा

संभोगरत छन्

एक प्रतिष्ठित समाजसेवी

र सुन्नुहोस्

एक महान् नेताका

होनहार सुपुत्र

दिउँसै फिट्टु भएर

एक्लै कोठामा कड्किरहेका छन् ।

कहाँ के भइरहेछ

सब भन्न सक्छु

नपत्याए फोन गरेर सोध्नुहोस्

भोलि अखबारमा पढ्नुहुनेछ

दुर्घटनामा परेर

नौ जना ठहरै भएको

झाडापखालापछि त खान नपाएर

चार जनाको प्राण गएको

र अहिले ठीक यसैबेला

विशाल आमसभामा

शीर्ष नेताहरू

थपडीको गडगडाहटबीच

एक-अर्कालाई

धाराप्रवाह गाली गरिरहेका छन् !

अपहरणपछि तराईमा

फेरि एक जनाको हत्या भएको छ

उग्रभीडले चारओटा बसमा

भर्खरै आगो लगाइदिएको छ ।

र तात्तातो अर्काे खबर सुन्नुहोस्

मन्त्रिपरिषद्को निर्णयअनुसार

खुंखार अपराधी र तस्करहरूमाथि

लगाइएका सम्पूर्ण अभियोग

सरकारले फिर्ता लिने भएको छ

र अन्ततः

छोरीलाई उपप्रधानमन्त्री बनाउने सहमतिपछि

सरकार गिर्ने सम्भावना पनि

तत्काललाई टरेर गएको छ

तर भन्न नसक्ने कुरा एउटै छ

मैले भन्न नसक्ने कुरा एउटै छ

यो देशको के हुन्छ ?

त्यो म भन्न सक्दिन

साम्प्रदायिकता, जातियता, क्षेत्रीयतामा

जीर्ण हुँदै गएको

वैमनस्य र द्वन्द्वमा

चर्कँदै चर्कँदै गएको

यो देशको के हुन्छ ?

यसको अखण्डता र सम्प्रभूता

रहन्छ रहँदैन ?

त्यो म भन्न सक्दिन

यसको लागि त

तपाईंहरूले नेताहरूसित सोध्नुपर्छ

राष्ट्रको नाममा, जनताको नाममा

सत्य निष्ठाको शपथ खाएका

नेताहरूसित सोध्नुपर्छ !

मै हूँ – काली प्रसाद रिजाल 

पर्वतहरूमा सुमेरु हुँ म

नदीहरूमा

महाकाली, टनकपुर हुँ म

वृक्षहरूमा रक्तचन्दन हुँ म

विमानहरूमा लाउडा हुँ म ।

म सहस्र छु, अनेक छु

अनेक भएर पनि एक छु

कर्ता पनि, कारण पनि

कर्म पनि मै हुँ

पाप, पुण्य, धर्म पनि

अधर्म पनि मै हुँ

सबै अधिकार शक्ति

मैबाट निःसृत हुन्छन्

सबै मूल्य, मान्यता

मैबाट स्थापित हुन्छन्

म स्वयम्भू, मेरो कसैप्रति जवाफदेही छैन

कुनै विधान, संविधानले मलाई छुदैन ।

सबै यज्ञ, अनुष्ठानहरूको अधिष्ठाता

युगको प्रणेता हुँ म

नेताहरूको पनि नेता

महानेता हुँ म

नेपथ्यमा बसेर म नै गराउछु

प्रपञ्च भातीभाती

तर, कमलजस्तै ओभानो छु

सदैव पानीभन्दा माथि ।

सबै ग्रन्थ, शास्त्रहरूको मै हु सार

म अज्ञेय, अद्वेत, अपरम्पार

मलाई बुझेपछि फेरि बुझ्नुपर्ने

केही रह दैन

मलाई पाएपछि प्राप्त गर्नुपर्ने

जगमा केही छैन ।

सुरमुनि देवगण सबै

मेरै उपासना गर्छन्

मेरै भक्ति स्तुति गाएर

यो भवसागर तर्छन् ।

त्यसैले ए नरहरि, गगनहरू हो !

विवेक र तर्कको

जालोलाई फाल

मैमा समर्पित होऊ

मलाई अङ्गाल 

तिमीहरू पनि आऊ

मेरै शरणमा आऊ

र धनधान्यसहित

परमपद पाऊ ।

गोपाल प्रसाद रिमालले बोलिरहेको खास कुरा – गोपाल प्रसाद रिमाल

गोपाल प्रसाद रिमाल  २१ मई १९१८ - २४ अक्टोबर १९७३ , काठमाडौँ नेपाल

गोपाल प्रसाद रिमाल
२१ मई १९१८ – २४ अक्टोबर १९७३ , काठमाडौँ नेपाल


हाम्रो छाती कत्रो ? हिमालजत्रो
हाम्रो बारीको नाउँ के ? नेपाल
हाम्रो गाउँको नाउँ के ? नयाँ नेपाल
त्यसको सेरोफेरो कति ? ब्रह्मपुत्रवारि, इन्दसवारि, गङ्गावारि
हाम्रो देशको नाउँ के ? खसमीर, खुशी, खसियाशैल ।
हाम्रो उचाइ कत्ति ? नोर्के थुम्कोजति ।
हाम्रो आदर्श के ? गोरखा—
तर गाई र ब्रह्माले जस्तै ढाँट नबोलेर
बलभद्रले जस्तै साँचो बोलेर ।
हाम्रो जुक्ति के ? सकेसम्म छलफल
अनि छल
दामोदरको, भीमसेनको, जङ्गबहादुर खसको जस्तो ।
हाम्रो धर्म के ? लडाइँ—
पृथ्वीनारायण शाहको जस्तो
बहादुर शाहको जस्तो
रणबहादुर शाहको जस्तो ।
हाम्रो कला कस्तो ? अर्निकोको जस्तो
हाम्रो कैदी कस्तो ? भगवान् अरविन्दजस्तो
हाम्रो मुक्ति कस्तो ? त्रिभुवनजस्तो ।

बा आउनुभएको छैन – सिद्धिचरण श्रेष्ठ

पानी परिरहेछ,
हावा चलिरहेछ,
समयले अबेर ओढिसक्यो,
बत्ती बलिसक्यो,
भात पाकिसक्यो,
आमा कराउनुभइरहेछ-
बा आउनुभएको छैन ।

युग बदलिइसक्यो,
राणा ढलिसक्यो,
भन्दछ जन्जिर टुटिसक्यो
अझ पनि आजादी आएको छैन
प्रगति आएको छैन,
प्रजातन्त्र आएको छैन,
आमा कराउनुभइरहेछ-
बा आउनुभएको छैन ।

हाम्रो विचारको घुयँत्रोले
हाम्रो कल्पनाको वज्रले
अन्धकारको टाउको फुटिसक्यो
अझ पनि नयाँ बेहान आएको छैन
नयाँ युग आएको छैन
आमा कराउनुभइरहेछ-
‘बा आउनुभएको छैन ।’

प्रेम र विवाह – सिद्धिचरण श्रेष्ठ

पौडिरहेको माछा जस्तै
उडिरहेको चरा जस्तै,
दौडिरहेको समय जस्तै
उसले उसलाई देख्यो ।
पानीसँग गई उसले भन्यो-
“त्यो माछालाई समात्छु;”
आकाशसित गई जोड लगायो-
त्यो चरालाई पक्रन्छु;
महाकालसित गई बिन्ति चढायो-
समयलाई म रोक्छु ।
हुन्न कसैले पनि भनेनन्,
अनि ती दुवैको बिहे भयो ।

म बहुला होइन – सिद्धिचरण श्रेष्ठ

आमा तिनीहरूले जेसुकै भनून्,
म बहुला होइन ।

मैले गर्न नहुने केही गरेर हिँडेकै छैन,
बोल्न नहुने केही बोलेर हिँडेकै छैन ।

मेरो आँखा छ, त्यसैले हेर्न पाऊँ भन्छु;
पेट छ खान पाऊँ भन्छु,

नाङ्गो भएर कोही नहिँडोस् भन्छु;
आवाज कानले सुन्न पाओस् भन्छु;

बिचारलाई बोलीमा उतार्न पाओस् भन्छु;
यत्तिकैमा पनि तिनीहरू

मलाई बहुला भन्छन्,
आमा, म बहुला होइन ।

म तिम्रा अघी पर्न लायक् कहाँ छू – मोतीराम भट्ट 

(शारदा मासिक अङ्क ११)
म तिम्रा अघी पर्न लायक् कहाँ छू,

त्यसैले अघी सर्न लायक् कहाँ छू ।
हुकुम हुन्छ तिम्रो त हाजिर छँदैछू,

बिना मर्जि आँट गर्न लायक् कहाँ छू।
अरूका ऊपर आँखिभौँ तानि हाने,

म जावो हरे ! मर्न लायक् कहाँ छू।
जहाँसम्म मन चल्छ लौ हुन्छ घुर्कुन्,

तिनै झैँ नजर् तर्न लायक कहाँ छू।
सहडमै छ मन् हर्न सक्नू हरीले,

सुनीस् मोति त्यो गर्न लायक् कहाँ छू।

दिनको पचास त के -मोतीराम भट्ट  

दिनको पचास त के हजार पटक् कती समझाउनू

म गरीबको घरमा हरे तिमीले यसोरी नआउनू ।
रिसमा थियौ कि खुसी थियौ, म त केही जान्दिनँ के थियौ,

कि यसो थियौ, कि उसो थियौ मनमा कसोरी बुझाउनू ।
नत आ भनूँ, नत जा भनूँ म यसो भनूँ कि उसो भनूँ

तिनीको मिजाज म के भनूँ, कतिसम्म विन्ति चढाउनू ।
वय सोह्रको मन साठिको छ र पो गजब छ ति प्यारिको

मुखको खाव छ चन्द्रको, ननिको छ मिस्सि लगाउनू ।
मनसुब पुग्नू परै रहोस् दरसन् पनि छ कठिन जहाँ,

अब बाँचनेछु मता कहाँ तिनीलाई यति सुनाउनू ।
तिमि बिर्सि आलत क्यै जनी, मत संझदो छु अझै पनि,

मुख भित्र पान चपाउनू, अलि हाँसि हाँसि हँसाउनू ।
मणि हो भनूँ त न झल्कँने बिजुली भनूँ त न चंकने

आइना भनूँ त न टल्कने उपमा कसोरी जुराउनू ।
तिमि पर्खि पर्ख भनी भनी कन जानू, फेरि नआउनू,

खपि सक्नु छैन मलाइ ता, तिमिले यसोरि छकाउनू ।
सुन है सबै हरिको हुकुम् म हुकुम् भनूँ कि भनूँ जुलुम्

अघि जो भयो उत भै गयो तर फेरि मोति न लाउनू ।

मेरो स्थिति – तारानाथ शर्मा 

चरर चरर गर्दै पीरले चिर्छ छाती

समय सुलुलु गर्दै चिप्लियो यो नजाती

घर र पर गरेरै देहले शक्ति त्याग्छ

नर भइकन मेरो जन्म नै व्यर्थ लाग्छ।

सकल हित स्वयंको स्वार्थको मार्ग फाल्दै

जनहितप्रति लाग्दै देशसेवा अँगाल्दै

अलिकति म केही राष्ट्रको लागि गर्छु

जति पनि म सक्छु ज्ञान बाँडेर मर्छु।

मुलुकहरु अरूका उक्लँदै गैरहेका

हिमचुलिमुनि बस्ने छौँ सबै नित्य भोका

अब त समय आयो हामिले उठ्नुपर्छ

दल र कलह छोडी एक भै मिल्नुपर्छ।

छल र कपट गर्ने दुष्टले भेद गर्छन्

तँतँ र मम गरेरै फोर्दछन् एकता झन्

पद र धनतिरै जो मस्त छन् चिन्नुपर्छ

अब त सब जनाले जाल यो बुझ्नुपर्छ।

कविता – जीवनको अँध्यारो सडकमा – भूपी शेरचन

भूपी शेरचन  १९३७ - १९९० मुस्तांग नेपाल

भूपी शेरचन
१९३७ – १९९०
मुस्तांग नेपाल


जीवनको अँध्यारो सडकमा
जीवनको अँध्यारो सडकमा
सफलता
साइकलको डाइनमोबाट बल्ने बत्तीझैं लाग्छ
कि जबसम्म
गतिको पैडिलमाथि
मेरो खुट्टा चलिरहन्छ
मेरो पथमा यो बत्ती बलिरहन्छ
तर जसरी नै म थाक्छु
र मेरो खुट्टा रूक्छ
अन्धकार मेरो अगाडि आएर भुक्छ।

कुर्सीको झगडा – तारानाथ शर्मा 

कुर्सीको झगडा उठेर तगडा नेपाल नै रन्कियो

सारा  देशविकासको अब कुरा ठप्पै भयो थन्कियो

गाई कोरली भोग्न बृद्ध जब त्यो साँढे जमेरै बस्यो

ईर्ष्या, भेद र फूटको मुलुकमा सेना डटेरै पस्यो–१

कुर्सी, गाई दुवै म धान्दछु भनी अर्कै उठ्यो डुक्रियो

नाङ्गो भो सब राष्ट्र भाँडिन गई धाँजा पर्‍यो टुक्रियो

साझा यो फुलबारि मास्न कसिए हाम्रो बिजोकै गरी

बाँच्ने छैन स्वतन्त्रता मुलुक नै फुट्ने छ ऐनासरी–२

आशा उन्नतिको मरेर मनमा सारा स्वदेशीहरू

रुन्छन् आज नदेखि रक्षण यहाँ नेपालको आबरू

कामै छैन कतै परिश्रम गरी खाने, युवा तर्सिए

देशै छाडि पराइका मुलुकमा लागे बसाइँ सरे–३

छोरीलाई म इन्दिरासरहकी पार्छु भनी चम्किने

देशैको पद शीर्ष लिन्छु म भनी मैदानमा बम्किने

भ्रष्टाचार र घूस, चाकरिहरू सामन्तसाथै ढलून्

नेपाली स्थिति फेरिएर जनमा आशाहरू उर्लिऊन्–४

शिक्षा, स्वस्थ्य र काममाम सबले पाऊन् थियो चाहना

नेपालित्व रहोस् सधैँ भुवनमा कल्याणको कामना

हामी नै झगडा गरेर घरमा बाझ्यौँ भने चर्चरी

हुन्छौँ दास पराइको पगमुनि रुन्छौँ सधैँ धर्धरी–५

कुर्सी, शक्ति र द्रव्यतर्फ दलका सिद्धान्तको दुर्दशा

हाँस्ने छन् सब मित्र मस्तसितले देखेर हाम्रो दशा

बिर्सन्छन् जनता र राष्ट्र यिनले पाएर कुर्सी पनि

हामी एक थियौँ र त्रास छ कतै मेटिन्छ राष्ट्रै भनी–६

घाम उही हो – तारानाथ शर्मा  

तिहारको यो सुन्दर पर्व विना टीका नै बित्न गयो

 गाईपूजा कसरी गर्नु?

स्मृति मात्र अब शेष भयो

लक्ष्मी सम्झेँ मैनवत्तीले सिँगार्न खोजेँ डेरामा

भैलो खेल्ने द्यौसी खेल्ने आउँदैनन् अब मेरामा

किन यस्तो यो खल्लो जीवन चाड दसैँ पनि गुजरिसक्यो

होली आउँछ सुटुक्क बित्छ मन नै मेरो खुमरिसक्यो

भित्र छ पीडा अन्धकारले बाहिर जति नै बिजुली बलोस्

नत सँगिनीहरु घरघर नाच्छन् नत मादलको ताल चलोस्

घाम उही हो बादल उस्तै तर चङ्गा छैनन् कतै पनि

शून्य छ सबतिर मन नै रित्तो समय बित्तछ व्यस्त बनी

शब्दकोश अब सक्छु भन्थेँ सामग्री सब उतै छुट्यो

लिन जान पनि कसरी जानु?

लथालिङ्ग भै घरै फुट्यो

दसैँ तिहारले सारा कष्ट बढारिदिन्थे प्रति वर्ष

अनि उत्साहले सालभरि नै मान्थ्यौँ हामी अति हर्ष

छेपाराकै कथा सरह यो जीवन गुज्रन लाग्दै छ

घरको माया जति गरे पनि आशा टाढा भाग्दै छ

फूल र  क्षण – गोपाल प्रसाद रिमाल 

“फूल झर्दछ, फुल्दछ
फुल्दछ, झर्दछ”

तर त्यो फूल जसले

छाती थापी फक्रेथ्यो

त्यो थोपालाई तृप्ति दिने

जब जगमा अमृत झरेथ्यो

के त्यो फूल फुल्यो ?

“क्षण आउँछ, जान्छ

जान्छ, आउँछ”

तर त्यो क्षण जसलाई

भाग्यचक्रले विरही दिनमा

सात समुद्रपारिकी

परीलाई झैं ल्यायो

के त्यो क्षण आयो ?

स्वर्गयुगझैं अङ्कित स्मृतिमा

त्यो क्षण कृष्णयुगझैं फर्केन

अमृत–प्यालाझैं पाएको त्यो फूल

हलाहलझैं बारबार मिलेन !

यो के – गोपाल प्रसाद रिमाल 

मेरी रानी, साँचो बोल, यो लागूजस्तो न्यानोपन
जे म तिम्रो काखमा पाउँछु;

यो सपना जो तिम्रो आँखामा म देख्दछु, यो के ?

तिमीनिर आइपुग्दा यो सन्चो लागेजस्तो

अथवा रगतमा बाढी आएजस्तो

मलाई जे हुन्छ, यो के ?

अनि आफूलाई च्यातचुत पारेर तिम्रो पाउमा

चढाइदिऊँ यसनिम्ति कि तिमी त्यसलाई लिएर जेसुकै गर;

अथवा म यस्तो हुँ कि

तिमीलाई हेर्दाहेर्दै म नहुँ भनेजस्तो

यो पागलपन, यो के ?

मेरी रानी, साँचो बोल, यो के ?

फेरि यिनै कुरा मात्र साँचा हैनन् कि

तिमीलाई देख्नेबित्तिकै म सास लिएजत्तिकै

सपना लिन लाग्दछु;

कि म आफुलाई बिर्सेर तिमीलाई सम्झन्छु

क म तिमीमा डुबेर

आफुनो अस्तित्व मेटाउन चाहन्छु

यी कुरा मात्र साँचा हैनन्,

अर्को कुरा पनि त्यत्तिकै सत्य छ–

म तिमीलाई कहिलेकाहीँ आफ्नो मुठ्ठीको माखोलाई भैmँ

एकदम मारी मेटिदिऊँ र ती सब कुरालाई

एकदम, खतम पारिदिऊँजस्तो लाग्दछ—

उकदम, एकैचोटि !

मेरी रानी, साँचो बोल, यो के ?

समय दगुरिरहेछ, पर्खनलाई बेला ज्यादै नै कम छ,

घाममा परेर ओइलाइहाल्ला भन्ने डरले

पूmल फुल्नेबित्तिकै टिप्न हतार भइहाल्छ,

हरेक हावाको झोकाले उछिनेर लुटिदिहाल्ला भन्ने डरले

हतपताउँदै फुल बटुल्नुपर्छ,

पोल्टामा सुखका सपनाहरु हालेर

हरेक पला दौडिरहेछ

गयो कि फर्कन जान्दैन,

जीवन बितिरहेछ ।

मेरी रानी, चाँडो भन, यो के ?

कवि हिर्दयमा – गोपाल प्रसाद रिमाल 

मनव–वनमा कहिलेदेखि झर्न लाग्यो निर्झर

जसको इन्द्रधनुषले गर्दा जीवन भो सुन्दर–सुन्दर

यसको प्रवाहमा देखिन्छन् उज्वल फीँज र फोका

स्वच्छ निर्मल अनन्तजस्तै अणुअणुसम्म सादा

कलपनाको रङ्ग चढाई फुकिदिन्छु तिमीहरुलाई

जो उड्नेछन् सबको मनोगमनमा रुवाई हँसाई

सुख–दुःख रङ्गिन्छन् कहिले, मानव–जीवनका दुई रङ्ग

कहिले प्रेम–शशिको प्रकाशमा हृदयोदधिको जवार

कहिले पातपातमा टल्किरहने अनन्तताको शीत

विश्व–गीतमा नाचिरहेको सौन्दर्यको काखबीच

निर्झर पर्वत, वनहरुमा सौन्दर्यको जति छाप छ

मानव–आत्मामा उत्तिकै त्यै रमणीयताको भाग छ

मेरो प्रेमको कथा – गोपाल प्रसाद रिमाल 

एउटी काली ठिटी थिइन्, बोल्नै सकिनन्

मेरो  रवाफ सहनै सकिनन् ।

म तिनको राजा थिएँ, तिनी मेरी हुन सकिनन्

ढोकेकी छोरी रहिछिन्, ढोकेसितै बोलिन् ।

तिनी जङ्गली युगकी रहिछिन्, बर्बरता तिनको धर्म रहेछ,

म मानिसको अगिल्तिर के टिक्थिन् ?

अर्की तिनीजस्तै नै बरु काली रहिछिन्

तिनले मलाई सपनामा पाइन् रे

किनभने बिपना बन्धन थियो

बिपनामा खेल मात्र थियो ।

यिनले मलाई बचाइन्, सपनामा पाउनेजस्तै

तिनले चाहिंँ मार्न खोजिन्, रगत पिइन्

बिपनामा नालायक ठहरिएजस्तै ।

कालीहरुको कथा आयो, गोयो ।

अब गोरीहरु छुत्ती खेल्दै छन्

म पनि खेल्दै छु ।

यस्तो प्रेम आखिर लीला न हो

लीलाले पनि मलाई अलमलाउन सकिनन् ।

लीलासित हरदम पाचुके नै छ ।

मलाई त प्रेम र क्रान्ति बराबर छ

सङ्क्रान्ति त महीनौंमहीनौं भइ नै रहेछ ।

मलाई त क्रान्तिसित खेल्ने बानी छ

त्यसैले क्रान्तिले मेरो छहारी सकार्नु छ ।

म त्यसैले जोडा छु, जोडा हुन्छु

क्रान्तिले मलाई नमस्कार गर्न बाँकी नै छ ।

मैले त क्रान्तिलाई सलामी दिसकेँ

क्रान्तिले मर्द भएर सलाम फर्काउन बाँकी नै छ ।

म त्यसैको प्यासो छु, त्यसैको प्रेमी छु

क्रान्तिले मलाई प्रेम गर्न बाँकी नै छ ।

म क्रान्तिको भोको छु

क्रान्तिले मेरो छाक टार्न बाँकी नै छ ।

कविता – मोफसलमा – प्रकाश सायमी 

कारिन्दाको कुर्सिमा छु

गृहस्थीको सपना छाउँछ टेबुल भरि

घरको पलङ्गमा छु

हाकिमको सपनाले तर्साउँछ रात भरि

यो मुलुकमा म बाहेक अरुको एक्लो छ ?

म सोध्छु- आफैलाई घरिघरि

निरुत्तर उभिन्छु

आफ्नै तस्विर अगाडि

ऐना भएर ।
छियाछिया भएर सजिन्छु

विधवाको सिउँदो भरि

यो मुलुकमा मभन्दा कमजोर को होला र ?

एउटा सिङ्गै गाउँ सुतेको छ मभित्र

र जतै म जान खोज्छु त्यो ब्युँझिन खोज्छ

र जतै म भाग्न खोज्छु त्यो पछ्याइरहन्छ

एउटा अर्को पनि गाउँ छ- मेरो आँखामा

जो भत्किनै लागेको छ

पूर्वमा घाम नफुटदै

यसको मन फाटिसक्छ

आवाजहरुको रङ्गीन जङ्गलमा

खोजिरहन्छ यो आफ्नै आवाज

विज्ञापनको भाषामा

अखबार खोजिरहेछ

आफ्नो आवश्यकता

एउटा अनुहार बोकेर आएको छ- चिठ्ठी

एउटा चिठ्ठी बोकेर आएको छ आमाको अनुहार

धेरै कुरा देखिन्छ- आमाको अनुहारमा…।
पहिरोमा डुब्दै गरेको गाउँ

सपनामा भत्किँदै गरेको गाउँ

एक्लो/दुर्बल/कमजोर

त्यो गाउँमा एउटा पहाड पनि छ

एक्लोपनको पहाड !
म त्यो गाउँमा अब पुग्न सक्दिन

एउटा गाउँ नै बोकेर आएको छ चिठ्ठी

एउटा चिठ्ठी बोकेर आएको छ- गाउँ ।

कविता – जाँदाजाँदै – प्रकाश सायमी 

जाँदाजाँदै आज फेरि मन उधारै रह्यो

ढोकैसम्म पुगेर पनि पाइला संघारै रह्यो
छिचोलेरै पुगेको’थेँ कति आँखा बाधा थिए

चाहनाथ्यौ तिमी मेरो सपना पनि आधा थिए

खोलुँ भन्थेँ मनको ढोका सबै अपुरै रह्यो

ढोकासम्म पुगेर पनि पाइला संघारै रह्यो
काँढामाथि टेक्नु पर्यो त्यो पनि त सहेकै’थेँ

दुनियाँ नै वैरी हुँदा तिम्रो आफ्नो भएकै’थेँ

कुन सिमाना कोर्यौ दैव ! बोली अधुरै रह्यो

ढोकैसम्म पुगेर पनि पाइला संघारै रह्यो

२०६५ को शुभगमन – तारानाथ शर्मा 

थोत्रो बूढो बितेको असफल ननिको वर्षले राष्ट्र भाँड्यो 

मैला च्याङ्ला पुराना रिसघिनफुटका रोग सर्वत्र बाँड्यो
देशै टुक्र्याउने जो सरल जनमा सर्पको खेल चम्क्यो

पृथ्वी नै छट्पटायो र समयसँग मिली लौ नयाँ साल झुल्क्यो

नेपाली एकताको हृदय दह्रिलो पार्न यो साल पाओस्

सारा पाखण्ड फाँड्दै अब त मुलुकमा दिव्यदृष्टि उदाओस्

पैँसट्ठी साल राम्रो अतिशय रसिलो आशको ज्योति छर्छ

सारा हाम्रा गलेका तन र मनमा प्राणसञ्चार

साझा यो फुलबारी – तारानाथ शर्मा 

कालो अत्यन्त कालो अतिशय धमिलो राजनीति नराम्रो

आयो छायो निराशा मुलुकभरिको चेत खुस्केर हाम्रो

हामी नेपालका छौ सकल जनता एकतामा बसेका

कोही छैनौँ अरुको श्रम र पसिना लुट्न पेटी कसेका
योद्धा शूरा र आँटी अघि असल थिए न्यायका लागि मर्थे

पुर्खाको देनलाई शिरउपर गरी नीतिको राज्य गर्थे

साझा यो फूलबारी सकल जनको हो भनी पृथ्वी भन्थे

चोखो आदर्श मानी युवकयुवती राष्ट्र्का भक्त बन्थे
जनतन्त्र थियो सबको रहर

परतन्त्र हुने अब नित्य डर

लुटमार बढ्यो जनजाति फुटे

रिस द्वेष र भेद अँगाल्न जुटे
जब भेद बढ्यो अनि राष्ट्र् फुट्यो

जनता ठगिए ईतिहास टुट्यो

कुन सर्प सुटुक्क पस्यो परको

हुन सक्छ यहीँ कपटी घरको
मन खल्बलियो विषले भरियो

अनि टायर बाल्न युवा सुरियो

किन पढ्नु र लेख्नु युवा जनले

जनजीवन बन्द गरे रिसले
जनतन्त्र भयो सपनासरह

अनुशासन ऐन भए कलह

अब शासन छैन कुनै प्रहर

ठग नै ठगले भरिए सहर
धमिरै धमिरा घरका जगमा

कसरी अब राख्नु निजी गरिमा

जब गिद्ध र चील उडे नभमा

बचरा बिचरा जनको शिरमा
ठग बोल्छन् ठग लेख्छन् नयाँ नेपाल जन्मियो

लोकतन्त्र यहाँ आयो हाम्रो सौभाग्य चम्कियो

ब्वाँसा र बाघ लुछ्तै छन् आमाको छाती चर्चर

चलायौँ सँसद भनी पार्दै मुलुक जर्जर
पत्तोफाँट कतै छेन उज्यालो घाम झुल्कने

तैपनि राष्ट्र् यो हाम्रो अघिल्तिर छ लम्कने

वीरको देश नेपाल अदम्य हिमका चुली

उचाली अघि बढ्नेछ परस्पर मिलीजुली
जनता अब चाहन्छन् आफ्नै शासनको भर

छानेर नेता विश्वासी उन्नति गर्न तत्पर

राष्ट्र्गौरव राखेर शान्ति स्नेह स्वतन्त्रता

स्थापनाको प्रण लिई एकता र समानता

काम्यो  लुग लुग त्यो – भीमनिधि तिवारी 

मैन्हा माघ थियो, बिहानपखमा हावा चलेको थियो,

छानामा, पथमा तथा चउरमा चिनी छरे झै थियो,

जाडो खूब थियो, समस्त जलमा ऐना जमेको थियो,

काम्यो लुगलुग गरीब बिचरा त्यस्मा दया गर्छ को !!!
टोपी सिर्फ छ नाम मात्र शिरमा, जम्मै टुपी निस्कने

भोटो जीर्ण धुजाधुजा छ उसको, छाती पिठ्यूँ देखिने,

धोती केवल चार अङ्गुल धरो, नङ्गा छ र्सवाङ्गमा,

काम्यो लुगलुग गरीब बिचरा त्यस्मा दया गर्छ को !!!
आँखीभौँ छ तुषारका पतनले सेता भएका दुबै,

खुट्टाका अउँलाहरु, नङहरु नीला भएका सबै,

पैताला छ छियाछिया हरुघडी हा !! रक्त टप्काउँदै

काम्यो लुगलुग गरीब बिचरा त्यस्मा दया गर्छ को !!!
कैले बस्तछ छेउमा सडकको खुम्च्याइ छाती, अनि

कैले हेर्दछ पूवतर्फ नभमा लाली चढ्यो की भनी,

काखीभित्र घुसारी हा ! कर दुबै छोपेर ‘स्यूः स्यूः’ गरी

काम्यो लुगलुग गरीब बिचरा त्यस्मा दया गर्छ को !!!
ठण्डा उग्र हिमालको बरफ झैँ च्चः ! बाहिरी अङ्ग छन्,

आगो बल्दछ पेटभित्र तर जो निभ्दैन सल्कन्छ झन्;

निस्कन्छन् मुखबाट धूम कुहिरो झैँ, दाँत कट्काउँदै

काम्यो लुगलुग गरीब बिचरा त्यस्मा दया गर्छ को !!!

 कोपिला – भीमनिधि तिवारी 

साना बालक, बालिका भुवनका हुन् फूलका कोपिला

शिक्षाको मल, प्रेमको जल छिटी गर्छौँ भने संचिता

फुल्नेछन् दिन मध्यमा यिनिहरू बास्ना अनेकौँ दिई

त्यो बेला अनि यो उजाड दुनियाँ बन्नेछ कस्तो भई !
सारा दुषित वायुमण्डलभरी घुम्ला जसै केसर

त्यल्ले शुद्ध पवित्र पार्दछ सबै, बाँकी अरू के छ र?

झिल्का ‘मानवता’ यहीँ मनुजमा सल्केर जाला अनि

स्वार्थी भाव विनाश हुन्छ, तब ता सर्वत्र शान्तिध्वनि !

नाट्यशाला – भीमनिधि तिवारी 

संसार नाट्यशाला हो; प्रकाश सूर्य, चन्द्र हुन्
जीवनधारीहरू सारा कर्मचारी समान हुन्

छ जो प्रकृतिको पर्दा त्यसैको आडमा डटी

यहाँ भेष लिई नाना आउँछन् नट औ नटी

अभिनीत यहीँ हुन्-विपत्तिया महीपति

अंक प्रलयको बेला, महाप्रलयमा ‘इति’

सुत्रधार भई, काल काम गर्छ निरन्तर

गुण दोष दुवै हेर्ने आलोचक छ ईश्वर !

नैतिक दृष्टान्त – लेखनाथ पौड्याल

लेखनाथ पौड्याल  १८८५  -  १९६६  कास्की नेपाल

लेखनाथ पौड्याल
१८८५ – १९६६ कास्की नेपाल


बडाले जे गर्यो काम हुन्छ त्यो सर्व-संमत ।
छैन शङ्करको नङ्गा, मगन्ते भेष निन्दित ।।

गरदैन ठूलो व्यक्ति मर्यादा-स्थिति-लङ्घन ।
बसेको छ महासिन्धु सीमाबद्ध बनीकन ।।

दबिन्छ गुणिको दोष गुणका राशिमा परी ।
रश्मिले चन्द्रको दाग दबाएकै छ बेसरी ।।

कसैको लोकमा छैन एकैनास समुन्नति ।
अरूको के कुरा हेर सन्ध्यामा सूर्यको गति ।।

छोटो बढ्यो भने ज्यादा फूर्ति ढाँचा बढाउँछ ।
उर्लंदो खहरे हेर कत्तिको गड्गडाउँछ ।।

ज्यादा सोझो हुनुभन्दा टढिनु छ फला-धिक ।
गरदैन कुनै सोझो ग्रहको पूजना–दिक ।।

टपर्टुञ्या पनि हुन्छ मूर्खमध्ये प्रतिष्ठित ।
बोलने को अँध्यारोमा महा–त्मा जुन्किरीसित ।।

सानैदेखि छुचो हुन्छ दुष्ट मानिसको मति ।
घोचने जङ्गली काँढा पहिले नै तिखा कति ।।

मिलेर काम गर्नाले हुन्छ अत्यन्त फायदा ।
एकता हेर कस्तो छ मौरीको महमा सदा ।।

जो दिंदैन उही दिन्छु भनी गर्जन्छ सत्त्वर ।
जो हो नवर्षने मैघ उसैको हुन्छ घर्घर ।।

हुनुपर्दछ मौकामा शत्रुको पनि सेवक ।
कोइली कागकै बच्चा बन्छ सानू छँदा तक ।।

गुणग्राही जहाँ छैन वहाँ के गरला गुणी ।
कौडीमा तक मिल्किन्छ भिल्लका देशमा मणि ।।

योग्य स्थानविषे मान सानाले पनि पाउँछ ।
कृष्णाका तटको ढुङ्गा देवता कहलाउँछ ।।

उपकारी गुणी व्यक्ति निहुरन्छ निरन्तर ।
फलेको वृक्षको हाँगो नझुकेको कहाँ छ र ।।

मेटिंदैन कसैबाट आफनू कर्मपद्धति ।
बनवासी बने राम चौधै भुवनका पति ।।

धर्म हो धीरको धैर्य राखनू दु:खजालमा ।
मानू मौनव्रती हुन्छ कोइली शीतकालमा ।।

सारा सार लिई कन्था छोडी-दिन्छ गुणी जन ।
रस चुसेपछि भृङ्ग फूलमा भुल्दथ्यो किन ?

सङ्गले पनि जाँदैन दुष्टको दुष्टा रिस ।
श्रीखण्डमा बसी सर्प कहाँ हुन्थ्यो र निर्विष ।।

मूर्खका मनमा अर्ती गालीतुल्य बिझाउँछ ।
दूधपान गरी सर्प खालि विष बहाउँछ ।।

हिँड्दै छौ कि बस्यौ कतै – माधव प्रसाद घिमिरे

माधव प्रसाद घिमिरे  Oct 22, 1919

माधव प्रसाद घिमिरे
Oct 22, 1919

गौरी खण्ड काव्य – ०७

फर्कन्छन् वन शैलबाट बचरा सम्झेर पन्छीहरू
फर्कन्छन् परबाट प्यार घरको सम्झेर यात्रीहरू
हे रानी ! अझ फर्किनौ किन यहाँ अल्प्यौ अँध्यारातिर
हेर्छ झ्यालमहाँ बसेर टुहुरी यो शान्ति धारातिर

कोठा शून्य छ यो, उठीकन अहो ! बाटो कहाँको लियौ
तिर्खाएर पियौ कहाँ जल, यहाँ गाग्री भरेकी थियौ
टाढाको कुन छहारीमनि बसी सम्झेर के के गयौ
दौडायो कुन दूरदेश विधिले, एक्लै कसोरी गयौ

हिँड्दै छौ कि बस्यौ कतै, मुलुक त्यो कस्तो छ, यस्तै छकि
त्यो छायामय लोकबाट कहिल्यै यो लोक देखिन्छ कि
छन् तिम्रा मुखमा अझै बिफरका बुट्टा कि कस्ती भयौ
स्वप्नामा जुन आउँछ्यौ, भन त्यही सम्झूँ कि भिन्नै भयौ

लागेको मनमा छ के भन त्यहाँ हास्छ्यौ कसोरी तिमी
सम्झी शान्ति र कान्ति दूधकटुवा रुन्छ्यौ कि क्यारे तिमी
दिन्नन् फर्कन फेरि बिर्सन पनी, द्यौताहरु निठ्ठुर
त्यो एकै छिनको मात्र बिछुडले कत्रो महा–अन्तर !

हामी छौँ सुखमा कि आज दुःखमा के भन्नु के भन्नु ख्वै
आफैँ मर्न सकिन्न, बाँच्नु कसरी, के गर्नु के गर्नु ख्वै
छौ देवी सुखमा भने यदि त्यहाँ हामी रुँदैनौ यहाँ
हाम्रै साथ थियौ कुनै दिन भनी सम्झेर बस्छौँ यहाँ

बाँचुन्जेल सकेँ र गर्न अब के सक्नेछु गर्नै म हे
चाँडै नै सँगिनी ! गयौ नि मनका इच्छा मनैमा रहे
बाँचुन्जेल त चिन्न नै सकिनँ हे जाहान ! जे भन्दछ्यौ
गाढा आज हुँदो छ प्रेम, जति नै टाढा तिमी बन्दछ्यौ

लीलाले कहिलेकहीँ त भुइँमा ओर्लेर आऊ तिमी
नौला मानिस खेत चौर हरिया हेरेर जाऊ तिमी
आऊ शान्ति र कान्तिमा अमृतको देऊ नयाँ चुम्बन
आऊ यो मनमा पसेर सहजै लेऊ नयाँ जीवन

तिम्रा गीत म फाँट शैल वनका एक्लासमा गाउँला
आफ्ना मानिसका गएर घरमा तिम्रा कथा गाउँला
हुर्काईकन शान्ति कान्ति भुइँमा छाडी त्यहाँ आउँला
देवी ! अन्तिम साँझमा गहभरी आँसू लिई आउँला

कविता – बिर्सी बिर्सी सकिन्न – माधब प्रसाद घिमिरे

माधव प्रसाद  घिमिरे  Oct 22, 1919

माधव प्रसाद घिमिरे
Oct 22, 1919

गौरी खण्ड काव्य – ०४

लीला माइतका भुलेर घरका धन्दा तिमीले गर्यो
आमाको ममता भुलेर कसरी माया मलाई गर्यो
छातीबाट झिकेर प्राणसरिका छोरी मलाई दियौ
हेरी आखिर घाटबाट रसिला आँखा ममा चिम्लियौ

ख्वै छोरीहरु छन् कता, म त गएँ, ख्वै माइती छन् कहाँ !
प्यारा ! यति रहेछ भेट, टुहुरी हेरेर बस्नु यहाँ !’
धोको यत्ति कहेर के हृदयले उल्टीरहेकी थियौ
हेरी आखिर घाटबाट रसिला आँखा ममा चिम्लियौ

मैले सोधिनँ, अन्त्यकाल कुनमा धोको अडेको थियो
मैले रोइनँ, प्राण जान कतिको बाधा परेको थियो
हेरेँ टुल्टुल खाली, दीन मुखमा हेरीरहेकी थियौ
हेरी आखिर घाटबाट रसिला आँखा ममा चिम्लियौ

आँसू झर्न सकेन खालि रसिला आँखा लिएकी थियौ
बाक्लो फुट्न सकेन खालि दिलको भाषा भनेकी थियौ
मेरो ध्यान गरी मभित्र कसरी आत्मा मिलाईदियौ
हेरी आखिर घाटबाट रसिला आँखा ममा चिम्लियौ

गथ्र्यौँ दम्पति मृत्युका पनि कुरा माया र सन्तोषमा
भन्थ्यौ– मैँ पहिले मरुँ हजुरको प्यारो यही काखमा !
साँच्चै भाग्यवती सती हृदयकी सच्चा ! मलाई जित्यौ
हेरी आखिर घाटबाट रसिला आँखा ममा चिम्लियौ

तिम्रो पाप थिएन, चार दिनको चोला थियो कञ्चन
तिम्रो धर्म थियो, सुन्यौ दिनभरी श्रीकृष्णको कीर्तन
राती शीतल मेघको मनि महानिद्रा सजीलै लियौ
हेरी आखिर घाटबाट रसिला आँखा ममा चिम्लियौ

तिम्रो रुप र माधुरी धमिलिँदै जाला कुनै कालमा
जानेछन् अनि बिर्र्सदै गुन पनी यो बैगुनी विश्वमा
बिर्सि बिर्सिसकिन्न किन्तु कहिल्यै जो यो अनौठो गर्यो
हेरी आखिर घाटबाट रसिला आँखा ममा चिम्लियौ

झेल भो धेरै जिन्दगीमा – काली प्रसाद रिजाल

कालीप्रसाद रिजाल

कालीप्रसाद रिजाल


झेल भो धेरै जिन्दगीमा
झेलै झेल भो
मेरो माया उसको लागि
हाँस्ने खेल भो

के दुख्थ्यो र कलेजी यो
रेट्दा करौंतीले
यति साह्रो दुख्यो आज
छाड्दा निष्ठुरीले
कस्तो मायाजालमा पर्यो
त्यै नै काल भो

आफू पर्यो सोझो नि हौ
मीठो गर्थ्यौ कुरा
मुखै मात्र मीठो रैछ
भित्र धारी छुरा
जीउको नाश धनको कती
यस्तो चाल भो

प्रश्नोत्तर माला – भानु भक्त आचार्य

भानु भक्त आचार्य     १८१४ - १८६८  चुँदी रम्घा तनहुँ,  नेपाल

भानु भक्त आचार्य
१८१४ – १८६८
चुँदी रम्घा तनहुँ, नेपाल


अपार-संसार-समुद्रमाहाँ
डुब्याँ शरण् कुन् छ मलाइ याहाँ ?
चाँडो कृपाले अहिले बताऊ
श्रीरामको पाउ छ मुख्य नाऊ ।।१।।

कुन हो सदा बन्धनमा पर्याको ?
जस्ले छ यो मन् सुखमा धर्याको ।
मुक्ती भन्याको त पदार्थ कुन् हो ?
वैराग्य भन्नू चिज जान्नु जुन् हो ।।२।।

ठुलो नरक् कुन् छ भनेर जान्नू ?
यही शरीरै छ भनेर मान्नू ।
कस्तो स्वभाव् स्वर्ग भनेर जान्नू ?
तृष्णा छुट्या स्वर्ग भनेर मान्नू ।।३।।

कुन् ज्ञान् छ ठूलो भनि लीनु पर्न्या ?
वेदान्तको ज्ञान छ दु:ख हर्न्या ।
कुन् हो सहज् मोक्ष गरायिदीन्या ?
ज्ञान् हो अरूको किन नाम लीन्या ।।४।।

कुन् मूल ढोका छ नरक् कि ? नारी,
लान्छे नरक् मोह ठुलो फिजारी ।
कुन् धर्म हो स्वर्ग पुर्यायिदीन्या ?
तेस्तो अहिंसा छ बुझेर लीन्या ।।५।।

सुत्न्या सुखै पूर्वक आद्मि कुन् हो ?
समाधि लायी रहन्या त जुन् हो ।
जागा कउन् हो कसरी उ जान्न्या ?
जो सत् असत्को छ विवेक गर्न्या ।।६।।

कस्लाइ हो शत्रु भनेर जान्नू ?
आफ्ना दशै इन्द्रिय शत्रु मान्नू ।
कस्लाइ खूब् मित्र भनेर मान्नू ?
जीत्या तिनै इन्द्रिय मित्र जान्नू ।।७।।

दरिद्र नाऊँ नरमा छ कस्को ?
विशाल तृष्णा घरमा छ जस्को ।
कुन् हो धनी सब् नरले कह्याको ?
सन्तोषले जो छ खुसी रह्याको ।।८।।

जिउँदै मर्याको भनि नाम् छ कस्को ?
उद्यम् बिना बित्तछ काल जस्को ।
अमृत्-सरी कुन् छ भन्या ? निराशा
पाशा कउन् हुन् ? ममतै छ पाशा ।।९।।

को छन् सुरा झैँ अति मोह गर्न्या ?
स्त्री जान्नु तस्तै गरि चित्त हर्न्या ।
कस्लाइ विद्वानहरु तुच्छ भन्छन् ?
जो कामदेव्को वशमा रहन्छन् ।।१०।।

मृत्यू भन्याको भन आज कुन् हो ?
अप्यश् भन्याको तिमि जान जुन् हो ।
कुन् हो सबैले गुरु भन्नु पर्न्या ?
जो हो हितैको उपदेश गर्न्या ।।११।।

कुन् शिष्य हो शिष्य भनेर जान्नू ?
जुन् गर्छ सेवा उहि शिष्य मान्नू ।
कुन् दीर्घ रोग् हो सबलाइ हर्न्या ?
संसार हो जन्मनु मर्नु पर्न्या ।।१२।।

यो दीर्घरोग् फेक्न उपाय कुन् हो ?
अनित्य सब् जान्नु विचार जुन् हो ।
भूषण् छ कुन् सज्जनले कह्याको ?
शीलै छ भूषण् बहुतै बन्याको ।।१३।।

कस्लाइ खुब् तीर्थ भनेर मान्नू ?
जुन् शुद्ध मन् हो उहि तीर्थ जान्नू ।
विद्वान् कउन् चिज्कन तुच्छ मान्छन् ?
कान्ता र सुन् त्याज्य भनेर ठान्छन् ।।१४।।

कुन् सुन्न बेस् हुन्छ भनेर मान्नू ?
वेदान्तका बात् गुरुदेखि सुन्नू ।
कन् ब्रह्म जान्नाकन हेतु मान्नू ?
सत्सङ्ग वेदान्त बिचार जान्नू ।।१५।।

कुन् सन्त हुन् ? लोक्कन तुच्छ मान्न्या,
सब् छोडि साँचो शिवतत्त्व जान्न्या ।
ज्वर् कुन् छ ? चिन्ता ज्वर-तुल्य मन्न्या,
कुन् मूर्ख हो ? कत्ति विवेक् नगर्न्या ।।१६।।

कुन् काम हो मन् दिइ गर्नु पर्न्या ?
श्री विष्णुको भक्ति छ दु:ख हर्न्या ।
कुन् आद्मि हो यस् नरमा जियाको ?
दिर्दोषि भै मन् हरिमा दियाको ।।१७।।

विद्या र बोध् कुन् चिजलाइ भन्छन ?
जुन् पाउँदा मुख्य भयी रहन्छन् ।
कुन् मुख्य लाभ् हो ? भन आज तेही ।
आत्मासरीको अरु छैन कोही ।।१८।।

सारा जगत् जित्छ अवश्य कस्ले ?
अभ्यास् गरी मन्कन जित्छ जस्ले ।
कस्ता बली वीर् कन वीर् कहन्छन् ?
कन्दर्प जस्का वशमा रहन्छन् ।।१९।।

कुन् हुन् बडा धीर् सब धर्म जान्न्या ?
स्त्रीका कटाक्षैकन तुच्छ मान्न्या ।
कुन् हुन् ठुला विष ? विषयै कहिन्छन्
ती कालकुटादि बरू सहिदिन्छन् ।।२०।।

कुन् दु:खि हो यस् विषलाई लीन्या ?
संसारमा खुप्सित चित्त दीन्या ।
कुन् धन्य हो ? जुन् छ परोपकारी,
कुन् पूज्य हो ? तत्त्व लिन्या विचारी ।।२१।।

कौनै बखत्मा पनि क्या नगर्नू ?
पाप्मा अगाडी कहिल्यै नसर्नू ।
विद्वान् पुरुष्ले कति काम गर्नू ?
स्वधर्म थामीकन शास्त्र पढ्नू ।।२२।।

साङ्ला कउन् हुन् सबलाइ बाँध्न्या ?
स्त्री हुन् सदा पाउ समाइ-राख्न्या ।
सब् ब्रतहरूमा व्रत मुख्य कुन् हो ?
सब् देखि सानो म छु भन्नु जुन् हो ।।२३।।

क्या जानिईदैन भनेर बक्नू ?
स्त्रीको चरित्रै छ नजानिसक्नू ।
क्या हो सबैले त नछोडि सक्न्या ?
यै हो दुराशा अरू कीन बक्न्या ।।२४।।

कुन् हो पशूतुल्य भनी कह्याको ?
विद्या नभै मूर्ख पडी रह्याको ।
सज्ज्नहरू कस्सित सङ् नगर्नू ?
खल्-पापि-निच्का नगिचै नपर्नू ।।२५।।

कस्ता पुरुष् मुक्त भएर तर्छन् ?
सत्सङ्ग-भक्तीहरु जो त गर्छन् ।
छोटो कउन् हो नजलाइ माग्न्या,
कुन् हो बडो ? जो धनमा नलाग्न्या । २६।।

जन्म्यो कउन् ? जन्मनु फेर् नपर्न्या
मर्न्या कउन् हो ? मरि फेर् नमर्न्या ।
कस्लाइ लाटो छ भनेर भन्छन् ?
जो ता बखत्मा पनि चुप् रहन्छन् ।।२७।।

बैह्रो कउन् हो ? हित बात् नसुन्या
कुन् हो अविद्या मित नारि मान्न्या ।
कुन् तत्त्व साँचो छ भनेर खोज्न ?
साँचा शिवै छन् शिवलाइ रोज्नू ।।२८।।

उत्तम् भन्याको भन आज कुन् हो ?
सज्जनहरूको सुचरित्र जुन् हो ।
कुन् कर्मले शोक्हरू दूर हुन्छन् ?
श्री विष्णुका पूजनले ति टर्छन् ।।२९।।

कुन् शत्रु हुन् खुब् वलवान् भयाका ?
कामादि हुन् सब् नरले कह्याका ।
कुन् हो कसै पूर्ण गरी नसक्नू ?
कामै छ त्यस्तो अरु कीन बक्नू ।।३०।।

कुन् दु:खको मूल भनेर जान्नू ?
मेरो म हुम् भन्नु छ तेहि मान्नू ।
कुन् हो जगत्को गहना बन्याको ?
विद्यै छ सब्को गहना बन्याको ।।३१।।

कुन् सत्य हो सत्य कसोरि जान्नू ?
जुन् प्राणिको हित् छ उ सत्य मान्नू ।
कुन् छाडिदीन्या सुखि हुन्छ भन्छन् ?
स्त्री छाड्न सक्न्या सुखिमा गनिन्छन् ।।३२।।

ठूलो छ दान् कुन् गरि ताप हर्न्या ?
सब् प्राणिको निर्भय जो त गर्न्या ।
कुन् हो बुझ्यओ निश्चय नाश हून्या ?
त्यो भक्तको मन् छ भनेर जान्न्या ।।३३।।

कस्तो भयामा भय छुट्टि हुन्छन् ?
मुक्तै भयामात्र ति पाप टर्छन् ।
वाण्तुल्य कुन् हो अति दु:ख दीन्या ?
जुन् मूर्खता हो उहि जानि लीन्या ।।३४।।

कस्का सधैं दास् भइ पाउ पर्नू ?
बूढा गुरूमा लगि चित्त धर्नू ।
प्राणान्तका समयमा कति कर्म गर्नू ?
सम्पूर्ण छोडि रघुनाथ्-तिर चित्त धर्नू ।।३५।।

कुन् चोर हो इ जनको भनि चोर जान्नू ?
जुन् वासना त छ असत् उहि चोर मान्नू ।
शोभायमान भयि बस्छ सभाविषे को ?
सब् को प्रसन्न मन गर्दछ शास्त्रले जो ।।३६।।

मातासरी सुख दिन्या कुन चीज् छ जान्नू ?
विद्यै छ त्यस्तो अरु कौन खोज्नू ।
कुन् हो जती-जति दियो उति बढ्न जान्या ?
विद्यै रहेछ बुझि निश्चय तेहि मान्या ।।३७।।

कुन् काम हो अति डरायर दूर सार्नू ?
लोकापवाद् छ घटिया कहिल्यै न धर्नू ।
कुन् कर्म गर्दछ भन्या उहि बन्धु मान्नू ?
आफ्नो सहाय यदि गर्दछ बन्धु जान्नू ।।३८।।

कस्ता मनुष्यकन पित्रि भनेर जान्नू ?
जसले त पालन गर्यो उहि पित्रि मान्नू ।
कुन् चीज जानिकन चीज् रहँदैन जान्नू ?
यो चीज् त नित्य परमेश्वरलाइ मान्नू ।।३९।।

कुन् चीह्निया सकल चीजहरू चिह्निइन्छन् ?
ईश्वर चिह्न्या सकल वाँहि चिह्नी सकिन्छन् ।
कुन् चीज् रहेछ अति दुर्लभ खोजि हान्नू ?
सत्सङ्ग हो अधिक दुर्लभ तेहि मान्नू ।।४०।।

कुन् त्याग् कहिन्छ ? शिवको सब तत्त्व जान्नू,
कुन् जीत्न सक्नु छ कठिन् ? उ त काम मान्नू ।
कुन् हो पशूसरि भनी नरले कह्याको ?
आत्मा नजानिकन मूर्ख पडी-रह्याको ।।४१।।

अम्मृत्सरी अघि भई पछि वीष बन्न्या,
कुन् हो ? स्त्रि हुन् किन अरू चिजलाइ भन्न्या ।
कुन् शत्रु हुन् अघि त मित्र सरी रह्याका ?
पुत्रादि हुन् सकल सज्जनले कह्याका ।।४२।।

कुन् चीज् छ चञ्चल यहाँ क्षण एक् घरीको ?
आयुष्य यौवन बुझ्या बिजुली सरीको ।
कुन् दान् ठहर्छ अति मुख्य यहाँ गर्याको ?
जुन् दान् छ पात्रहरुका मुखमा पर्याको ।।४३।।

प्राण् जान खोज्दछ भन्या पनि कन् नगर्नू ?
संसार् अनित्य बुझि पाप् कहिल्यै नगर्नू ।
कुन् हो अघी सरिसरीकन गर्नु पर्न्या ?
पूजा सदाशिबजिको सब पाप हर्न्या ।।४४।।

कुन् कर्म मुख्य भनि सद्गुरुले कहन्छन् ?
जुन् कर्मले त परमेश्वर खुश् रहन्छन् ।
कुन् स्थानमा बसुँ भनीकन दील् नदीनू ?
संसारमा भनि अवश्य चिह्नेर लीनू ।।४५।।

रात् दिन् निरन्तर कतातिर चित्त धर्नु ?
संसार् अनित्त्य बुझि तत्त्व-विचार गर्नू ।

घांसी – भानु भक्त आचार्य

भानु भक्त आचार्य  १८१४ - १८६८  चुँदी रम्घा तनहुँ , नेपाल

भानु भक्त आचार्य
१८१४ – १८६८
चुँदी रम्घा तनहुँ , नेपाल


भर् जन्म घाँस तिर मन् दिई धन कमायो
नाम क्यै रहोस् पछि भनेर कुवा खनायो
घाँसी दरिद्र घरको तर बुद्धि कस्तो
म भानुभक्त धनी भैकन किन यस्तो

मेरा ईनार न त सत्तल पाटिकै छन्
जे धन चीजहरु छन् घर भित्रनै छन्
त्यस घाँसीले कसरी आज दिए छ अर्ति
धिक्कार हो म कन बस्नु न राखि किर्ति

कविता – गोलि हो – लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा

लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा  Nov 12, 1909 – Sept 14, 1959

लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा
Nov 12, 1909 – Sept 14, 1959


गोली हो यो गोली हो,
काननेर गाउँछ सुइँय ! रणको बोली हो
आजको यो निम्ता भाइ !
बल्दो भोलि हो !

चण्डीको यो गिडगिडी, रुद्रको यो तान
ध्वनिले डाक्छ ध्वनिको ढेर, मुग्ध आज प्राण !
जीतहारको छ आज द्धन्द्ध नृत्य, द्धन्द्ध नृत्य,
हेर ! हेर !
लाल आज उग्र लाग,
सम छ बलिदान !
प्रलय डमरु बज्छ डिमडिम,
खुल्छ रुद्रधाम !
गोलीसाथ बोल्छ गोली,
‘के छ भोलि हो ?’
आउँदा युगको गान हो यो,
राग होली हो !

भेटे यसले देउता पार्छ, छलिए दिन्छ राज !
यसले जिउन, अमृत पिउन, लाउन देवताज !
काननेर गाउँछ सुइँय !
आत्मा नै उडाउँछ हुइयँ !
पुरुखाहरुको माझ !
छातीले धकेले स्वर्ग
पीठले पिछोले नर्क,
केवल मुटुको जाँच !
भूचरी या नभचरी, दुईमा एक आज !
जो अमूल्य मिल्छ भाइ ! ज्यान मारेनी हो !

छायाबाट तर्सिएका, मायाबाट पर्सिएका
खुम्चिए, डरे !
कालले घिसार्छ बोको, कालले घिसार्छ बोको,
फेरि त्यो भरे !
शहीदलाई खोज के छ ? वीरलाई मोज के छ ?
बोक्रो यो झरे ?
गुदी देखाउँला नेपालीको, गुदी देखाउँला नेपालीको,
मातृदूध रे !
कालसाहू ऋण तिरेर प्वाँखजस्तो हलुका बन्दा घट्छ के भरे ?
एक लहर चिडिया उड्लान्, प्रातः बोली हो !
मानवको यो स्वर्गतर्फ एक टोली हो !

सबको भाइ, मेरो भाइ,
सबकी बहिनी, मेरी बहिनी,
सबको घर हो मेरो घर !
यत्ति राखौं मनमा सबले,
एक्लिँदैनौ केको डर
गै बसौँला सबका छानामनि रे एक जहाज बनी,
पूजाकोठा भर !
बादलको त्यो ढोकाभित्र हेर ! घाम छ, घाम छ, घाम छ,
शङ्का छैन, डर !
स्वप्नमा घुसौँला हामी, यादमा बोलौँला हामी,
नेपालीको कान छ ! जान्छ
वाचाल हाम्रो स्वर !
माटी चोली फ्याँकी लाउनु सुनकी चोली हो !

लहडदास, कीर्तिप्यास
सर्पले हान्या होइन यो त !
तार तान्या होइन यो त !
यो त देखाएको नर !
यो त रेटिएकाहरुको आत्मा बिउँझ्या, आत्मा जाग्या,
विधिको अचूक सर !
बीउ फुटेको, मृत् टुटेको
उबजनी अमर !
मूर्छाबाट बिउँती चल्नेहरुको बोली हो !

दालभात दालभात गाँसबास !
नेपालीको नाङ्गो जीउमा केवल एक कपास !
मानव–हक औ मानव–आस !
यही कदम हो, यही कदम हो, यही कदम हो,
भोकको दम हो,
प्यासको वेग हो !
मानवताको द्धार घचघच, एक ढयाङ्ग, एक ढम्म हो !
बोल्छ प्राण–नलीको भेरी,
‘कुइरो नाश ! कुइरो नाश !’ एक नयाँ प्रकाश !
वेदनाको ज्वाला मुख हो, न्याय बोली हो !

आँखाको यो दोष होला
अन्धतासँग रोष रोला
बम्किएको होश होला
दीर्घ नींदको बलि !
हिउँमा पाइला, झारमा पाइला, तीरमा पाइला !
नाङ्गा हड्डी क्रूर भाइ ला !
यो युवकको अञ्जुली !
जो जिएथे, जो मरेनन्, रातमा बोली हो !

क्याँग ती बूटले खान्थी
काँढा झाँग ती, बालू ढयाँग ती !
हाइ लडे, मर्काई आँग ली !
तिनको लाल छाप हेर !
फेर्छ पृथ्वी भोलि हो !
व्यर्थ हुन्न ! चल अगाडि !
बाढी, बाढी !
एक रोज होला फेरि नेपालीको यो आकाश
छयाँगछयाँगती !
युगले फेर्ला चोली हो !
कदम कदम हो, क्रान्ति, क्रान्ति
राष्ट्र शान्ति ! राष्ट्र शान्ति !
यी किरण फुटेर मेट्छन् भूतभ्रान्ति भूतभ्रान्ति !
फेर्ने चोली हो !

तारालाई बाटो लाउने, दिल उदाउने
न्यायशील !
छौ कि भूमा ? छौ भुवनमा ? छौ कि स्वरमा ?
लेऊ यो अपिल !
हकको शिशा छिन्नेमाथि !
मानवलाई किन्नेमाथि
हेर आँशु–झील !
आमा भोकी, बाटो रोकी, कोही हिँडयो कि !
सुन्निएका डील ?
ती रुलाउने, ती गिज्याउने, ती भिजाउने
लाई गिद्ध–चील !
आज तय होस्, आज तय होस्, आज तय होस्,
हकको टोली हो !

पाठो छिर्केको बिहान छ !
यो रगतले रात जान्छ !
कुम्भकर्ण माटो खान्छ !
रावण जा !
जिन्दगी !
तेल ढली, औ तेल जली !
बन्दछन् दीपावली !
सारा शिखर देशका जल्छन् भोलि हो !

सनसनी आनन्द कसको ?
वीररसको !
ज्यानको दाता उही,
ज्यान उसको
भेडा मर्छ घाँसमाथि, जिन्दगी नै रोग उसको !
अब नृसिंह गर्जिदो छ, खम्बा फोरी दीर्घ युगको,
दैत्य झस्क्यो ! दैत्य झस्क्यो
साध नरको चोली हो !

आयो मजा क्यै ? वीरहरु हो !
काल कुश्ती ?
भोलि क्या कहानी भन्लान्
हरिया बस्ती !
गोली हो यो !
दासदलको अन्त्य बोली !
अन्त्य बोली हो !
एकलौटी शक्ति रुन्छे, लोहा बिन्दु धोली हो !

भीम भाइ हो ! भीम भाइ हो ! भीम भाइ हो !
दाह्रा फर्रे !
काँधले धकेल्छौं पर्वत,
यो उखाड्छौं, यो उकेल्छौं
ढुङ्गा पर्रे !
दाना, दाना, पुरुखा झिल्के, पुरुखा झिल्के
जनको राज ! जनको राज !
या त भोलि या त आज !
पन्छी हो ! पन्छी हो !
हुर्रे ! हुर्रे !
आयो आज अन्तरात्मा दुष्टताको पोली हो !

बढ अगाडि, बढ अगाडि, बढ अगाडि !
निराश ताडी, आश छाडी,
बाढी ! बाढी !
काँढा गिज्याई, कुल्ची झाडी,
मानवको यो झन्डा पछाडि !
एक वीर, एक बज्र, चट्क बोली हो !

के दधीचि केही बुझ्यौ त ?
हड्डी चट्की
बाजलाई चोक्टा दिनुको
के त आज शौक भड्की ?
थर्र संसार पार्नु के यो
हाम्रो थोरै शान हो ?
मानिस पड्की, वायु रड्की, पृथ्वी गड्की,
वज्रको यो गान हो !
भोलि नेपाल आँखा मिच्ला
बिउँझी आँखा खोली हो !

गाउँछ गोली गोली जो !
स्वागतको बोली हो !
क्यै न बोले बाह्रमासे
फुल नित्य भोलि हो !
बोल्न पाए ‘जनतन्त्र’
धूवाँ फाट्दा खार छाड्दा
रुद्ध कण्ठ खोली हो !
गोली हो यो गोली हो !
तिनका मर्लान्,
असिना पर्लान्, पग्ली झर्लान् !
हाम्रा चाहिं जुगजुगलाई
गाइरहलान् होली हो !

प्रश्न – गोपाल प्रसाद रिमाल

गोपाल प्रसाद रिमाल  २१ मई १९१८ - २४ अक्टोबर १९७३ , काठमाडौँ नेपाल

गोपाल प्रसाद रिमाल
२१ मई १९१८ – २४ अक्टोबर १९७३ , काठमाडौँ नेपाल


नेपाली तिमी यहाँ किन आयौ ?
गो–रखाली हौ,
गो–रक्षाको भार लिई
बढ्दैबढ्दै आयौ ? नेपाली
तिम्रै गुफा कन्दराहरुमा
देखेथ्यो जगले पहिलो सपना,
तिम्रै वनमा पलेटी कसेर
सफल भएथ्यो ऋषिहरुको जपना,
पाएथे अन्धजगत्मा
बल्दो उज्वल दीप
के त्यही दीप लिई तिमी
बढ्दै आयौ दुनियाँमा ? नेपाली
आदर्शझैँ उच्च,
विस्तृत विशाल हृदयझैँ,
सत्य छुन बढेका,
या सतयका रुप भै उठेका
मनका लहरझैं सुन्दर
हिमालको रुपमा
अमरापुरीको पथ तिम्रै–
के सबैले स्वर्ग पुगेर
स्वर्गको सुन्दर कहानी भनेर,
फूलको माला लिन
घुम्दै आयौ यहाँ ? नेपाली
या बिजुलीका कणझैं प्राण वरिपरि
पञ्चभूतको आवरण बेह्री
तिमी बर्सने बादलझैँ
आह्र्लँदा कर्म–जगतमा,
कुनै विपरीत हुरीले
फेरो मार्यो र पथमा ?
नेपाली

मृत्यु – गोपाल प्रसाद रिमाल

गोपाल प्रसाद रिमाल  २१ मई १९१८ - २४ अक्टोबर १९७३ , काठमाडौँ नेपाल

गोपाल प्रसाद रिमाल
२१ मई १९१८ – २४ अक्टोबर १९७३ , काठमाडौँ नेपाल


पानीको छलबलमा
छरिइरहेको घामझैँ
हरियोमाथि फुलहरु तार्किएझैं खेलिरहेका थिए हावामा ।
तिनीहरुको चञ्चल छाया
मृत्युको कालो हाँसोजस्तो थियो
त्यो दृश्य नै यही भन्दथ्यो ।
दुई दिनपछि
घाममा हाँसिरहेका ती फूलहरु
छायामा निदाउरिँदै सुक्दै गए ।

जब कल्पनाको सुनौलो संसार
जूनकीरीसरि अँध्यारोमा
पिलपिलिँदै हराउँदै जान्छ
अनि मृत्यु देखिन्छ यही देखें ।

एउटा तोते कलिलो बादल
हाम्रो प्यारको अङ्गालोमा हुक्र्यो
वसन्तको आगमन फुलेफलेसरि
हाँगोको अङ्गालोमा ।
तर त्यो मर्यो
हामी मृत्युलाई त प्रेम गर्दैनौँ
जोसित प्यारो कानेखुसी गरी बढ्छौ
संसारदेखि लुकीलुकी ?

कविता – पापको गुनासो – लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा

लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा Nov 12, 1909 – Sept 14, 1959

लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा
Nov 12, 1909 – Sept 14, 1959


क.
‘पाप’ हो है नाम मेरो !
पुरुष बाबा, प्रकेति आमा !
देश नरनारीको घेरो !
मासु मन्दिर, बास खास !
मज्जा खोपी !
मन, चमन !
पन्छी, पशुको छुन्न जङ्गल !
मानवता सिमाना मेरो !
त्यसको इतिहास सेरोफेरो !

ख.
नित्य वाञ्छित !
नित्य निन्दित ! नित्य लाञ्छित !
कम्र्म मेरो !
अधिकांश दिलको ओट पाई,
‘मीठो’ भनाई,
नाउँ एउटा खोट मेरो !
जाँच सब दुनियाँको अन्तर !
राज मेरो !
दिनको उज्यालोले लुकाउँछ,
ताज मेरो !
ओठ झूठाको थकाई
आज मेरो !
‘पाप’ हो नाउँ अभागी !
साथी ! मेरो !

ग.
एकान्तमा पक्री मलाई
भन्न आउँछौ, “आ न साथी !
डुल्न जाऊँ आज राति !”
भोलि बिहान दुनियाँ सामु
गर्दछौ गाली नजाती !
नीचता हो पापभन्दा नीच साथी !
इन्कार गरिदिऊँ साथ चल्न,
लौ त दुनियाँ बाँचोस् आधी !
नेता बाँचून् ! जेता बाँचून् !
साधु बाँचून् !
अपार सहन हो धम्र्म मेरो !
सच्चा साधु कसले हे¥यो ?
गर्दैनन् पूजा रे दिनमा !
‘पाप’ हो प्रख्याति मेरो !

घ.
धम्र्मको गादी चढायौ,
बस्दिएँ !
मम्र्म शठका ठुँग् भनेथ्यो,
डस्दिएँ !
रौंचिरा पण्डितहरुकन
नश दिएँ !
‘सूक्ष्म रुपले !’ जो भनेथ्यौ
रस लिएँ !
बेहोशमा बखर छ दुनियाँ !
खुश रहें !
‘सुष्टिमा बस्, रँगा !’ भनेथ्यौ !
रँगिदिएँ ।
ईश्वर ! मेरो पाप के हो ?
श्राप के यो ?
निन्दा सधैंको ?
ठस्किएँ !

ङ.
मासुको गुलाफ–बागमा
मनु महाराज शैर गर्छन्,
लेख्छन् ढेरी !
परामर्शदाता मैं थिए तब !
मेरो निन्दा आज फेरि ?
गोल अनुभवलाई चिर्दै
धम्र्म, पापै फ्याक पारे !
छाया, उज्याला सृष्टि हो त,
छाया हुनाले के बिगारेँ ?
मेरा निन्दाले बनून् सब !
हे महाजन ! आशीर्वाद
लेऊ घनेरो !
ज्ञान भन्नु, केवल चिन्नु
रुप मेरो !

च.
विधिको रथको बायाँ पाङ्ग्रो !
काम मेरो निन्दा गर्छ
जगत् ग्वाङ्ग्रो !
मै विना अवतार हुन्नन् !
बादल हुन्नन् !
वज्रले भूलाई छुन्नन् !
मै विना, ईश्वर नउठ्छन्,
नित्य सुत्छन् !
उराठलाग्दो हुन्छ दुनियाँ,
रङ्गविनाको बोधो धैरो !
इन्द्रेनीझैं महिमा मेरो कसले हे¥यो ?
पाप, निन्दित अभिधा मेरो !

छ.
दुनियाँ खिचडी खान्छ भाई !
मरे मशीहा चिन्नलाई !

ज.
के उज्यालो मात्र सुन्दर ?
जो अँध्याराले जिलाउँछ ?
सृष्टिमा आत्माले, हेर !
माटोको पोशाक लाउँछ !
कामको हुँ दिव्य छोरो !
घृणित केवल नाम मेरो !

झ.
कामलाई पाप भन्छौ ?
पापका छौ पुत्र सारा
पापविनु यो चल्ला जगतेका
अविरल धारा ?

ञ.
काम जल्दा, शिव, उमाका,
पाचुके भै गो ?
लीला गै गो ?
सन्यास लिए पनि
शठ थिए शिव ?
पुत्र भै गो !
शम्भुलाई पार्वतीले के खिंचिनन् ?
नत्र संसार कसरी सर्छ ?
त्रिकोण यसमा हिल्नैपर्छ !
त्रिशूल यसमा हिल्नैपर्छ !
इन्दिय्र का म्खु पार्छन् बन्द ?
पशुपालक ती मालिकले ?
पापधर्म–बुना छन् प्रकृति !
चिन्छन् मलाई हाय ! कति !

ट.
प्रलयहरुले माया खाए !
सृष्टिहरुले जगाए !
माटोभित्र आत्मा डुलेर,
पाप र धम्र्म छुट्टयाए !
तर दुनियाँमा लटा बढाई
कतिले गाँजा उडाए !

ठ.
पछुताउले छुँदै धरम छ !
आगो निभेर मलम छु !
विरोध दुईले बन्दछ विश्व
समान–अन्तर रेखा मिल्छन् !
तृतीय तत्व, शाम्यको विन्दु,
पुग्दा, सारा पाप र धम्र्म,
एकतामा आई, गल्छन्
घृणित अस्तित्व खै तब मेरो !
कसले हेरयो ?
‘पाप’ अभागी नाउँ हो मेरो !

ड.
धम्र्म बताउँछन् सजिलो गल्ली
विशाल बन के बाटो होइन ?
काँढा, खाडी बीचमा पर्नु
पनि के अनुभव राम्रो हुँदैन ?
बाटा खुला छन्, बाटा अनन्त !
कुन ईश्वरले लाउँछ बार ?
विश्वविद्यालय छ विशाल,
विषय अपार !
निषेधहरु हुन् कृत्रिम बार !
अध्ययन नै कसरी हेय ?
आफु नछकिनु तिम्रो श्रेय !
बलाइरहेछन् तर अन्धाले
मेरो झूठो आकार !

ढ. ईश्वर कहिल्यै बोल्दैनन्
यस्तो गर्नु ! उस्तो नगर्नु !
तिम्रा दिलमा सिवाय !
अनुभवविनाको धम्र्म हुँदैन
अनुभवविनाका पाप !
पछुताउविनाको माप !

ण.
हामी अरुका मानव इशारा
—हरुले मिरमिर केही देख्छौँ !

त.
राजाले तर ऐन तोड्नु
भन्दैन !
मानिस आफैं आफ्नो पुलिस हो,
आपूm आफ्नै न्यायाधीश !
आफु आफ्नो अभियुक्त !

थ.
मानिस भित्र आफु पुगे, यदि
मैनै छैन,
वार फुके !
सम्बन्ध लुके !
जवाफदेही सारा चुके !

द.
आँखा खोल्नु धम्र्म भए यदि,
चिम्लनु पनि ता होला मोज !
तर त्यो कस्तो ?
भोलि बताउला आफ्नो खोज !

ध.
ज्ञान भनेको चिन्दै बढ्नु, चिन्दै बढ्नु,
आफु र अरुको तादात्म्य,
अथवा अन्तर,
कम्र्महरुको पथमा अनन्त !
विश्व हो एउटा वृक्ष विशाल !

न.
रुखका हामी पाप भई,
रुख लडाए पाप !
रुख अडाए धम्र्म !
त्यसका जरामा जो गर्छौ काम,
रसको नाम !
हाम्रो त्यही हो परमै धाम !
ज्ञान सुनाएँ अलिकति हेर !
पाप अभागी नाउँ छ मेरो !

प.
केवल उज्यालो चिनाउने छाया
निन्दा मेरो तर क्या हेर !
दायाँ, बायाँ !
मूर्ख देख्छु जनको घेरो !
‘पाप’ अभागी नाउँ हो मेरो !

कविता – प्रार्थना कि निशी – लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा

लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा

लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा


क.

पलक निमीलित आज निशि,
प्रार्थना छन् सलिलदृशी !

ख.

दुइटा उडुकण ढुल्कन्छन्
बादलपरेला छिचली !

ग.

निश्चल, निस्पन्द !
श्वासबन्द !

घ.

क्षणकन पार्छिन् अनन्त–दर्पण !
अर्पण !

ङ.

निभिरहेछ संसार उनको !
उडिरहेछ नीरव,
दुइटा पखेटा क्रन्दनको !

च.

बज्दछ अश्रुतबीच मसिनो
मनको तार !
अन्तर–श्वसनकनको परी प्रहार !
“ए ! सुन्दर !
एक किरण !
अमृत मुहार ! ……….”

छ.

जीवन घडीजस्तो छ !
व्यष्टि, समष्टि !
घडीका सूईका दुई हात
जोर्छिन् शिरमा, रात !
आँखा मुदी,
माग्छिन् प्रभात !

सत्य संदेश – लेखनाथ पौड्याल 

थोत्रो पाटी उज्यालो, मलिन तृणकुटी, कन्दरा झन् उज्यालो

भिक्षा भारी उज्यालो, अझ वन वनको साग सिस्नु उज्यालो।

फयाङ्लो गुन्द्री उज्यालो, वर पर घुम्दा जीर्ण कन्था उज्यालो

तृष्णाको तुच्छ जालो मनबीच नभए जो मिल्यो सो उज्यालो।।

कालो मन्दाकिनीको जल, जलनिधिका मोतिको ज्योति कालो

कालो सौदामिनीको चहक सब शरच्चन्द्रको कान्ति कालो।

कैलाश श्रेणि कालो झलमल गर्ने शु्र्यको बिम्ब कालो

यो सारा सृष्टि कालो मनबिच छ भने दम्भ दुर्भाब कालो।।

मत्ता हात्ती हलुङ्गो, विकट जलधिका ह्वेल माछो हलुङ्गो

जङ्गी बेडा हलुङ्गो, विकट कटकटे रेलगाडी हलुङ्गो।

शैलश्रेणी हलुङ्गो, पृथुतम पृथिवी-पिण्ड सारा हलुङ्गो

यो व्रह्माण्डै हलुङ्गो, जब सब मनको तिर्सना लाग्छ टुङ्गो।।

दोषी माता पिताका बचन गुरुजनादेश नि:शेष दोषी

सत्यात्मा मित्र दोषी गृह परिजनको चाल देखिन्छ दोषी।

पत्नीको प्रेम दोषी अमृतमय मीठा वेदका वाक्य दोषी

यो सारा सृष्टि दोषी विधिवश छ भने आफ्नो दृष्टि दोषी।।

जस्तो मानी धनीका नगिच हरघडी टप्प जोडेर हात

छाती खोलेर गर्छौ हृदय बुझि सदा नम्रता साथ बात।

दु:खीका साथ उस्तै विनयसित सदा मर्म सम्झेर बोल

गर्नै पर्दैन फेरि ब्रत, जप, तपले स्वर्गको मोल तोल।।

कविता – किसानको रहर – लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा 

सानो छ खेत, सानो छ बारी, सानै छ जहान 

नगरी काम, पुग्दैन खान, साँझ र बिहान ।।

 बिहानपख झुल्किन्छ घाम देउराली पाखामा 

असारे गीत घन्किन्छ अनि सुरिलो भाकामा ।। 

काँधको शोभा हलो र जुवा हातमा कोदाली 

जीवन धान्न गर्नु नै पर्ने उकाली ओराली ।।

 छुपु र छुपु हिलोमा धान रोपेर छोडौँला 

बनाई कुलो लगाई पानी आएर गोडौँला ।।

भनेर सानी पटुकी रातो बाँधेर झरेकी

धमिलो खोला बाढीले होला कसरी तरेकी !

 गालामा साना पसिना दाना मोतीझैँ खुलेकी

घाम र पानी भोक र तिर्खा कसरी भुलेकी ।  

सुसेली हाली बयेली खेल्छ बतास रातमा

जूनले पोख्छ शीतका थोपा धानका पातमा ।।

 सुनौला बाला झुलेर होला भुइँलाई छोएको

फलेको हाँगो कहिले छ र ननुही रहेको ?  

हिमाल हाँस्छ मिलाई सेता दाँतका लहर

किसान बनी जहान पाल्ने यो मेरो रहर ।।

दन्त्य कथा – गोपाल प्रसाद रिमाल 

दन्त्यकथाकी राजकुमारी र एक गरीब !

कसरी तिनका ठूला लाम्चिला आँखाहरु

एक जोडी ताराझैं माथिबाट तल झरे

र त्यो गरीबको हृदयमा स्वर्गीय जलन सल्काइदिए ?

फेरि कसरी हिलोको कमलमा परेका

दुई थोपा शीतजस्ता गरीबका आँखामा

स्वर्गले आफ्नो छाया देख्यो ?

ताज्जुबको कुरा छ,

तर यो मीठो कुरा दिन

दन्त्यकथा कन्जुसी गर्दछ

दन्त्यकथा खालि यत्ति भन्छ:

उनीहरुको प्रेम पर्‍यो !

हो, पानी झैं पर्‍यो होला

अनि आगो झैं बल्यो होला ।

राजपथको छोटो हेराहेरमा

मर्यादाशीला राजकुमारीको हेराइ, चलाइबाट तेरो भोक मेट्न

जलन सेलाउने के कुरा पाउँछस् र तँ

स्वर्गको ढुकुटी नै पाएझैं गरेर शरद्को बादलझैं

शिर उच्चा गर्दै हिँड्छस्, ए गरीब !

के तँ फेरि साउनको बादलझैं निचोरिन्नस् ?

भेटको असम्भावनाले पत्थर भएर तेरो मुटु किच्तैन ?

आँधीको बिजुली भएर

तेरो बादलझैं बर्सने छातीलाई कोपर्दैन ?

यस्तो मीठो दर्दको कुरा दिन

दन्त्यकथा कन्जुसी गर्दछ ।

कथाको गरीब गम्भीर छ,

जादूले अर्कै भएजस्तो छ

ऊ हावाजत्तिकै हलुका भएर राजकुमारीको खोपीमा पुग्दछ

उनीहरुको बिहे हुन्छ । 

भेट – गोपाल प्रसाद रिमाल 

पूर्नेको जूनलाई किन पर्खेको ?

भेट्ने उनैलाई हो क्यारे,

तिमी उनैलाई उनकै प्रकाशमा देख,

तिमी उनलाई आजै यो औंसीको रातमा भेट ।

आउने त्यो वसन्तलाई किन कुरेको ?

तिमीले खोजेको फुल हो र ?

उनकै सुवासमा तिमी सास फेर,

तिमी उनलाई आजै यो आएको पुसमै भेट ।

तिमी उनलाई आजै यो औँसीको रातमै भेट ।

भेटमा ओझाले साइत गाओस् भन्ने छ ?

के उनको बोली सुरिलो छैन ?

उनको बोलीको लयमा तिमी खालि मुन्टो हल्लाउँदै—

ताल मात्रै दिन सक,

तिमी उनलाई अहिले नै बिनाबाजा नै भेट ।

तिमी उनलाई आजै यो औँसीको रातमै भेट ।

तिमीले कल्पनामै कैयौंचोटि उनलाई

इन्द्रधनुजस्तो चुनरीको घुम्टो ओढाइदिसकयौ,

मजुरको घाँटी–रङ्गको साटनको चोली लगाइदिसक्यौ,

त्यसैले भेटमा त्यस्तो घुम्टो र चोलो

लैजाने सुर होला,

तर तिमी उनी जस्ती छन् उस्तै नै भेट,

बजार जान बेर नगर ।

उनको लाज नै उनको घुम्टो होस्,

तिम्रो अङ्गालोले उनलाई छोपोस्;

साटनजस्तो उनको छाला हेर,

उनी जस्ती छन् उस्तै नै भेट ।

तिमी उनलाई आजै यो औँसीको रातमा भेट ।

एक गीत – गोपाल प्रसाद रिमाल 

केही आहझैं केही चाहझैँ

सौरभ छरी वरिपरि

तिमी प्रतीक्षामा झैं कसको

भन न भन कली !

जब भिखारीको हातसरि

फुक्नेछ तिम्रो सुन्दर तन

के ठानी के दिऊँ तिमीलाई

भन न भन कली !

समीप छ हेर्छु देख्छु

तिमी फुले झरेमा

रोए हाँसेझैं गर्छु

तर यै हाँसो यै आँसु

यै समीपताको जीवन–जलमा

तिमीले प्रतिबिम्बित पायौ आफूलाई

भन न भन कली !

सन्देह चियाउँछ जब यो विश्वबीचमा

तिमी दूर हुन्छ्यौ ताराझैं;

दूर हुनाले चाह गरेको

त्यै तारासित तर फिराद यही छ—

किन त्यो मेरो कलीझैं

रोइने हाँसिने भएन

समीप भएन ?

भन न भन कली !

क्षणभरको छोटो जीवन

वसन्त लाख फुलाउँछ !

शिशिर लाख सुकाउँछ !

अनादि भूत अनन्त भविष्यको

कहालीलाग्दो फैलावटबीचमा

कस्तो यो जीवन–काल कली ?

भन न भन कली !

होश – गोपाल प्रसाद रिमाल 

म मानिस आफ्नो खुशीले जन्मेको होइन,

आफ्नो खुशीले मर्ने पनि होइन ।

यो ज्ञान कसलाई भएको हो साथी ?

यो संसार सपना हो,

जीवन पानीको फोका हो,

यहाँ कोही पनि आफ्ना छैनन्,

जो छन् तिमीजस्तै नै जन्मेका हुन् ।

तिमीजस्तै नै मर्ने हुन् ।

यो वैराग कसलाई भएको हो साथी ?

म सर्वसम्पन्न अर्थात् ईश्वर हुँ,

म भोगी हुँ,

म सिद्ध हुँ,

मजत्तिको अरु कोही छैन,

म मोज गर्छु ।

यस्तो मोहजाल, यस्तो प्रकारको अज्ञान

कसलाइृ भउको हो साथी ?

म मानिस न त आफ्नो खुशीले जन्मेको हुँ,

म आफ्नो खुशीले मर्ने हुं ।

यस्तो मोहजाल, यस्तो प्रकारको अज्ञान

कसलाई भएको हो साथी ?

कामी क्रोधीहरु आफ्नो मनोकामना

पूर्ण गनका लागि अन्यायपूर्वक

धन जम्मा गर्ने चेष्टा गर्छन्,

काम, क्रोध र लोभ यी तीन तमेद्वार हुन्,

यो होश कसलाई भएको हो साथी ?

म त न आफ्नो खुशीले आँखा खोल्ने हुँ,

न आफ्नो खुशीले आँखा चिम्लने हुँ, साथी !

यो होश कसलाई भएको हो साथी ?

जङ्गी निसान हाम्रो – गोपाल प्रसाद रिमाल 

रातो र चन्द्रसुर्जे, जङ्गी निसान हाम्रो।
जिउँदो रगतसरि यो, बल्दो यो सान हाम्रो।।

हिमालझैं अटल यो, झुकेन यो कहिल्यै।

लत्रेन यो कहिल्यै, जङ्गी निसान हाम्रो।।

यो जन्मँदै जगत्मा कैयौं प्रहार आए।

साम्राज्य दुई हारे, हारेन सान हाम्रो।।

जबसम्म चन्द्रसुर्जे आकाशमा रहन्छन्।

तबसम्म हुन्छ आफ्नै रातो रगत यो हाम्रो।।

गाईसरि छन् साधु जोजो यहाँ जगत्मा।

सबको सरन बलियो, जङ्गी निसान हाम्रो।।

झरेको पात झैँ भयो – कालीप्रसाद रिजाल

झरेको पात झैँ भयो उजाड मेरो जिन्दगी
निभेको दीप झैँ भयो उदास मेरो जिन्दगी
चुरा फुटेसरी भयो चराहरू उडीगए

चुरा फुटेसरी भयो चराहरू उडीगए

हजार कोपिलाहरू नमुस्कुराउँदै झरे

उठेको बस्ती झैँ भयो प्रवास मेरो जिन्दगी
बिहान जो खुशी थियो जलेर साँझ भैसक्यो

भिजेको पात-पातमा निशादको कथा थियो

अधेँरी रात झैँ भयो विषाद मेरो जिन्दगी
जलिरहेछ लास भित्र-भित्र कहीँ छातीमा

टुटेफुटेका स्वप्न झैँ अँगारमात्र छातीमा

बिजन बदल सरी भयो उराठ मेरो जिन्दगी

दशैँ – लेखनाथ पौड्याल 

Lekhnath Paudyal 1885 – 1966 Arghau Archale, Kaski, Nepal

Lekhnath Paudyal
1885 – 1966
Arghau Archale, Kaski, Nepal


हट्यो  सारा हिलो मैलो

हरायो पानीको वर्षा

भवानीको भयो पूजा

चल्यो आनन्दको वर्षा

जता जाउ उतै भन्छन्

दशैं आयो दशैं आयो

यही आनन्द चर्चाले

सबै संकष्ट बिर्सायो 

ठूला साना सबैलाई

दशैं अत्यन्त राम्रो छ

चलेका चाडमा ज्यादै

यही उत्कृष्ट हाम्रो छ 

सबै अत्यन्त आनन्दी

सबै छन् पिङमा दंग

सबैको देखिंदै आयो

उज्यालो चेहरा रंग !

 कालमहिमा – लेखनाथ पौड्याल

Lekhnath Paudyal 1885 – 1966 Arghau Archale, Kaski, Nepal

Lekhnath Paudyal
1885 – 1966
Arghau Archale, Kaski, Nepal


भाका, भूल, दया, क्षमा र ममता, सन्तोष जान्दैन त्यो,

इन्द्रै बिन्ति गरुन् झुकेर पदमा त्यो बिन्ति मान्दैन त्यो,

थुप्रोमा उधिनी मिठो र नमिठो रोजेर छान्दैन त्यो,

खाता जाँची सबै दुरुस्त नबुझी बिर्सेर हान्दैन त्यो ।१।

राजा रङ्क सबै समान उसका वैषम्य गर्दैन त्यो,

आयो टप्प टिप्यो, लग्यो, मिति पुग्यो टारेर र्टर्दैन त्यो,

लाखौँ औषध अस्त्रशस्त्र महिमा देखेर र्डर्दैन त्यो,

व्याधातुल्य लुकेर चल्दछ सदा मारेर मर्दैन त्यो ।२।

आँसुका दहमा नुहाउँछ चिसो पानी रुचाउन्न त्यो,

सुख्खा जर्जर अस्थिपञ्जर विना शैया बनाउन्न त्यो,

मैलो भष्मसिवाय अङ्गभरमा केही लगाउन्न त्यो,

हाहाकार सरी मिठो अरु कुनै संङ्गीत गाउन्न त्यो ।३।

जोजो मिल्छ सुलुक्क निल्छ मुखमा हाली चपाउन्न त्यो

थाल्यो च्वाम्म सबै चपाउन भने आहार पाउन्न त्यो,

जत्ती मिल्छ उती उकेल्दछ पनि केही पचाउन्न त्यो,

यै चालासित कल्पकल्प कहिल्यै खाई अघाउन्न त्यो ।४।

नेपाली कविता – ध्रुवे जिन्दावाद

चितवनमा धु्रवेले मच्चाएको आतंक

मान्छेले देखे पनि, लेखे पनि

सिलाइएन उनीहरूको ओठ मुद्दाको खापसियोले

छोपेन उनीहरूलाई

भोजमार्गी न्यायाधीशको जालले पनि

कोही धु्रवेलाई मार्नुपर्छ भन्छन्

कोही धु्रवेलाई मार्नु हुँदैन भन्छन्

कोही धु्रवे बहुलाएको हो भन्छन्

कोही धु्रवेका मुखमा

आफ्नै आँसु परेर मात चढेको भन्छन्

उसलाई जे भने पनि हुन्छ

उसलाई जे गरे पनि हुन्छ

किनभने, ऊ मान्छे होइन

राजनीतिक दलको सल्लाहकार पनि होइन

गुटबन्दी र पितृसत्ताको सत्ताधारी पनि होइन

यसैले सबैले निर्धक्क

देखेको भने हुन्छ, भनेको लेखे हुन्छ

काठमाडौँमा पनि धु्रवेले आतंक मच्चाएको छ

तर बोल्दैन काठमाडौँ

पुसको तुषारो जमेको छ आँखामा

धु्रवेको ऐंठन छ ओठहरूमा

मुखमा परेदेखि बेताली मैयाँको आँसु

धु्रवे उन्मत्त छ, धु्रवे मैमत्त छ

एकलौटी पारेको छ साझा संसारलाई

भतेर ख्वाएको छ भोजलाई

त्यो भत्के पनि हुन्छ, डुबे पनि हुन्छ

गए सबैको जान्छ, आए उसको आउँछ

उसलाई कसैले केही भन्न हुन्न

उसलाई कसैले केही गर्न हुन्न

किनभने ऊ हात्ती होइन

यसैले त आज मान्छेहरू नारा लगाइरहेछन्

‘गणतन्त्रमा धु्रवेको मात्रै रक्षा हुनुपर्छ

धु्रवे जिन्दावाद ! बेताली मैयाँ जिन्दावाद !!

नेपाली कविता – पीपलीभूल

पीपलीभूललाई आज पनि लाग्छ

उड्दै गरेको चरा र जहाज उस्तै उस्तै

जहाजभन्दा छिटो दगुरेको उसको मनको दौडाइलाई

रोकिदिन्छन् अग्लाअग्ला तारेभीरहरूले

बीउहरू छरेर ऊ उमार्छे प्रत्येक वसन्तमा अन्नहरू

घरैछेउको ठुटो रूखमा वसन्तले पालुवा उमार्छ

उसले पनि थुप्रैपटक उमारेकी छे मनकै वसन्तमा पालुवाहरू

मनको पालुवालाई मलजल नपुगेरै होला

पालुवाहरू मर्दै पलाउँदै गर्छन्

गुलेली, हँसिया र बन्चरोले

कतिले प्रहार गरे कतिले अहिलेसम्म

तर, ऊ जहाँको तहीँ छे

मान्छेहरू भन्छन्…

स्वास्नीमान्छे भनेका घर हुन्

र, लोग्नेमान्छे बारका घोचा

के घर भएरै होला त

कतै सरेरै जान नसकेकी पीपलीभूल ?

ऊ बढार्छे आँगन र सोच्छे

आफू पनि आँगनजस्तै भएको

आँगन…

बूढा रूखहरूले पहेँला पातहरू झार्छन् आँगनमै

केटाकेटीहरूले डिपगोली खेल्न प्वाल पार्छन् आँगनमै

मियो गाडेर दाइँ गर्छन् मान्छेहरू आँगनमै

पोलेर आँगन दान गर्छन् छोरी आँगनमै

आँगनमै बसेर बूढाबूढीहरू श्लोक सुनाउँछन्

आँगनमै रोपिन्छ काँडेगुलाफ

आँगनमै खनिन्छ इनार

मान्छेहरू भन्छन्…

स्वास्नीमान्छे भनेका इनार हुन्

जसले सधैँ पानी दिइरहन्छन्, प्यास मेटाइरहन्छन्

लोग्नेमान्छे भनेका बाल्टी र डोरी हुन्

जसले सधँै पानी तानिरहन्छन्

के इनार भएरै होला त

अझै कतै बगेरै जान नसकेकी पीपलीभूल ?

उसले रोपेको बकाइनुको बोटझैँ प्रत्येक दिन

अग्लिँदै गरेका उसका उमेरका खुड्किलाहरू

सकिँदै गएका छन्

ऊ वरिपरि आँखा घुमाउँछे

अलिपर…

आफ्नू नातिनी टिकलीभूल खेलिरहेकी छे

कुवा बनेर सारा जीवन कुवामै बिताएकी पीपलीभूलले

पहिलोपल्ट समुद्र देखी

आफ्नू नातिनी टिकलीभूलको आँखामा ।

नेपाली कविता – भिरालो बाटो

येई बाटोले
हर्पे बोकाउादै घाचेट्दै
बाजेको जुागारेखीलाई अस्साम भस्सायो
ब्रम्हपुत्र वारीपारी
भैासीगोठ रुागायो
र पठायो बाजे नभेटेको
काचो धागोले बाधेको खबर घरगाउालाई
चाम्लादाङ्गका सन्तु बाजे
ओरालो बाटो जस्तै ओर्लिए
मेघालय खासी हिल पुगेपछि
खसिनीका परेलीमा अल्भिए
र खसिया भई पल्टिए त्यही
मेरा शिलागे दोस्त लिङ्दो रैछन् एक नेपाली बाजेका नाति
र भनि बस्थे “मेरा नेप्पाली बाजे”
तिनै हुन की संवत १९९३ मा हराएका हाम्रा सन्तु बाजे

भिरभिर हिंडेको यो बाटो
कोई पहिलो चोटी हिंडे
कोई अन्तिम चोटी हिंडे
कोई बार-बार हिंडे
येई ओरालोमा
भालुले लखेटेथ्यो किराती मितबालाई
भालुले ताछेका मितबा जसोतसो बाचे
नाम चाही जोगिएन…भएछ ‘भालुकोरे’
हाम्रा माईला बा
नून बोक्न तराई झर्दा
मलेरियाले थलिएर यस्सै उकालोमा
ढाकर पल्टेपछि
बुझे, अब पल्टने पालो उनको
उनी कहिलै उकालो कटेंनन ।

बाटैमा थियो देउराली बजार
मास्के साहुकी काइाली छोरी
मेलामा किन्दिए ठूला मामाले
कपाल बाध्ने लाछा
र वचन हाले जनै-सुपारीको
तीनै मामा पनि
एकादशीको बिहान येई बाटो ओर्ले
बर्मा एरावदी नदीमा पुल हाल्दै थिए रे
ती पनि फिरेनन
यत्ता भीरको बाटोमा
गुरासको हागाले हिउ निखारे पछि
बटुवाले देखे रे
अल्झेको तेई बेबारिसे लाछा
र गाउालेसाग थपियो रे
त्यै काइालीलाई थलाउने छारे बिमारको किस्सा
जो अविवाहिता अल्पायुमै बितिन रे ।

येई बाटो भएर
सिादुरे धामीले फङसेलीलाई कुदायो रे
भगाएर नागीबाट
बोजु खोज्दै
देउराली भन्ज्याङ्गसम्म आकी थिन रे
र भक्कु सरापेर फिरेकी थिन रे,
येई बाटो भएर
बसाइा झरेको रैछ
खार्ताम्छाका खोक्माली बाको बगाल
रुवाबासी गर्दै
बाटाको खोलाले बगायो
पछि लागेको कालो कुकुर पनि ।

मोटरबाटो चलेदेखि
पुर्खाले बिंडी तान्दै हिंडेको गुल्जार यो बाटो
बटुवा नभेटेर
दारी जस्तो घारी पाल्दा पनि
पि्रयजनहरू, मोटर चढेर ओरालो लागेका लाग्यै छन् ।

नेपाली कविता – फेरि एकपटक खुलेको छ सपनाको बजार

फेरि एकपटक खुलेको छ सपनाको बजार
आउनूस्, देख्नूस् राम्रो सपना
र, लेखिदिनूस् उसको नाउँमा
तपाईंको कमसे कम अर्को पाँच वर्षको जिन्दगी ।

तपाईं चामलजस्तो केलाएर हेर्न सक्नुहुन्न
लुगाजस्तो छामेर अनुभव गर्न सक्नुहुन्न
उसले भन्दै जान्छ, तपाईंले सुन्दै जाने हो
आँखा चिम्लिने हो, सपना देख्ने हो
उसका सबै भनाइ विश्वास गर्ने हो
फेरि एकपटक खुलेको छ, सपनाको बजार ।

आउनूस् तपाईंलाई कुन सपना मन पर्छ
दिउँसै देख्नूस् एक सपना
र, पाल्नूस एक पल्टन शासकहरू
सभा भाँड्ने सभासद्हरू ।
संविधानसभा बनाइदिनूस्
र, दिनूस् संविधान नबनाउने अनुमति
सरकार बनाउन सहयोग गर्नूस्
र, गर्नूस् सरकार नभएको अनुभूति
र,
तपाईंको छाप्रो उधारेर
गर्नूस् मद्दत
बनाउन लथालिंग मुलुकका पार्टीका घरहरू
तपाईंको छाक काटेर गर्नूस् सहयोग
निर्माण गर्न
गरिब कार्यकर्ताका धनी नेताहरू
लेखिदिनूस् उसका नाउँमा
तपाइर्ंका उर्वर जवानीका पाँच वर्ष
फेरि एकपटक खुलेको छ, सपनाको बजार ।

तपाईं रिक्सा चलाउनुहुन्छ त के भो र ?
किन्दै नकिनी निजी गाडीमा
सयर गरेको सपना देख्नूस्
तपाईं निजी गाडीमा हिँड्नुहुन्छ भने
हवाईजहाज किनेको सपना देख्नूस्
छन् ऊसँग थरीथरीका सपना
छन् ऊसँग प्रत्येक वर्गका सपना
अँध्यारो गाउँमा अर्को महिनादेखि
बिजुली बत्ती बाल्न पाइने सपना
सुक्खा जमिनहरू पानीले भिजाउने सपना !
सपनाको बजारमा यो पनि केही सपना हो र ?
देख्नूस् तपाईं दुई सय तला माथिको
गगनचुम्बी घरमा रहेको सपना
देख्नूस् तपाईं इन्द्रेणीको धागोबाट
संसार भ्रमण गरेको सपना ।

ऊ सपनाको कारखाना नै हो
अहिल्यै निकालेर दिन्छ
भिन्न मोडेल र ब्रान्डका सपना तपाईंलाई
मात्र लेखिदिनूस् तपाईंका अमूल्य जीवनका
अर्को पाँच वर्ष
फेरि एकपटक खुलेको छ, सपनाको बजार ।

जमिनदारलाई जमिन थपिदिने मौका
पुँजीपतिलाई अझै कमाउने अवसर
कालोबजारीलाई अझै भाउ बढाउने अवसर
सँगै
समानता र साम्यवादको पनि सपना
संघीयता र समाजवादको सपना
परिवर्तन र क्रान्तिका सपना
सबै एकै मनचिन्ते झोलामा राखेर
बाँडिरहेको छ सपना
मात्र छाप लगाइदिनूस् उसको नाममा
तपाईंको उर्वर जीवनका अर्को पाँच वर्ष ।

घरको सपना देख्दा देख्दै बेघर भएका
सहर पानीले पखालिने सपना किनेर काकाकुल भएका
नयाँ राज्यको सपना किनेर आफैँ बेचिएका
धेरै ठगिएका, झुक्किएका छन् मानिसहरू

फेरि पनि सपनाको बजारमा सपना किन्नेहरू छन्
झुक्किएका दशकहरू बिर्सेर
नयाँ सपनामा आश गर्नेहरू छन्
किन्नूस् तपाईं पनि एक थान वा अनगिन्ती सपनाहरू
फेरि एकपटक खुलेको छ, सपनाको बजार ।

नेपाली कविता – बखतबहादुर र देश

बखतबहादुर
निद्रामा बरबराउादै
किन सम्झन्छ
बरोबर
यो टाढा दूरदेशमा बसेर
देशको नाम ?

बिर्सन चाहेर बिर्सन नसकेको
मनको एउटा कुनाभरि पसारिएको
यो देश र गाउाका यादहरु
किन झिकेर मिल्काउन सक्दैन हा !
बखतबहादुर ।

बहिरा छौ तिमीहरु
र त इसाराले भन्नुपर्छ
मुटुभरि धड्किएको धड्कन
प्रश्वासभरि निश्वास निस्किएको
स्वाधीनताको श्वास
यो देशको स्पन्दन हो स्पन्दन ।

बखतबहादुर बेथितिको निसानामा
आफ्नो राष्ट्रप्रेम घाइते भइरहादा
अझै स्मृतिको फोल्डरबाट
झिकेर देशको नक्सा
तागीरहेछ छातीमा
र भनिरहेछ, मेरो प्यारो मातृभूमि ।

कुनै प्रेमिकाको छोडपत्रको पाण्डुलिपिजस्तो
सधैँभरि झस्का आइरहदो रहेछ
त्यही कान्लो र त्यही ढिस्को
र, बारम्बार मरूभूमिको यो थकानमा
एउटा सम्मोहक पि्रयसी विम्बझैँ
भइदिँदो रहेछ, दूरदेशमा बसेका हजारौँ
बखतबहादुरहरुका लागि देश ?

नेपाली कविता – आमाको छायाँ

सौतेनी आमा भन्छिन्-
‘साप्सु खोलामा जा
र, हाम फालेर मरिजा ।’
लाचार बाबु भन्छन्-
‘नौडाँडा काटेर जा
र, कतै गरिखा ।’

पि्रय,
तिमी के भन्छौ ?
म आफू जन्मँदा
नानीको साथीलाई राखेको ढुंग्रो झुन्डिएको
दुधिलोको हाँगोमा पासो लागूँ कि ?
जूनलाई पछ्याउँदै डाँडा काटूँ ?

कहाँ होला-
हृदयका पिपहरू स्वतन्त्र पखाल्ने पँधेरी ?
कहाँ होला-
धुजाधुजा आफैँलाई लुकेर सिलाउने अँधेरी ?


काटिजाऊँला नौडाँडा
या तरिजाऊँला नौखोला
म नहुनुको कठोर शून्यमा
मेरा साथी सगरका नौलाख दुःखहरू त नरोलान् ?
आँसुका धारिला फूलहरू
अभागी चिहानको छातीमा त नखस्ला ?
यो कोमल ढुंगा-माटोको मुटुमा चोट त नपर्ला ?

मेरी स्वर्गीय आमाको रुङ्रीले
खोजिरहला रुँदै
मैले टेकेको पाइतालाको चिसो डोबमा
मेरै तातो धड्कन ।

अफसोच !
अस्ताउनुपर्छ म अब
किनभने,
उभिएको छ सामुन्ने यस बेला
मैले सधैँ सपनामा देख्ने
मेरी आमाको छायाँ ।

नेपाली कविता – देशका लागि केही गरौँ

प्रकृतिले सजिएको नेपाल हाम्रो देश
चार वर्ण छत्तीस जातको आ–आफ्नो भेष ।
यति राम्रो हाम्रो यो देशमा के भएको
हत्या हिंसा आतङ्क चलिरहेको ।
आतङ्कबाट बच्नका लागि सबै कम्मर कसौँ
पुर्व मेचीदेखी पश्चिम महाकाली सम्मलाई
जोगाउन लागि परौ सबै नेपाली एकभई ।
देशका माटो छोएर कसम खाउँ
आतङ्कलाई त्यागी सबल राष्ट्र बनाउँ ।
युद्ध त्यागी शान्तिको बाटोमा लगाउँ
जे जसरी भएपनि शान्ति ल्याउँ, शान्ति ल्याउँ ।
नेपाललाई एउटा सबल राष्ट्र बनाउँ
सबै नेपाली देशका लागि केही गरौँ,केही गरौँ ।

कविता – असर

Bhupi Sherchan

Bhupi Sherchan


दूर लाहुरबाट
लामो याद
र छोटो बिदा बोकेर

प्रत्येक वर्ष
दशैंमा घर फर्कने लाहुरेझैं
ह्रदयभरि सँगीसाथीको लागि प्यार बोकेर
झोलाभरि दिदीबहिनीहरूका लागि उपहार बोकेर
खल्तिभरि सोल्टिनीका लागि इन्द्रेणीको हार बोकेर
गुन्टा बोक्ने भरिया बादललाई
फकाएर फुलाएर
अघि-अघि
छिटो-छिटो पठाएर
पछि-पछि आफू
झुम्दै-झुम्दै
नाच्दै गाउँदै
बोटोभरि मादल बजाउँदै
बूटको आवाजले
आकाश घन्काउदै
हतार-हतार
चुहाउँदै पसिनाका धार
प्रत्येक वर्ष आउँछ असार।

कविता – जित्नु छ साथि जिलाउनु छ साथि

लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा

लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा


क.
भूतकालका भूलहरु छन् !
शूलहरु छन् !
क्षेत्र खराब छ ! कष्टहरुको घुइँचो छ !
स्थितिमा थिचो र मिचो छ !
छाती ठोक ! तर,
दम रोक !
‘जित्नु छ’ यत्ति घोक !
तिम्रा मुखमा बादल लागे
हाँस्ला कसरी फेरि लोक ?
दिल रोएको अरुले सुन्लान्
ताल्चा मार ! नउघार !
आँशु पिईकन, मुस्की गर्नु छ ! यत्ति विचार ! यत्ति विचार !

ख.
मरे शरापी कैयन् पुस्ता,
झार पहेँला जस्ता,
यी शोषक, यी बाधक, वेधक,
सशस्त्र राकस रुखलाई !
जसको छाया चिसो, कालो,
जल्ले छेके उज्यालो !
कसले गन्ला यी अतिभक्षक
—हरुले दिएको दुःखलाई !
बूढा, पुराना कीटहरुका घर !
जर्जर !
मकाइरहेछन् भरखर ! तर, तर,
गहिरो, गहिरा जरा छ,
विस्तृत, विस्तृत,
शोषिरहेछ भूमि उर्वर !
शकिन्न भन्ने निराश नधार !
माली ! जमीन सुधार !
उत्तम बोट उमार !

ग.
धेरै मर्छन्, थोरै बाँच्छन् !
ठूलो माछा न्यायाधीश छ,
थोत्रो घरका बलिया खम्बालाई लान त !
तिम्रो, मेरो यसमा रिस छ !
घूस खाई क्रान्ति मरी सब !
पूँजी पिस्छ !
हाम्रो जीवन दिनदिन दुःखको
चक्की घिस्छ !
यो जिउनुमा ढीलो विष छ !
सुधन्न भन्ने कति मोटाए,
वन–शूकर !
सुध्रन्छ भनीकन दुब्ला बन्दा,
भोका हामी,
लड्दा हामी
खाइरहेछौं ठोकर ठोकर !
हामी भू–सर !
यो त्यही दुनियाँ हो हे साथी !
जल्लाई भन्दछन् अरु ती अन्धा,
सुन्दर, सुन्दर !

घ.
खडबड, खडबड, गडबड, सडकमा
कानो ड्राइवर !
घजघच थर्थर, जर्जर मोटर !
दम खुस्केको ढीलो पाङ्ग्रो !
मिचिने गरीब !
यही हो हाम्रो नसीब !

ङ.
अधमराको यस नगरीमा
ह्वाँह्वाँ छ !
दुनियाँका सब पापी जन्मी,
तरिरहेछन् वैतरणी
मिठयाइरहेछन् मुख तर कोही
तिनको स्वर्ग यहाँ छ

च.
जादूगरको हातले फार्नु छ,
यो कुइरो !
लम्पा एउटा घोटुँला !
निस्कून् डकम्र्मी धुइरो !

छ.
चढाऊ निरन्तर ! चढाऊ निरन्तर !
पसिना छ !
हिउँ पनि झर्छ ! असिना छ !
सारा क्षण तर शहीद बनाऊँ !
विज्ञापन पो कमिना छ !
पलपल मृत्यु मीठो हुन्छ !
विजयाभ्यास जहाँ छ !

ज.
मानवजति ! मानजातिमा !
हाउ ! नओर्लोस् !
उक्लोस् माथि !
दिनराति !
हामी मर्नु छ ! उसको जिउनु
कति जाती !

झ.
मध्यरातमा पुतली, पुतली,
बत्तीवरिपरि नाची, नाची,
मृत्यु डरायो, साथी ! धरामा
तिनका जलेका पखेटा साँची
सभ्यता भै यस्ती धनी रे !
निराश क्षणमा मन मुटुलाई !
“मृत्यु अमृत हो ! चल् लाछी !”

ञ.
हो, हो ! सत्यले कदर नपायो !
मिथ्या भायो,
थितिले विष नै फायो !
सत्ययुगमा पनि सङ्घर्ष थियो,
त्यही डाक्टरले,
औषधिपत्र लेखायो !

ट.
बाङ्गा, टेढा हर छन् हाम्रा !
हावा, पानी, किरण कमी !
ठुला नहुन् तर पूmल छन् हाम्रा !
स्वदेश–सुगन्ध ! सुँघन गमी !
जिउँदा, ताजा, बीज छन् राम्रा !
उम्रे केही, माटो फाटी !
फस्टिरहला पूmलजाति !

ठ.
मृत्यु भनेको सानो निद्रा,
एक थकाइ !
हामी मुक्ति चाहन्नौं रे !
बिउँझी आउँला ! बिउँझी आउँला !
नधकाई !

ड.
चट्टान–चिरा, पर्वतढलका, हामी जलका,
हूल हूँ बलका !
हाम्रा धावन–सङ्गीतहरुले, पगला पगला
युग, युगमा हे साथी !
मचाइरहलान् दिव्य तहलका !

ढ.
विश्वरथका हामी तनुवा !
लड्दा, बढ्दा !
छुट्दा, भरिँदा !
अमर, अनि, श्रमी,
मनुवा !

ण.
परिस्थिति यो गरीब हुनाले हामी धनी !
स्वर्ग बनेको छँदै छ गरीब ती देउताहरुकन !
साहाराका माली हामी !
हाम्रो बनाउनु यो तल्लो
महामरु रे अवनी !

त.
शून्यलाई हाँक्नु छ आज !
जङ्गली सब हाँस्नेछन्, तर
हामीलाई केको लाज ?
भनिदेऊ हामी ईश्वर हुँ !
कल्पी, शिल्पी, गरिरहेका हात,
अगोचर, अज्ञात !
व्यापक विराट् !
कुइरा उपर तर हेर उडेका
सफेद चराहरु, हाँसी खिल्ल !
किनकि, फिलिङ्गो स्वर्गको टिप्न
ती उड्दा छन्—
शुन्यमा ती किन उड्दा छन् ?
दुनिया जिल्ल !

कविता – शंदेश्वर पर्ब

लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा

लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा


तीते पाती बटुलन जाती,
माकुरजाली ल्याउन काती,
डाकन भ्याक्ते कोरस ताँती,
धापहरुको बालन बाती ।
छेपाराका रङ्गहरु ल्याओ !
चीलहरुका पङ्खा चलायो !
गन्धे झारका बालन धूप,
वेदी भरभर गोबर लेप,
ढयावर, ढयाङ्ग्रो टिनको ठटाओ !
दुनियाँ सारा पूजन आयो !
शण्डेश्वरको पर्व छ आज,
यस युगदिलमा उनको राज ।
टाउको उनको वज्र चटान,
मस्तिष्क अणु, अणु जल्दो मुहान ।
शास्त्रालङ्कृत चण्ड मुशण्ड,
हनुवा, हाँका उनको मुण्ड,
पुच्छर बेर्दछ भूतले फन्को,
झटार्छ जगत् यदि माखा झन्क्यो,
तोपहरुको ढ्वाँढ्वाँकार
उनकै गुँज्दो गुफा ओडार
कालो ध्वजा छ जूरो उँचा,
आज छ गर्नु उनको पूजा,
फलामहरुको मसल छ उनको,
मूर्ति बनाऔँ तर सब सुनको ।
रुपियाँको एक मन्दिर ढालौँ,
नोटहरुका लहरा हालौँ,
विज्ञापनका कागज डालौँ,
रङ्ग चडकारा सारा उज्यालौँ ।
बन्दूकहरुको बनाऔँ बार ।
बुट्टा सिंगारौँ नव तरबार,
तोपहरुका मञ्च उचालौँ,
युरेनियमका ज्वाला ज्वालौँ,
हो विजयले देऔँ सलाम !
रणबिकुलले घोषी नाम,
गोलीहरुका पूmल बरषाऔँ
लोहित झन्डा फहरन जाऔँ
गन्धक धूवाँ छाना छाऔँ,
कोलाहलका स्तुतिहरु गाऔँ !
शान्तिसुरक्षा बम् पडकाऔँ !
पृथिवी काँप्ने पर्व मचाऔँ !
मध्यपूर्वका तेल जलाऔँ !
द्धीप विविधका फलपूmल ल्याऔँ !
आजादीको एफिजी जलाऔँ !
लामखुट्टेका कोरस गाऔँ !
गरम पसीना जल ली चढाऔँ !
सभ्यताको अन्त्येष्टि मनाऔँ !
अन्नहरु सब होमौँ ढेर,
‘तन्त्र मुनाफा’ अक्षर दे’र ।
पसले संस्कृति जगमा फिँजाऔँ,
शण्डेश्वरको पर्व मनाऔँ !

कविता – दुइ प्रवृति

लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा

लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा


छिः छिः जन्तु !
घीनलाग्दो तँ !
मैलो, रोगाहा, मगन्ता !
चिथ्रो कन्था !
भुस्याहा ! शण्ठ !
सिँगान कटकट, छाला चटचट
धूलो लटपट !
नाली रट् !
किंकड ! शठ ! जा !
हावा गह्नायो मेरो वरिपरि !
दूर जा ! हट् !
नभए खान,
ढुङ्गा चपा न !
या नालीमा गईकन हाम्फाल् !
झट् !
संसार केही हलुको होला,
पैसा ? धत् !
हाइ हाइ मान्छे ! मेरो भाइ !
मेरो रगत ए ! मेरो मासु !
आ ! छातीमा एकबार टाँसूँ !
तेरो दशामा मानव आँशु !
हाय ! म तृप्त ! बेपर्वामा ?
भाइ ! तँ भोको, पिपासु ?
मेरो छानो ?
तेरो आकाश ?
मेरो प्राण ? र तेरो विश्वास ?
मेरो आँखा, तिनमा चश्मा,
तेरो प्रकृत दृग पनि भस्म ?
तैँ न आफ्नो ? अरुको वशमा ?
ओह रे संसार ?
आह ! गति यो ?
धन्य थिति यो ?
मानिसप्रति के मानिस
आफैँ मानिस छैन ?
मानिस हुँदैन ?
रात सधैँभर ?
उज्यालो छैन ?
मानव जाग्ला,
दानव हुँदैन !
सडक किनारा मानव कोही रोइरहेछ,
रोइरहेछ !
बहिरो दुनियाँ अन्धो गतिमा—
सोइरहेछ, सोइरहेछ !
विभूति–ले तर पूर्व गगन यो !
छोइरहेछ, छोइरहेछ

कविता – एक तरंग

लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा

लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा


एक छिनको तरङ्ग भनूँ कि ?
चाख लिनेले मार सुनूँ कि ?
किनकि ,
कानेखुशीको एक कुरो हो !
लहड चरो हो !
एक तरङ्ग !
सनकी !

ठोस जमीनमा उभ्भिरहेथेँ ।
चट् अल्प्यो !
खँदिलो सारा शून्य भएछ !
अगाध भास पो, अनिर्वचनीय,
झट् झल्क्यो !

खसिरहेथें, खसिरहेथें,
स्वार ! स्वार ! !
रिक्ततामा झारिरहेथें !
नष्टाकार !
बेपिँध शुन्यको पिँधनिर
अन्धकार !

नीलो कालो जीव तर्सियो ।
“नभवेयं !”
आत्मनाशको त्रास वर्षियो ।
एक झमटमा, सोधी,
“शुन्यो ऽहं ?”

मभित्रको क्यै खँदिलो बोल्थ्यो ।
“छु नि छु !”
एक निमेषमै यो सब अनुभव,
गुज्रयो, उहू !

अन्तिम घिरघिरको अनुभवझै
अनन्त पतन दशामा,
के के अनौठा बोली निक्ल्यो,
आफु बिलाउँदो सम्झाउँदो,
“आम्मा !”

भारद्धाज ऋषिको आत्मा,
मानो, अचम्म
अगाध भाषमा झर्दै बोल्यो,
हठ–तपले
“ब्रह्म !”

यति कुरो हो ! लाजै लाग्दो !
कस्तो ह’ कि ?
सुतिरहेको बेला खस्दा,
झस्की, शरीरमा होश क्यै पस्दा,
तपाईलाई पनि क्यै कहिल्यै,
यस्तो भयो कि ?
जी ?

कविता – सावन

लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा

लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा


आज सावन पावन दिवस, धूमिल, शीतल प्रातः
कलिला, नीला, सलिल–ललित अचल, सगर–स्नात
चुलीकी मोहनी, शोभा सचेत, तानेर जलको जाली
एकान्त स्वर्गमा मुस्किरहिछन्,
नरम–शरम–निठुर मोहिनी, बढाउँदी तृष्णालाई, टाली
तिमिरबाट किरणी–कदम अनिल लहर भरी
भावुक हृदय घण्टध्वनिमा पछयाउँछ विनय गरी,
निदाउँछ घुसेर अन्तस्तलमा मधुर घुन्घुन भरी,
निद्रित आत्मा जागृत गरी,
सिर्जको कुत्कुती छरी !
आज काँचको सङ्गीतमण्डल, लच्केको सगन झारी
आज धरणी–स्वर्गको बिहा बिजुली झिल्कालाई झारी
आज फूल र रेशमको दिवस विहगमालाको लुर्कन
गा रे सावन–बादल पन्छी, परम, पागल मात !
आज सावन० ।

सबेरै जागी झोपडीद्धारमा जिज्ञासु किसानी बाला ।
हेर्दछे राष्ट्रलाई चामेर डोलेको मकैले श्रमको फल
धोबिनी फुर्केर स्वर्गको धुलाई उद्धार गर्दछे गानमा
बैंशको हाँगामा बयसी सुन्छे स्वपना लिएर कानमा
चञ्चल धानका जमरा लहरे प्रथम मंसीरद्धारा
परको खेतको जलाम्मे पाटामा, रोपिने शौकले सारा
आज पृथिवी कलिली, पङ्किली, स्वपना, सङ्गीत झरझर ।
आज कविको उरमा सुन्दर कल्पवनको चाड
आज करुण सागर गर्दछ ज्यलित धराको याद
आज उपल कलकल मुखर, शिखरहरुको ताल !
आज इन्द्रधनुष दिवस स्वपन–वपन बेला
आज नील सून्य उपर बादलहरुको मेला
बाज् रे तार सदृश चिडिया स्वर्गका रङ्ग ती सात
आज सावन पावन दिवस, धूमिल, शीतल प्रात

कविता – सार्की

लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा

लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा


कनिका–टीप,
सडल चम्र्ममा राख्छन् सीप,
थामन प्राण,
विष्णुमतीमुनि अनगिन जल गो
करवीर चिताले पुस्तौँ दाबी
समाज, व्यक्ति कुन हो पापी ?
मलको थुप्रो सडक किनार
ज्ञानी गुनीको चल्दछ धार
दृगमा दिल खै ?
मानवता गीत हजार !
धम्र्मपथमा प्रेम–प्रसार
कसकन मूक अपील है ?
वैज्ञानिक एक धम्र्मतन्त्रले
राख्दछ स्थिति यो च्यापी !
समाज, व्यक्ति, कुन हो पापी ?
ए रे मखमल सेज मुलायम !
आधा घण्टा देऊ त टायम,
निम्ता मान,
यो चिथराको, चोक–चराको,
त्यक्त, अजान !
उडुसहरुसँग सोध त केही,
निज मानवताको नापी !
समाज, व्यक्ति कुन हो पापी ?
श्रम बाङ्गो हर, कुप्री निरन्तर,
ढुसी मुखमा, सूज खुट्टी भर ।
दम, खाँसी ।
क्वाक्र्वार्त निशिभर, ढुङ्गा शिरभर,
किरणविना क्वै, उदरप्रति डर,
तम–वासी—
हुनु मानिसकन के हो भन्ने
अनुभव केवल च्यापी
निस्क त मानिस !
मानिस तिमीले मर्नुपथ्र्यो
शिरमा भुङ्ग्रो थापी—
समाज, व्यक्ति कुन हो पापी ?

नेपाली कविता – आजकल मलाई

लाग्छ आजकल म
सधैंजसो एउटा छायाँ बोकेर हिंड्छु
अरूका मनहरू कालो बादलजस्तो
पहाडको अन्तर्तरङ्ग बुझ्न
बिस्तारै वरिपरि घुमेजस्तै
मेरो वरिपरि घुम्छन्
अनेकौं आकृतिहरूमा
आफ्नै मन बोकेर हिंड्छु
अरूका मनका भारीले थिचेर
आजकल मलाई मेरो अस्मिताभन्दा
अरू कसैको जीवन बाँचेजस्तो लाग्न थालेको छ
भन्छन्
धेरै जनाले तिमीमाथि आँखा लगाएका छन् भने
तिमी अपरिचित आँखाहरूका बाढीमा बगेका हुन्छौ
भन्छन्
सबैका मनहरू लिएर हिंड्छौ भने
तिमी समयका पुराना बस्ती खोजेर
तिनीहरूलाई बिसाउने ठाउँ हेरिरहेका हुन्छौं
इतिहास यसरी नै बनिएको हो भन्छन्
मनहरूका बाढीमा कसैलाई धकेलिदिएर
कसैले चम्किला आँखाले सीधा हेरेर
एउटा पीडा देखियो भने
कहीं केही बलियो रचना भत्किन्छ
कोही दुःखले मनभित्रको खण्डहर देखाएर उठ्यो भने
तिम्रो मनभरि नै भैंचालो जान्छ
लाग्छ त्यसैले
मान्छेको समय कुइरोजस्तै
सबैको मन छोएर उडेको हुन्छ
कहिलेकहीं लाग्छ
हिजोको जस्तो बिहानी
दर्जनौं कुखुराहरू बासे पनि खुल्दैन
लाग्छ हिजोको जस्तो साँझ
हजार चराहरूले झुम्मिएर सहगान गरे पनि
आकाशभरि आरेखित हुँदैन
त्यसैले हिजोआज
आफ्नै स(साना बिहानीहरू
अक्षरमा कोरेर
कागजको मैदानभरि छरिदिन्छु
साँझहरू समातेर
कविताका क्षितिजभरि टाँगिदिन्छु
जिन्दगी भनेको
पहाडमाथि चढिसकेर
कठै फेदीमा सम्झनाहरू छोडिए भन्ने
एउटा लामो सुस्केरा मात्र रहेछ !
शहरमा पसेको यति धेरै भयो
यहाँ अनेकौं समय
पुराना घर र गल्लीहरू
अनि देवालय र गुम्बाहरूका खण्डहरमा
लडेर घाइतेजस्तै छट्पटाएको देखेको छु
अनि
मन र चाहनाहरूका पनि
खण्डहर हुँदारहेछन्
जहाँ मान्छे
आफ्नै शहीद दिवस एकल गायन गरेर मनाउँदोरहेछ
एक्लै उद्घोषण गर्दोरहेछ
अनि हतियारहरूमा
त्यस कथालाई लुकाउँदो रहेछ
यहाँ हिजोआज
यात्राहरूका गन्तव्य छैनन्
कोही बिपनाको बाटो गरेर
घोर सपनाभित्र पस्छ
कोही काँधमा उज्यालो बोकेर
अँध्यारो खोज्दै हिंड्छ
सपनाहरू भत्किन्छन्
बिपनाहरू क्षतविक्षत हुन्छन्
छेवैबाट उडेका गोलीको आवाजमा
एउटा किशोर आफूले घरमा छोडेको सङ्गीत सुन्छ
झुट खेल्नेहरूका अभिनय
साँचो खेल भएका छन्
तिनलाई हेरेर
म आफैं भीड किनारामा
मन नपराए पनि
बा ! बा ! गर्दै ताली बजाएर उभिएको हुन्छु
समयको कानमा
मेरी ताली सुनिंदैन
मेरो समर्थन र विरोधले
कुनै पनि खेलको हारजीत हुँदैन
आफ्ना सबै कथा कोरेर
एउटा रङ्गमञ्चमा उभ्याउँछु
कथा खोजेर आउनेलाई पर्खेर
कपडामा तन्त्र आलिङ्गनमा बाँधिएका
आकाश भैरवका नाच फैलाएर कसैलाई पर्खिएर बस्छु
संस्कृति भनेको
कहिले लाग्छ
मेरै सपनाको खेती हो कि
आफूले देखेको समयमा
केही बनाउने चाहनाले
आफैंले टाँगेको सानो आकाश हो कि
संस्कृति
म हिजोआज
अघि नै छोडेका कुनाकानी
अहिले हिंडेका यी गोरेटाहरू
सबैलाई एउटै कुनै आकार दिन खोजिरहेको हुन्छु
मलाई आजकल
अरूको मनका खण्डहरबाट
केही रचना उठाउने चाहनाले पिरोल्छ
हिजोआज म
आफ्नो आकाश अरूलाई दिएर
कहीं केही बनियोस् भन्ने चाहनाले पिरोलिएको छु
तर लाग्छ
दौडभित्र कहीं चौतारी छन्
कहीं आफ्नै यात्रामा
अरूका आँखाहरूसँगै कुद्छन्
मलाई आजकल
कहीं चढ्दा
उचाइले पिरोल्दैन
झर्दा फेदीको चिन्ताले छुँदैन
आजकल मलाई
थकित आकाशले स्पर्श गर्दा
कहीं जानै पर्ने चिन्ताको उज्यालोले पनि लखेट्दैन
आजकल मलाई !

कहाँ जन्म पाएँ – मोतीराम भट्ट

कहाँ जन्म पाएँ, कहाँ आज आएँ
दुखीमा म पैला भनी चाल पाएँ

हरे कर्म मेरो पनि के रहेछ
विधाता ममाथि बिरानै भएछ

यीजस्ता अह्राई म बस्ने उसोरी
यिनैको हुकुंमा छुँ ऐले कसोरी

विवेक् छैन कत्ती पनी दैवलाई
न मेरै दोष् के भनूँ एसलाई

नेपाली कविता – खड़ेरी

पसीनाहरू दिनभर काम गर्न आउँछन्‌
माटोसित खेलेर फर्कन्छन्‌।
पसीना माटोजस्तो गन्हाउँछ
माटो पसीनाजस्तो गन्हाउँछ

त्यो गन्धमा बॉंच्छ
बस्तीको भोक।
भोकहरू गीत गाउँछन्‌
हो हो माले हो हो -हरूको
स्मारकपत्र हातमा बोकेर।

हरेक शताब्दीले माटो दिएर पालेका भोकहरूले लेखेर पठाएको
सहुलियतहरूका अपीलपत्रको आँगनमा बसेर
आउने भोटकै समीक्षा गर्दैबस्छन्‌
नीति निर्माता मन्त्रीहरू।

खेत र ग्रामपञ्चायत
सँगै बसेको
ग्रामसंसदबाट
न्यायपालिकाको मृत्युको खबर ढुक्कैले सुनाउँछन्‌ मण्डल बाजे।

पसीनाहरूलाई पनि भोक लाग्छ
भोक लागेको देखाउँदैनन्‌ तिनीहरू।

ठण्डा महीनाको छुट्टी बिताउन आएका
शहरे पढ़न्ते छोराहरूलाई
अनौं थमाएर सामुहिक स्वरमा भन्छन्‌ पसीनाहरू-
“…जोत्नू अब तिमीहरू आफै तिमेरका अक्षरहरू…”

खेतको धानबाली अनि उनीहरूको होमवर्क
दुवैले
टाउकोभरि उठाएका छन्‌
ऋण र दायित्वको एक थाक नयॉं संस्करण।

सरकार भत्किँदै बनिएको कति भयो
खेत जोत्ने हलो फेरिएन
न फेरियो खेत भिजेको हेर्ने सपना झुण्ड्याएर
आँखामा नै चर्किएको बूढ़ाबाको मोटो चश्मा।

हेर्नू,
यसपालिको भोट पनि खड़ेरीले नै जित्यो।

नेपाली कविता – हिउँको तन्ना भित्र

सफा हिउँको तन्ना भित्र
म भित्रको झन् सफा मेरो मन
पग्लिरहेछ कसैको आगमनमा
हिउँ पग्ले झैं
कल्पनामा त्यो हिउँ
तन्ना बन्न सक्छ
फूल बन्न सक्छ
ऐना बन्न सक्छ
फेरी एकै छिन पछि
पग्लेर पानी हुन सक्छ
फूल जस्तो ओइलेर
भूईंमा झर्न सक्छ
ऐना जस्तै फुटेर
चकनाचर हुनसक्छ ।

मेरो मन
हिउँ जस्तो सफा छ
हिउँ जस्तै पग्लिन सक्छ
पग्लेर बहन सक्छ
तर पानी भएर होइन
माया भएर छताछुल्ल
यत्र तत्र सर्वत्र फैलिन सक्छ
कहिले काहीं हिउँको तन्ना भित्र मेरो मन
हिउँजस्तै जमेर साह्रो हुन सक्छ
ढुंगा जस्तै कठोर हुन सक्छ
मायामा ठेस लागे
ऐना झैं चरक्क चर्कन सक्छ
मायामा खडेरी परे
फूल झैं ओइलीन सक्छ ।

आफ्नो पनमा बादल लागे
टपक्क एक थोपा आँशु बनेर
सुटुक्क एक्लै बर्सिन सक्छ
हिउँको तन्नामा लम्पसार
म भित्रको मेरो मन
सबथोक झेलेर पनि
फेरी हिउँ जस्तै सफा हुन सक्छ
मधुर मुस्कान छर्न सक्छ ।

नेपाली कविता – सपनीहरुमा

सधैं–सधैं मेरो सपनारुपि रंगमञ्चमा
असंख्य नायकरुपि पुरुषहरु मेरो अगाडि आउँछन्
र,मलाई सम्पूर्ण रुपमा नङ्ग्याउँदै
मेरो हिउँजस्तो कोमल तन
अनि निश्चल आकाश रुपि मनमा
पाशविक कामुक आँखाहरुले पोली पोली
कालकाला डामहरु बनाउँछन्
मेरो जीवनको सहारा नजीक आई
मेरै यात्राको किनारा खोस्छन् ।

सधैं–सधैंका सपनारुपि रंगमञ्चमा
तिनै असंख्य नायकरुपि पुरुषहरु मेरो अगाडि आएर
स्वाभीमानी वीर योद्धाहरु देखाउँदै
कैयौं कर्तुतहरुले गाँजिएको
आफ्नै पुरुषार्थलाई देखाउँदै
पागल सरी
आकाश तिर हेर्दै, टोलाउँदै
अनि एक्कासी छाती पिट्दै
कपाल लुछ्दै मसँग आफ्नो हराएको
जवानी माग्न थाल्छन्
अलिकति बाँकी रहेको पुरुषार्थलाई धिक्कार्दै
आमाको छातीमा पछारी पछारी
चुलिएको जवानी
आमाकै सामुन्ने
छताछुल्ल पार्दै पोखिदिन्छन्

सधैं–सधैंका सपनारुपि रंगमञ्चहरुमा
असंख्य नायकरुपि पुरुषहरु मेरो अगाडि आएर
महापुरुषको बिल्ला भिरी
नैतिकतालाई धरौटी राख्दै
कैयौं वर्तमानको बलत्कारी बन्दै
युद्धमा पराजित भएको वृद्ध सिपाही सरी
आफ्नै जीर्ण तन सामु
विदीर्ण मन लिएर
आफ्नै आँसुको सागरमा
डुबाएर मार्न पुग्छन् आफैलाई

मेरो मध्यरातका सपनारुपि रंगमञ्चमा
आखिर तिनै असंख्य नायकरुपि पुरुषहरु
बेहोसीमा नसासँगै
एकोहोरो दौडिरहन्छन्
दौडिरहन्छन् ।
मेरो सपनारुपि रंगमञ्चमा
असंख्य तिनै नायकरुपि पुरुषहरु
मात्र मेरो खोजिमा
मात्र मेरो खोजिमा ।

नेपाली कविता – काठे संवेदना

तिम्रो संवेदनामा काठ पस्दै गइरहेछ।

अब कुनै पनि शरीरबाट उड़ेर जानेछ लाजको सह
मरूभूमि मात्र हुनेछ शरीरको बालुवा।
तिर्खा-तिर्खा-तिर्खा
तृप्तिको हाहाकारमा बॉंच्ने छ संवेदना।

मृत्युको त्यो कालो भयले खोल्न सक्दैन
आँसुको ताला
प्रेमको त्यो कोमलता
सुक्नेछ
फूलमा।

त्यसपछि कहिल्यै पुनरावृत हुनेछैन सृष्टिको वचन।

म तिम्रो खस्रो ओंठ छोएर भन्नसक्छु
त्यसलाई कोमलताको मातको सुगन्ध आउँदैन।

कति पातलो छ तिम्रो मनको पाप्रा
जहॉं आमाको मृत्युको एक थोपा शोक अड़िन सक्तैन।

तिम्रो आँखाको सुरूङबाट छिर्ने
संसारको वासनाको त्यो सौन्दर्य
कुनै कम्पनीको ब्राण्ड जस्तो टॉंसिएको छ
शहरमा उभिने होर्डिङहरूमा।

त्यो यान्त्रिक यौनको गर्मीमा
भटाभट मर्दैछ अनुभूति।

तिमी नै भन
च्याटिङमा आउने
टुक्रिएका अक्षरहरू
तिम्रा स्वास्नीको ठूल्ठूलो सासभन्दा अर्थपूर्ण छ?

तिम्रो संवेदनामा काठ पस्दै गइरहेछ।

नेपाली कविता – मैले चढ्नु छ एउटा अजङ्गको पहाड

विस्तारै विस्तारै अँध्यारो अत्याचारवाट
उज्यालो न्यायतिर वामे सर्दै गरेको
शरणार्थी समयलाई
विषाक्त विचारको कोर्राले हिर्काउँदै
बेईमान परिवेशको धुमिल छाँयामा
किशोर उज्यालोको हत्या गर्नेहरुसंग
म विजयको वाँसुरी वजाउन सक्तिन

रित्तोपेट,स्वतन्त्रताका फुलहरु
मनभरि फुलाउदै
जीवनको जोड घटाउ वास्तै नगरि
फाटेको कछाडमा
सडक थर्काएर
बालेको यो आगोले
जबसम्म,रोल्पा र रुकुम जलाएर
काठमाण्डौलाई न्यानो दिईरहन्छ
म कसरी मेरो यात्रामा
पुर्णविराम लगाउन सक्तछु ?
सकिदैन, दरिद्र मानसिकताको भारि वोकेर
क्लियुगका कुम्भकर्णहरुसंग
काँधथापेर नयाँ युगको जग वसाल्न
त्यसैले त,
अब एक्लै गर्नु छ यात्रा
हरेक पाईलाहरुवाट नयाँ डोवहरु बनाउदै
मैले चढ्नु छ एउटा अजंगको पहाड

वासिङ्गटन र दिल्लीको गीतमा नाँचेर
वसन्त क्रान्तिको ताल नै भुल्ने
सत्ताको ललिपपमा ¥याल चुहाउदै
महान् यात्राको गन्तव्य नै तुहाउने
सुद आवरणका
अंगारे मनहरु छिचोल्दै
वेहोस युगलाई व्युताएर
मैले वाल्नु छ ,
डोल्पा र हुम्लालाई न्यानो हुनेगरि
फेरि अर्को क्रान्तिको आगो

वुद्ध आँखाहरुमा
त्रासदिको चश्मा लगाएर
समयका अक्टोपस हातहरुले
ज्तिसुकै,
किशोर युगको चित्र कोरेपनि
म रङ्ग पोत्न सक्तिन
दुईपाईला अगाडि वढ्दैमा
अहमताको फुल सिउरिएर
गन्तव्य भेटेको उत्सव मनाउने सुकिला निरोहरुसंग
हजार जँघार तरेर पनि
यात्रा आरम्भको महसुस नगर्ने
मेरो सोचाईसंग समिकरण हुन सक्दैन
विध्वँश र विद्रोहको बैरागी वादलले
सारा धर्ति अँध्यारो पार्दा पनि
बुढानिलकण्ठको मुर्ति झै
ट्वालट्वाल्ति हेर्ने
बगरे मनहरुमा
नयाँ युगको नयाँ दीप सल्काउदै
आँखा अगाडि लम्पसार सुतेको
निलो बाटो काटेर
मैले चढ्नु छ अजंगको पहाड

होसियार ,
छद्मभेषी तिम्रो परिवर्तनले
मेरा पाईलाहरु तान्न नखोज
विरक्त समयलाई
उर्जा दिने तिम्रो निजी क्रन्दन
भो, मलाई चाहिदैन
आसुँले भरिएको पोखरीमा
कमलका दीयोहरु वोकेर हिडिसके
म चढ्नलाई एउटा अजंगको पहाड ।

नेपाली कविता – न्युटनजीको स्याऊ

कुनै सेता छन् , कुनै निला छन्
कुनै साह्रा छन् , कुनै गिला छन्
कुनै होचा छन् , कुनै अग्ला छन्
कुनै बाङ्गा छन् , कुनै सग्ला छन्
कुनै महल छन् , कुनै दुला छन्
कुनै बलिया छन् , कुनै लुला छन्
जस्ता भएपनि खोल्नेका लागि
आफ्ना कलेज साह्रै ठुला छन्
कतिको
गुणस्तर हेर्दै काम्ने छ
कतिको निती छात्रवृतिले डाम्ने छ
आखिरी काम्नेको पनि, डाम्नेको पनि
अन्तिम लक्ष्य
हाम्रै बाबुको खल्ती छाम्ने छ ।

पढाउँछौँ भन्नेको सग्लो छत हुँदैन
सग्लो छत हुनेको पढाउने लत हुँदैन
दुवै दावी गर्नेको
शिक्षा परिषदमा खत हुँदैन
दशौँ वर्षपछिको प्रलोभनमा सेकाउँछन् कसैले
भर्ना नै नगरी खातामा नाम लेखाउँछन् कसैले
कलेजको बिलले ढाड भाँचेर
बुवा कुप्रो पर्नुहुन्छ
मलाई देख्नेबित्तिकै आमा
तर्सेर थुप्रो पर्नुहुन्छ
तेलको भाउ बढ्दा कलेज
मासिक शुल्क बढाउँछ
अरूबेला भ्याकेसन भ्याकेसन भनेर
जाँचको मुखमा
आउट ड्रेसमा एक्स्ट्रा क्लास पढाउँछ ।

मास्टरको भित्र छिर्ने बेला
विद्यार्थीको निस्कने बेला हुन्छ
बाहिर हेर्दा तातो घाममा
सानोतिनो मेला हुन्छ
घरभित्र छोरालाई
पढिस् भन्दा पढेँ भन्छ
रिजल्ट खोइ भनी सोध्दा
भोलि भोलि भनिर’न्छ
क्याम्पस त्यस्ता, पढ्ने यस्ता, पढ्ने किताब हजार पेजको
यहि तालले कसले कहिले विकास गर्ने हाम्रो देशको
कहाँ मतलब हुन्छ हजूर ठाउँमा बस्ने नामीलाई
न्युटनजीले स्याऊ खाएनन् दु:ख दिए हामीलाई ।।।

नेपाली कविता – वेश्यातन्त्र

तिमी शक्तिशाली छौ भने
तिमी सम्पत्तिशाली छौ भने
तिमी प्रभाशाली छौ भने
ढोका उदांगो छ, आऊ
स्वागत छ तिमी सबलाई

एकछिन ममाथि शासन गर
सम्पत्ति प्रभाव जोख
नशामा सञ्चित प्रभाव पोख
बजार तिम्रै लागि त हो
नजर तिम्रै लागि त हो
आऊ एकपटक सौर्य पराक्रम छर
वीर्यको खेती गर

तिम्रो र मेरो जात उस्तै उस्तै
तिम्रो मेरो बात उस्तै उस्तै
तिम्रो र मेरो हर रात उस्तै उस्तै
तिम्रो र मेरो अन्तरर्घात उस्तै उस्तै
तिमी राजनीति भन्छौ
म वेश्यावृत्ति भन्छु
दुबै जीवनका निम्ति/दुबै बिहानका निम्ति ।

तिमी स्वार्थको घोडा बन्छौ
म विश्वासको घोडा बन्छु
तिमी झण्डाको पसल थाप्छौ
म धन्दाको पसल थाप्छु
निर्वाचन, गाईजात्रा गर्छौ
प्रजातन्त्र, स्वर्ण यात्रा भर्छौ
रंग रंगका नेता भोला
झोला भर्ने बोल कबोल
मेरो व्यवस्था त्यत्ति बिग्रेको छैन
मेरो अवस्था जति बिग्रिएको छैन
तिमी रातभर जाग्राम रहेर दिनभर सुत्न सक्छौ
जिन्सी चपाएर नगदमा थुक्न सक्छौ
तिम्रो प्रजातन्त्रमा भन्दा स्वतन्त्र र निर्भिक भएर
आफूलाई मान्छे मान्छेमा रुपान्तरित गर्न सक्छु

तिमी मौकामा शक्ति किन्छौ
म पनि मौकामा शक्ति किन्छु
तिमी त्यसलाई भोट भन्छौ
म त्यसलाई नोट भन्छु
तर, वेश्यातन्त्र तिम्रो प्रजातन्त्रमा जस्तो
उधारो आश्वासन बाँड्दैन
प्रतिशत, कमिशन बाँड्दैन
मेची कालीको बगर बाँड्दैन
बादलपारिको सगर बाँड्दैन
दशगजाको साँध बाँड्दैन
स्वाभिमानको बाँध बाँड्दैन
सन्त्रास बाँड्दैन जनतामा
बन्दूक बारुद र लास बाँड्दैन
पूर्खाको उपहास बाँड्दैन
आस्थाको सगरमाथा बाँड्दैन
सपनाको सुनको लाछा बाँड्दैन
सहीद बनाएर जनता जिउँदो
ग्राहक रुवाएर कहिल्यै राख्दैन ।

नेपाली कविता – युवा हो !अब तिम्रो पालो

आज आत्म सम्मान गुमाएकी
जस्ति देखिएकि छु
यौवन लुटाएकी जस्ति
भएकि छु ।
यो भन्नेले भन्दिएर हो वा
हेर्नेका नजर कमजोर हो
अझै म मा त्यो वैंश र उन्माद छ
ति सबै सम्पदा र जोश छ
जुन तिमिले इतिहांसमा पढ्यौ ।
हो मेरा हिमशिखर चुम्न आउंदा
कोहि उत्तर पुगे
कोहि मेचि र कोशिमा वगेर दक्षिण पुगे
मेरा चार कोशे झाडिमा कोहि हराए त
कोहि तातो पानिको मूलमै डुबे ।
मेरो यौवन,कामोत्तेजना सबैलाइ
अशान्तिले विगारिदियो,ढाकिदियो,
धमिलाइदियो,रगंहिन वनाइदियो ।
हिजो मेरो यौवनको चर्चा पश्चिम सम्म पुग्थ्यो
मलाइ हेर्न,नियाल्न,अधिपत्य जमाउन सवै लालयित थिए
विश्वमा मलाइ शान्त स्वभावले चिन्थे
आजकल दिन वित्दै जादां
के हविगत वनाइदियौ ??
आजकल प्रवेक्षण गर्न होइन
खरिददारहरुको लाइन देख्छु
भक्तहरुको होइन मगन्ते र चोरहरु देख्छु
यो सव तिमिहरुले गर्दा हो !
आहा कुनै जमाना थियो
पृथ्वि,अमर, भिमशेन थिए
उन्का पहरेदारीमा मेरो यौवन…..!!!
मलाइ ति दिन रातहरु मधुमास जस्तो लाग्छ
म प्रत्येक दिन/वर्ष मधुमासमा झैं रमाउन चाहन्छु
तर आजकल,
सव लोभि-पापि
आफ्नो मात्र वैशं पोख्न चाहन्छन्
कोहि संग मर्दागिं नै छैन
मलाइ खुश राख्ने ।
सबका सब चौरासि कटेका,
वैतडि तार्ने अवस्थाका,लुत्रिएका,
थोतिएका,कुप्रिएका…
अनि के को कामभोग गर्न सक्ने ??
सवका सव टाउके को टाउकोमा
मेरो वैशं र योनि मात्र छ
मेरो शृगांरलाइ देख्न,वुज्न सकेनन्
मेरा प्राकृतिक अगंको महत्व र
सदुपयोग गर्न सकेनन्
केवल भोग मात्र गर्न खोजे
पहिल्यै वाट अधिपात्य मात्र जमाउन खोजे र
स्पर्श गर्नु अधिनै स्खलित भए ।
मेरा हिम शिखर चुम्न,पहाड चढ्न
खोंचमा हराउने हिम्मत गर्न सकेनन
त्यस्को चरम आनन्द लिन सकेनन्
खालि मोल मोलाइ गरे
सौदा वाजि गरे ।
अव तिमिहरु मलाइ……
जननि मात्र मानेर नबस
आउ यहि यौवन मै वैंशमै आउ
मलाइ शान्तिको प्रत्याभुति दिलाउ
मेरो पहरेदारि गर्ने हिम्मत गर ।
यि कुप्रिएका,लुत्रिएका,झोलिएका,
खुइलिएका लाइ पाखा लगाइदेउ
मलाइ घेरेर हेर
मेरा प्रत्येक अगंमा यौवन भेट्ने छौ
मेरो वास्ना को स्वाद
तिमि युवाहरुले लिनु पर्छ
म शताब्दि देखिको
पर्खाइमा छु तिर्खाएकि छु ।
श्रि ३ आए श्रि ५ आए
श्रि ४ आए यि सवका सव
मष्तिस्क सम्भोगमै स्खलित भए ।
यिनले मेरो चाहना सोधेनन्
मलाइ वुजेनन्
मलाइ विश्वास छ
अबको युवा पिढिंले सोध्ने छ
अनि बुज्ने छ मेरो आकांक्षा,
इच्क्षा शक्ति,काम शक्ति अनि वाशना….
आउ ढिलो नगर ।
संसारै वदलियो युगै फेरियो
त्यसैले मेरो कुमारित्व(पुर्ण शान्ति) चांहि नखोजिदेउ
तिमि युवालाइ अनुरोध छ
पूर्ण कामोत्तेजना विनै मेरो
कुमारित्व भंग भयो
तथापि मेरो यौवनमा कमि छैन
अझै म संग तिमिहरुलाइ
खुशि राख्ने शक्ति छ
म तिमिहरुलाइ चरम आनन्द दिन सक्छु
पगाल्न सक्छु,चढाउन सक्छु
वगाउन सक्छु, उडाउंन सक्छु ।
नपुशंक अभिभावक संग
सम्मानको गित गांउदै
डराएर नवस
म तिमिहरुलाइ पुर्ण जिम्मेवार देख्न चाहन्छु
म मा राजगर
अनि यि ,
पुरतन वादि, रुढि वादि, गैह्र जिम्मेवार,
हुतिहारा,वृद्दहरुलाइ मेरो सेवामा लगाइ देउ
तिमिहरु अगिवढ र मेरो हेरचाह गर,स्याहार गर
अनि मेरो यौवन हेर….
मेरा संवेदनशिल अगंको
धुलो,मैलो,कचिन्गर हटाइदेउ
तव हेर,
म सम्पन्न,आदर्शवान, सुन्दर
पयर्टकिय नगरि बन्ने छु
तिमिहरु भौंतारिदै खोज्दै हिंडेको,
दिन दिनै परदेशियको
भन्दा राम्रो देश बन्ने छु
सुन्दर विकसित राष्ट्र बन्ने छु
गौरवशालि शान्ति राष्ट्र देखिने छु ।

नेपाली कविता – उचाई

उचाइमा पुग्न सजिलो हुन्नरे – भन्नेहरू भन्छन्

पुगेपछि संसार आफ्नो मुठ्ठिमा हुन्छ बुझ्यौ – तिमी भन्छौ

त्येसैले त म देखिरहेछु –

सायद उचाइमा पुग्ने होड्बाजिको

यहाँ दौड लागेको छ ,

आकाश छुने आकाँक्षाहरू सगरमाथा भन्दा अग्लो छ

मलाई लाग्छ –

उचाइमा पुग्नु भन्दा

टिक्न बढी कठिन हुन्छ

सगरमाथा चढ्ने त धेरै भए

तर खोइ ?

को, को कहाँ, कहाँ पुगे ?

हो , म मान्थे हुँला –

यदि सगरमाथामा बस्ती बसेको भए

चन्द्रमामा शहर पसेको भए

थाहा छैन मैले धेरै बुझे वा थोरै

हरेक उचाइको फर्कने बाटो

केबल ओरालो मात्र देखेँ

नपत्याए सोध –

सगरमाथा आरोहीलाई

चन्द्रलोकबाट फर्केका अन्तरीक्ष यात्रीलाई !!

कविता – दाल भात डुकू

लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा 12 Nov 1909 - 14 Sept 1959

लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा
12 Nov 1909 – 14 Sept 1959


दुःखको लामो सडकमा
पीरको केही छडकमा
चल्दथे ‘टुक टुक टुकू !’
आफूजस्तै लाख हेरी
बेला-बेला
पार्न साजा ध्येयध्वनि नै मानवी डरबाट फेला
जसको आत्मा रस-घुट्को
पथमा चल्दै’टुक टुक टुकू !
‘टुक टुक टुकू!’

डाक्टरहरुले मानव-मुटुमा स्टेथोस्कोमा कान थापी
एक रोमान्टिक अर्थ लाउँथे
‘लबढब! लबढब’ बोल्छ रे त्यो
भन्ने मिथ्या खूब फिजाउँथे!
मानो लभ्को कोही ढुक्कुर, स्वप्नदलमा नीड बनाई
बोल्छ भाइ !
शिरी फरादका स्वप्न गाई!
मेडिकल विज्ञान मिथ्या भन्न कर लाग्यो मलाई!
यो रोमानी अर्थ लाई !
यथार्यावादी युगमा आज, किन म मानूँ बोल्न लाज ?
छाती छाम्द्रा, गन्द्रा, गुन्द्रा
निष्पक्षपाती भाव जम्दा
पाएँ मैले बोल्दो आर्को क्वै कुकू ।
‘दाल भात डुकू! दाल भात डुकू!’

अन्तरात्माको महावन सकल नर-उर-विहग-गुञ्जन
सत्य स्वरमा यत्ति भन्छन्
जो विना सब अस्तगौरव
हुन्छन् केवल पुक पुक पुकू !
विश्व हृदयको स्पन्दध्वनि हो
‘दाल भात डुकू! दाल भात डुकू !’

कोटले, भेस्टले छिपाई
दिलको गहरीमा लुकाई
बोक्रे इज्जत शान गर्छ
मुटुको ध्वनि यो भन्न पर्छ
तदापि मेरो के शरम ?
लेऊ गरम या लेऊ नरम! स्पष्टवक्ता कवि के डर्छ ?
जीवको यो प्रथम स्पन्दन
लहलहाउने सृष्टि नन्दन
सकल रसको एक नायक
भाव स्पन्दक प्यास गायक
सब कलाको प्रथम विनायक
‘ढुकढुकूको ढुकढुकूको ढुकढुकू’
‘दाल भात डुकू! दाल भात डुकू !’

मासुसँगमा गाँसिएको,हृदयसँगमा टाँसिएको,
जीव मासी नमासिएको ।
शाश्वत ध्वनि, छातीमनि, प्रतिश्वास गनी
बोल्छ, बोल्छ, सत्ते बोल्छ, अन्नमय कोषको कुकू
‘दाल भात डुकू! दाल भात डुकू !’

पहिलो जलमा प्रथम स्फुरणमा विष्णुको नै नाभिस्थलमा
यो डुकू दल जन्मिएको !
दाल यो हो शक्ति उनको भान्सातिर गै बदलिएको
दार्शनिक शब्द त्यसमा आई यो घरेलु वेश लिएको
भात त्यो हो जसको निम्ति अलम दुनियाँ
ढिक्किच्याउँ गर्छ सारा पथभरी चामल फलेर
रौसिएर या गलेर।
ध्यनि विचारी सहमत होलान्
अन्नमय कोषको कुकू !
‘दाल भात डुकू! दाल भात डुकू !’

ए भलाद्मी लौ विचार!
के हो यो मिथ्याचार
शान्त क्षणमा घडीले हान्दासम्म नकली’टिक टिक टिकू’
पलङमाथि लेटी सोचे
होइन के’दाल भात डुकू !’
यो विना बज्ला बबन्डर होला, ध्वँस होला
पृथ्वी रोला
सभ्यताको के प्रथम जग? हामी बेकार के लुकूँ?
‘दाल भात डुकू! दाल भात डुकू !’

दर्शन जो बुझ्दैन गहिरो प्याङ हो अभिमानको !
अन्धताको शानको !
बुझ्ने बुझून, यसकै निम्ति लड्छन्, मर्छन्
कार्य गर्छन्
यसको राष्ट्रिरयकरण केवल आजको हो तपस्या,
जुग-समस्या
यो नजान्ने लीडर भेडा
चल्छ त्यल्ले राष्ट-बेडा ?
हेर! एकबार आर्यघाटमा ईश्वरको या राजमाटमा !
ब्रह्मनालमा तेर्सिदामा खोजमा लाचार भै
नष्ट भू-आचार भै
बाई, बाई, पक्क पक मुख भन्छ मानिस आखिर !
‘स्वर्गका हे अधिराज हाम्रा! छैनौ चाम्रा !
करुणा गर !
पृथ्वी यो पाइएन, स्वर्गका होला भनेर
अर्कोतर्फ धाइएन
आँ! आँ! प्रभु! आँ! आँ! प्रभु !
‘दाल भात डुकू! दाल भात डुकू !’

सानै हुरीमा वैशको सपना – भूपी शेरचन

bhupi-serchan
सानै हुरीमा वैशको सपना
सिमलको फूल झैं झरी गयो
तिमी के गयौ खुशीले पनि
मलाई आँखा तरी गयो

धेरै हाँसे साच्चि नै रुनु पर्दो रहेछ
हाँसोलाई आँशुले धुनु पर्दो रहेछ
बिर्स भन्ने निष्ठूरी बिर्सु कसरी
पहिले नै टाढा टाढा हुनु पर्दो रहेछ

वेदनाले ओठ निलो भै सक्यो अब त
आँखा पनि गिलो गिलो भै सक्यो अब त
नरोउ भन्दैमा के रुक्थे यि मेरा आँसुहरु
साह्रे नै साह्रै ढिलो भै सक्यो अब त

कविता – भिखारी

1413969624_m,aha
(१)
हेर भिखारी अडि अडि आयो
करुण दृष्टिले नजर उठायो ।
गाढा दुखको मौन प्रकाश ।
झिना आशा-तार बजायो
घाम उज्यालो आँगन पास ।
एक बिन्दुमा गोल खसायो
जीवनको इतिहास ।
(२)
हेर, हेर ती झुत्रा चिथरा
हाय! हे समय निष्ठुर ।
जीवनप थमा बिचार पथरा !
काँपिरहेको थुरथुर ।
झल्लर झोली बढाउँछ, बबुरा ।
करले अस्थिर, कातर ।
(३)
बर्ष-बर्षका हेर तुषारा
शिरको उपर गिरेको ।
हेर आँसुका खहरेहरूका
मुखमा खोंच परेको,
दिन-दिनको त्यो छातीमाथी
चिरा चारक्क चिरेको ।
(४)
अडि अडि धरमर स्वाँ स्वाँ गर्दै
मौन विलौना वरिपरी भर्दै
आर्तनादका हृदय फुटी,
जड लट्ठीको भरमा पर्दै
भन्दछ स्वरले छाती चिर्दै
चामल एक मुठी ।
जीवनभरको एक पुकारा
चामल एक मुठी ।
(५)
मानिससँगमा मानिसको यो
अन्तर्दिलको रोदन ।
भाईहरुसँग भिक्षाको यो
मुठी द याको याचना ।
घाम उज्यालो आँगनमा यो
एक आँध्यारो अवलोकन ।
गुलबहरूको हाँसोबिच यो
एक उन्यौँको रोदन ।
(६)
को होला यो, कसको छोरा ?
कसको बाबु गरीब ?
कुन आमाले काख लिँदामा
बल्थे दृगका दुइ दीप ?
कुन आशाले नजर खुलायो
सूर्य चाद्रको नजरसमिप?
किन मुर्झायो ? किन वौलायो ?
किन मधुरो यो जीवन्- व्दीप ?
(७)
बुद्ध देवको नजर अगाडि
यही भिखरी आएथ्यो,
मुर्ति यसैमा शब्द यिनैमा
मुटुको शूल कराएथ्यो,
महान दयाको सागर ठूलो
शब्द यिनैमा लहराएथ्यो,
भेष यसैले बलिको शेखी
पवित्र पारी निठुराएथ्यो ।
(८)
कालो बादलबाट खसेको
अन्धकारमा भित्र पसेको,
ईश्वर हो कि भिखारी ?
बोल्दछ ईश्वर हृदय घुसेका
घर, घर आँगन चारी
बोल्दछ, आर्तध्वनिमा बोल्दछ
करूणामृत दिल भारी ।
युग-युगभरको आँसुहरूको
सार अपार उतारी ।
दु:खको दिलामा ईश्वर बोल्दछ
अधर अनन्त उघारी ।
माग्दछ करूणा भाइहरूमा
आई पृथिविवारि,
माग्दछ भिक्षा ईश्वर मेरो
आँगनको एक भिखारी ?
लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा

मर्दैछ हामीमा हामी बाँचेको युग – भूपी शेरचन

bhupi-serchan

बाँधका मुहान
अनि खोला नाला र तालका कुराहरुमा
थापेजस्तै माछा समाउने पोडेहरुले डोका र जालहरु
यो युग जसमा बाबुहरुले
भोगपछिको जिम्मेदारीसँग बाँच्न
थाप्तछन्
गर्भाशयतिर लम्केका आफ्नै सम्भावित सन्तान
शुक्रकीटहरुलाई नष्ट गर्ने पासोहरु,
र आमाहरु
आफ्नो आनन्दलाई चिन्तामुक्त गर्छन्
गर्भाशयको ढोकामा
आफ्नै सम्भावित छोरा–छोरीको प्रवेशलाई
निषेध गर्ने पालेहरु उभ्याएर
यो युग जसमा
भाग्यवश
संयोगवश
पाए भने कसैले प्रवेश गर्भाशयभित्र
तीमध्ये पनि कैयन् नष्ट गरिन्छन्
आफ्नै आमा–बाबुद्वारा खटाइएका
जिउँदो वा मुर्दा समाउने आदेश पाएका
यमदुतहरूद्वारा
यस युगमा
यस्तो युगमा जन्मेका छौं हामी
जन्मिनुअगावै मृत्युको त्रास बोकेर
हत्याको सुइँको पाएर
आएका छौं हामी यस पृथ्वीमा
आफ्नै निर्माताहरुको इच्छाविरुद्ध
उनीहरुको षड्न्त्रलाई तोडेर
पहिलो पटक
नीलो चहकिलो आकाशमुनि पहिलो पटक
पहिलो
पहिलो
र पहिलो पटक
खोल्यौं पनि त हामीले आँखा यस धरतीमा
पोलिनलाई ठीक भइसकेका
नाजी ग्याँसच्याम्बरका कैदीहरुले मुर्छा पारेर
अन्तिम घडीमा मुक्ति पाएर आँखा खोलेजस्तो
आफुलाई मृत
र आँखाअगाडिको संसारलाई
मृत्युपछिको अर्को लोक भन्ठानेर
त्यसैले हामी बाँचिरहेका छौं
बाँच्नुप्रति चिसो र शङकालु भएर
र हामी हुर्किरहेका छौं त्यस युगमा
जुन युगमा
हामीभित्र
हामी सँग–सँगै
हुर्किरहेको छ एउटा तीब्र अनास्था
स्वयं यस युगप्रति नै
यस युगको अस्तित्वप्रति नै ।

सहिदहरुको सम्झनामा – भूपी शेरचन

हुँदैन बिहान मिर्मिरेमा तारा झरेर नगए
बन्दैन मुलुक दुई-चार सपूत मरेर नगए

ओठमा हाँसो, गालामा लाली तब आउँछ जगत्‌को
देशको पीरले भेटी जब वीरले चढाउँछ रगतको
घाँटीमा फाँसीको माला गाँसी वीरले हाँस्ता
मातृभूमिको चरण ढोगी भाग्दछ दासता
उम्रन्न बोट कसैले बीउ छरेर नगए

हामीले खाने प्रत्येक गाँसमा रगत छ शहीदको
हामीले फेर्ने प्रत्येक सासमा रगत छ शहीदको
हाम्रो मुटुको प्रत्येक चालमा छ धडकन शहीदको
हाम्रो खुशीको प्रत्येक पलमा छ जीवन शहीदको
पाउने थिएनौं खुशी तिन्‌ले छाडेर नगए

हामीले आफ्नो कर्तब्य बिर्से इतिहासले धिक्कार्ला
गोली निलेका शहीदका प्यारा ती लाशले धिक्कार्ला
धरतीले मुख लाजले छोप्ला, आकाशले धिक्कार्ला
शहीद रोलान् हामीले उन्न्ती गरेर नगए
हुँदैन बिहान मिर्मिरेमा तर झरेर नगए
बन्दैन मुलुका दुई-चार सपूत मरेर नगए

भूपी शेरचन
bhupi-serchan

हामी – भूपी शेरचन

हामी जतिसुकै माथि उठौं,
जतिसुकै यताउति दगुरौं,
जतिसुकै ठुलो स्वरमा गर्जौं
तर, हामी फगत् पानीको थोपा हौं
पानीका निर्वलिया थोपा
जो सूर्यद्वारा माथि उचालिन्छौं
र बादल बन्छौं,
हावाको इशारामा यताउति दगुर्छौं
र आफूलाई गतिशील भन्ठान्छौं,
अनि एक चोटि माथि पुगेपछि
हामी आफ्नो धरतीलाई बिर्सन्छौ
र आफ्नो धरतीलाई
खोलालाई
बगरलाई उपेक्षापूर्वक
पालिएका कुकुर
झ्यालबाट गल्लीका कुकुरहरुलाई हेरेर भुलेझैँ
हामी भूक्तछौं
र आफ्नो कुकुर भुकाइलाई गर्जन भन्ठान्छौं
अनि अन्त्यमा एक दिन बर्सेर चकनाचुर हुन्छौं
र फेरि परिणत हुन्छौं पानीका थोपाहरुमा
निर्बलिया थोपाहरुमा
र कुनै इनार, खाडल वा पोखरीमा
कुहेर बिताउछौं बाँकी जीवन
टरे टरे टर्टराउने घिनलाग्दा भ्यागुताहरु पालेर,
बिष नभएका साँपहरु अँगालेर
हामी जतिसुकै माथि उठौ
जतिसुकैं यताउति दगुरौं
जतिसुकै ठुलो स्वरमा गर्जौ
तर, हामी भित्र-भित्रै खोक्रा छौं
हाम्रो उठाइको कुनै महत्व छैन,
हाम्रो दगुराइको कुनै लक्ष्य छैन,
हाम्रो गर्जनको
पानीमा फालिएको अगुल्टाको ‘छवाइयँ’ भन्दा बढी वजन छैन।
हामी बाहिरबाट जतिसुकै उच्च देखिए तापनि
भित्र-भित्र निरन्तर खिइँदै र घिस्सिँदै गइरहेका छौं
हाम्रो बाहिरको उचाइ झूटा हो,
भ्रम हो
अग्लो टाकुरामा उम्रिएका च्याउको उचाइभन्दा
यसको बढ्ता महत्व छैन
वा दुइटा अग्ला बाँस खुट्टामा बाँधेर हिँड्ने
भारतीय चटकेको उचाइभन्दा यसको बढी विशेषता छैन
अग्लो चुच्चे टोपी लगाई नाच्ने
सर्कसको जोकरको उचाइभन्दा यसको बढी विशेषता छैन
हामी बाहिरको उचाइमा रमेका छौ, लट्ठिएका छौं, फूलेका छौं
तर, हामीले आफ्नो आस्थाको द्वीपमा
निरन्तर खिइँदै र घिस्सिँदै गइरहेको कुरालाई भुलेका छौं
हीनतको सानो द्वीपमा पछारिएर
हामीले आफ्नो पूर्वस्मृति गुमाइसक्यौं
हामीले आफ्नो विगत उचाइलाई बिर्सिसक्यौं
हामीले मानिसको सामान्य उचाइलाई बिर्सिसक्यौं
हामीले मानिसको सामान्य उचाइलाई बिर्सिसक्यौं
त्यसैले जब कुनै सामान्य मानिस
कथामा वणिर्त ‘गुलिभर’ झै
आई पल्टन्छ हाम्रो आस्थाको द्वीपमा
हामी छक्क परेर उसलाई हेर्छौं
हामी उसलाई हेरेर छक्क पर्छौं
हामीलाई उसको उचाई देखेर आश्चर्य लाग्छ
हामीलाई आफ्नो पुड्काइ देखेर डर लाग्छ
र त हामी आफ्नो हीन चावनाका
सियो जत्रा स-साना हतियारहरुको उसमाथि
प्रहार गर्छौं
उसको अङ्ग-प्रत्यङ्गमा चढछौं
उफ्रन्छौं
टोक्छौं
चिमोट्छौँ
र अन्त्यमा थकित भएर तल ओर्लन्छौं
शान्त हुन्छौं
समर्पित हुन्छौं
र कुनै ठूलो चट्टानमाथि उर्लेर समुद्रको छालले
तर ओर्लेर त्यसको पाउ पखाले झैँ
हामी पुज्न थाल्दछौं त्यो साधरण मानवलाई
महान् भनेर
हामी बाहिरबाट जतिसुकै उच्च देखिए तापनि
भित्र-भित्रै निरन्तर खिइँदै गइरहेका छौं
हामी ‘लिलिपुट’ का मानव हौं।
हामी लघूमानव हौं।
हामी आफूखुशी कहिल्यै मिल्न नसक्ने
कसैले मिलाइदिनुपर्ने,
हामी आफुखुशी कहिल्यै छुट्टिन नसक्ने
कसैले छुट्टायाई दिनुपर्ने,
हामी आफू खुसी कहिल्यै अगाडि बढ्न नसक्ने
कसैले पछाडिबाट हिर्काउनुपर्ने, हिँडाउनुपर्ने
हामी रङ्ग-रोगन छुटेका,
टुटेका, फुटेका
पुरानो क्यारमबोर्डका गोटि हौं
एउटा मानोरञ्जक खेलका सामाग्री,
एउटा खेलाडीमाथि आश्रित,
आफ्नो गति हराएका
एउटा ‘स्ट्राइकर’ द्वारा सञ्चालित
हो, हामी मानिस कम र बढ्ता गोटी हौं।
हामी वीर छौं
तर बुद्धू छौं
हामी बुद्धू छौं
र त हामी वीर छौं
हामी बुद्धू नभइकन वीर कहिल्यै हुन सकेनौं
हामी महाभारतको कथामा वर्णित एकलव्य हौं
प्रत्येक पिँढीको द्रोणाचार्यले हामीलाई उपेक्षा गर्छ
इन्कार गर्छ मान्न हाम्रो योग्यतालाई,
शक्तिलाई,
र अस्तित्वलाई
तर, हामी तिनै द्रोणाचायैको मूर्ति बनाउँछौं
आफ्नो झुप्रो अगाडि,
त्यसलाई पुज्छौ
ढोग्छौं
निरन्तर धनुर्विद्याको अभ्यास गर्छौं
र द्रोणचार्यका अन्य कुलीन
चेलाहरुभन्दा बढी कुशलता प्राप्त गर्छौं
तर, हाम्रो कुशलतादेखि आर्श्चर्यचकित
र भयभीत भई
प्रत्येक पिंढीमा द्रोणाचार्य हामीकहाँ आउँछ
र गुरु-दक्षिणा माग्छ
र हामी सहर्ष उसको इशारामा
आफ्नो बुढी औंला काटेर उसलाई भेटी दिन्छौं,
आफ्नो अस्तित्व मेटेर उसलाई समर्पित गछौं
र मक्ख पछौं आफ्नो गुरुभक्तिमाथि
आफ्नो आत्मशक्तिमाथि
त्यसैले हामी वीर त छौं
तर, बुद्वू छौं
हामी बुद्वू छौ
र त हामी वीर छौं
हामी बुद्वू नभइकन वीर कहिल्यै हुन सकेनौं
हामी कसैको मूर्ति स्थापना नगरीकन
वीर कहिल्यै हुन सकेनौं
हामी पाइतला हौं
केवल पाइतला
र फगत पाइतला
पाइतलाः जसको भरमा शरीर उभिन्छ
पाइतलाः जसको आधारमा शरीर हिँडछ
पाइतलाः तर जो भन्ठान्छ कि
शरीरले कृपा गरेर उसलाई पालिरहेछ
दया गरेर उसलाई सँग-सँगै हिँडाइरहेछ
मक्ख पर्छ शरीरको महान्तामाथि
र सधैँ सम्पूर्ण शरीरको भार सहन्छ
सधै शरीरको सबभन्दा तल रहन्छ
कहिल्यै शिर उचालेर माथि हेर्दैन
सधैँ-सधैँ नतमस्तक रहन्छ
हामी पाइतला हौ
हामी दौडमा प्रथम हुन्छौं
र हाम्रो निधारले टीका थाप्छ,
हामी दौडमा प्रथम हुन्छौं
र हाम्रो घाँटीले माला लाउँछ
हामी दौडमा प्रथम हुन्छौं
हाम्रो छातिले तक्मा टाँस्छ
हाम्रो टिका थाप्ने निधार अर्कै छ
हाम्रो माला लगाउने निधार अर्कै छ।
हाम्रो ताक्मा टाँस्ने छाती अर्कै छ,
हामी त फगत कसैको इसारामा
टेक्ने, हिँडने र दगुर्ने पाइतला हौं
केवल पाइतला
र फगत पाइतला।
हामी केही पनि होइनौं
र शायद त्यसैले केही हौं कि!
हामी कतै पनि, केही पनि छैनौं
र शायद त्यसैले कतै, केही छौं कि!
हामी बाँचिरहेका छैनौं
तर शायद त्यसैले पो बाँचेका छौं कि!
त्यसैले आओ ए शून्य पूजकहरु!
हामी सब मिलेर ढोगौं यो रिक्ततालाई
हाम्रो सब मिलेर ढोगौं यो रिक्ततालाई
हाम्रो अस्तित्वको यो देवतालाई।
Bhupi Sherchan
bhupi-serchan

कविता – तारा तारा – लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा

लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा Nov 12, 1909 – Sept 14, 1959

लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा
Nov 12, 1909 – Sept 14, 1959


निशिको बेला, चल्छु अकेला,
मिरमिर सडककिनार ।
अरण्य सदृश यो जगतीतलको
फोटो खिच्छ गगनले जलको,
जनमन–आँशु हजाराँ !
पवन, रुदित शिशु, शिथिल निदाउँछ,
घोप्टी द्रुमको सहारा !
थोपा चुहाउँछ कहिलेकाहीँ,
मूर्छित स्मृतिको किनारा !
बुद्ध चलेथे यी जलकण भनी
फोटो निहारी निज उरको,
मुकुट उतारी, मलम लिनाकन
निमन्न घाउ सब नरको !
यही सडकमा मौन चले मुनि,
सृष्टिदेवीका दृगमा हेरी,
सलिल स्रावको धरको !
शहीद चलेथे जननी जल गनी,
प्रातः समाउन युग परको ?
अन्धकारका पार तरौँ भनी,
स्वर्गमा मागन हक नरको !
वसुन्धराको आत्मा निदाउँछ,
स्वर्ग छ जागा, जल–झलझल !
वेदनाको सागर लहरमा
हेर्दछ झिम्की, तर्सी पलपल
हृदय जलीकन दृगभर जलकण
लिन्छ कि, रुन्छ कि सुरपुर सारा !
निशिको बेला चल्छु अकेला
मिरमिर सडककिनारा !
एक इसारा हृदय बोलाउँछ,
निद्रा भगाउँछ पर सारा !
सेतो, पहिलो राप चढाउँछ ।
आदिदेवका आत्मा जलेथे,
भारत व्योममा जसद्धारा !
नचिकेताको आत्मा बोल्दछ
अग्नि–तत्वको सार खुलाई
जलेर जलको कणीझैं वर्तुल
चम्कन इच्छा लाग्छ मलाई
अन्धकारमा छाम्दछु अमृत
—ज्वालाहरुका लप्का सार !
निशिको बेला चल्दछु अकेला !
मिरमिर सडककिनारा !
तिमिर–भस्ममा तर परिणत दिन
ढुँढ्दछ नव छवि जलधि मनि !
शिवले पिउँछन् गरल निशाको,
मथिई निक्ले चन्द्र पनि ।
आत्मा हो यो प्रलयोल्लङ्घक
अमर, अमिट रे सौरकणी !
जलको बिन्दुभित्र अटाउँछ, जसमा यसले महल बनाउँछ,
द्यौ–अवलम्बी, तल अवनी !
शहीद–समाधि झैं निशा उपर छन्
देही छविला जिउँदा सारा !
अहो ! निसासिस् किन ए काँतर !
अन्धकार पौडिन केवल,
ज्योति छ यसको दूर किनारा !
जब छन् राती, यस्ता साथी !
छैनस् अकेला ! जल् सारा !
जीव ए ! शिव हो ! जीव ए शिव हो !
चम्किरहेछन् तारा, तारा !

कविता – शुक्रबार एघार बजे राती – लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा

लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा  Nov 12, 1909 – Sept 14, 1959

लक्ष्मी प्रसाद देवकोटा
Nov 12, 1909 – Sept 14, 1959


आज शुक्रबारको भो एघार राती
धन्य ! मुक्रि जाती !
सानो यो निर्वाण मेरो,
एक घडीको साथी !
सकल प्राणी सुत्दछन्,
दिन छ मेरो जाती ।

हृदय पुग्छ आर्को जगत्, नित्यको, विलास
झ्याल खोलूँ, प्रकृति रानीको छ राज्य खास
यो बतास, अमृत सास, जिउँदो राख्छ भूतल,
यो भिजेको दूर वनको दलका जलको शास,
फड्किएका जलदचयको शिल्पी उड्छ खास,
यो स्वतन्त्र, सुखद अतिथि, स्नायुवन विहारी
जीव मम्र्मचारी,
पातलो गन्धर्व मधुर छ भारी
आ अदृश्य अतिथि प्रवर, भन् कथा रे जूनको !
कसरी जालमा फसिन् ती प्रेमी मनसस्नको ।
आ हवा रे, भन् कथा, मधुर, मधुर, जाति ।

पूर्व रै’छ धुँधलो, कुइलो नील मिरिमिर,
दक्षिण सेतो, सेतो, कुहर, पक्षिम गाढा नीर नीर,
बोलाइथ्यो प्रकृति तिमीले, डाकिरहिथ्यौ दिनभर
केही देखिन, केही सुनिन, काटी अन्ध चक्कर,
सुन्छु बल्ल, हेर्छु बल्ल, मौन बोल दिलभर,
एक सहस्र रजनी सुन्छु यस घडीमा जाती

सम्झना छ, दुइ पटक जलको झारी झारयौं,
साँझतर्फ बिजुली मुस्की चदर च्याती फारयौं,
तीक्त व्जर शिकार देखी कवि मृतक यो दिक भएकी,
डर थियो कि घर्षण ?
बल्ल पाएँ, बल्ल आएँ, आऊ, देऊ, दर्शन !
छ उपास्य लास्य तिम्रा बहुल भाँति भाँति ।

दूर पूर्व दक्षिणी खेत उपर बाफ,
भूपरीले जूनको ऐनामा फेरेझैं सास,
गहुँका झुम्का पहेंला फाली, हरियोको ली प्यास,
गरुँ सिगार भन्ने भावमा,
तरङ्ग अल्छी क्यै स्वभावना,
भूपरी ती सुँघ्दछिन् हेर, जुहीको वास !
स्वर्गका परी बसे सब रुवी काती काती ।

यस्तो घरमा राख्नेलाई धन्य, धन्य’ भन्छु,
सब अभाग मर्छ आज, अमृत पी म रुन्छु,
हप्ताभरको ज्वर हराउँछ , हुन्छ अमित सन्चो,
बाटुलेर हाँस्छ कोही यो विशालतामा
फेन फूल पारी भारी,
मनका मेरा स्वप्न लहरीका मधुर लतामा,
हेर परमानन्दको बल्छ हिउँमा बाती ।

यत्ति छिरबिर चित्र जिउँदो बादली सिमलमा,
ओइलिंदो र बान्किंदो होस्, भाषा बस्छे जलमा,
प्रतिनिमेष हेरफेर, चाल औ बिकास
के नसम्झुँ कबिको दिलले
क्वै जरुर काम गर्छ घुम्टो हाली खास ?

एक घडी म कोही सँगमा, मौन बात बोले
एक विशाल घरको झ्याल हृदयभित्र खोलें,
एक अमृत–लहरउपर पङ् ख फोई चालें,
एक मुक्ति पाई, उड्दै, जुन–भुवामा डोलें,
यत्तिले धनी छु आमा , स्वर्ग पाउँछु धरामा,
सतचालीस रङ्का वर्ष आज रत्न पाई
‘धन्य’ भन्छन् प्रकृतिरानी, ‘धन्य तिमीलाई !
एक घडीको चर्को जिउनु, शत घडीको थाती !

नेपाली कविता – आजकल मलाई – अभि सुवेदी

लाग्छ आजकल म
सधैंजसो एउटा छायाँ बोकेर हिंड्छु
अरूका मनहरू कालो बादलजस्तो
पहाडको अन्तर्तरङ्ग बुझ्न
बिस्तारै वरिपरि घुमेजस्तै
मेरो वरिपरि घुम्छन्
अनेकौं आकृतिहरूमा
आफ्नै मन बोकेर हिंड्छु
अरूका मनका भारीले थिचेर
आजकल मलाई मेरो अस्मिताभन्दा
अरू कसैको जीवन बाँचेजस्तो लाग्न थालेको छ
भन्छन्
धेरै जनाले तिमीमाथि आँखा लगाएका छन् भने
तिमी अपरिचित आँखाहरूका बाढीमा बगेका हुन्छौ
भन्छन्
सबैका मनहरू लिएर हिंड्छौ भने
तिमी समयका पुराना बस्ती खोजेर
तिनीहरूलाई बिसाउने ठाउँ हेरिरहेका हुन्छौं
इतिहास यसरी नै बनिएको हो भन्छन्
मनहरूका बाढीमा कसैलाई धकेलिदिएर
कसैले चम्किला आँखाले सीधा हेरेर
एउटा पीडा देखियो भने
कहीं केही बलियो रचना भत्किन्छ
कोही दुःखले मनभित्रको खण्डहर देखाएर उठ्यो भने
तिम्रो मनभरि नै भैंचालो जान्छ
लाग्छ त्यसैले
मान्छेको समय कुइरोजस्तै
सबैको मन छोएर उडेको हुन्छ
कहिलेकहीं लाग्छ
हिजोको जस्तो बिहानी
दर्जनौं कुखुराहरू बासे पनि खुल्दैन
लाग्छ हिजोको जस्तो साँझ
हजार चराहरूले झुम्मिएर सहगान गरे पनि
आकाशभरि आरेखित हुँदैन
त्यसैले हिजोआज
आफ्नै स(साना बिहानीहरू
अक्षरमा कोरेर
कागजको मैदानभरि छरिदिन्छु
साँझहरू समातेर
कविताका क्षितिजभरि टाँगिदिन्छु
जिन्दगी भनेको
पहाडमाथि चढिसकेर
कठै फेदीमा सम्झनाहरू छोडिए भन्ने
एउटा लामो सुस्केरा मात्र रहेछ !
शहरमा पसेको यति धेरै भयो
यहाँ अनेकौं समय
पुराना घर र गल्लीहरू
अनि देवालय र गुम्बाहरूका खण्डहरमा
लडेर घाइतेजस्तै छट्पटाएको देखेको छु
अनि
मन र चाहनाहरूका पनि
खण्डहर हुँदारहेछन्
जहाँ मान्छे
आफ्नै शहीद दिवस एकल गायन गरेर मनाउँदोरहेछ
एक्लै उद्घोषण गर्दोरहेछ
अनि हतियारहरूमा
त्यस कथालाई लुकाउँदो रहेछ
यहाँ हिजोआज
यात्राहरूका गन्तव्य छैनन्
कोही बिपनाको बाटो गरेर
घोर सपनाभित्र पस्छ
कोही काँधमा उज्यालो बोकेर
अँध्यारो खोज्दै हिंड्छ
सपनाहरू भत्किन्छन्
बिपनाहरू क्षतविक्षत हुन्छन्
छेवैबाट उडेका गोलीको आवाजमा
एउटा किशोर आफूले घरमा छोडेको सङ्गीत सुन्छ
झुट खेल्नेहरूका अभिनय
साँचो खेल भएका छन्
तिनलाई हेरेर
म आफैं भीड किनारामा
मन नपराए पनि
बा ! बा ! गर्दै ताली बजाएर उभिएको हुन्छु
समयको कानमा
मेरी ताली सुनिंदैन
मेरो समर्थन र विरोधले
कुनै पनि खेलको हारजीत हुँदैन
आफ्ना सबै कथा कोरेर
एउटा रङ्गमञ्चमा उभ्याउँछु
कथा खोजेर आउनेलाई पर्खेर
कपडामा तन्त्र आलिङ्गनमा बाँधिएका
आकाश भैरवका नाच फैलाएर कसैलाई पर्खिएर बस्छु
संस्कृति भनेको
कहिले लाग्छ
मेरै सपनाको खेती हो कि
आफूले देखेको समयमा
केही बनाउने चाहनाले
आफैंले टाँगेको सानो आकाश हो कि
संस्कृति
म हिजोआज
अघि नै छोडेका कुनाकानी
अहिले हिंडेका यी गोरेटाहरू
सबैलाई एउटै कुनै आकार दिन खोजिरहेको हुन्छु
मलाई आजकल
अरूको मनका खण्डहरबाट
केही रचना उठाउने चाहनाले पिरोल्छ
हिजोआज म
आफ्नो आकाश अरूलाई दिएर
कहीं केही बनियोस् भन्ने चाहनाले पिरोलिएको छु
तर लाग्छ
दौडभित्र कहीं चौतारी छन्
कहीं आफ्नै यात्रामा
अरूका आँखाहरूसँगै कुद्छन्
मलाई आजकल
कहीं चढ्दा
उचाइले पिरोल्दैन
झर्दा फेदीको चिन्ताले छुँदैन
आजकल मलाई
थकित आकाशले स्पर्श गर्दा
कहीं जानै पर्ने चिन्ताको उज्यालोले पनि लखेट्दैन
आजकल मलाई !

नया साल नया नेपाल – तारानाथ शर्मा

सारा राज्यभरी चिसो हिऊँ थियो, सेतै थियो बाहिर
दूबो ढाकि भुईँ कतै पनि यहाँ देखिन्नथ्यो आखिर
छानामा अथवा सबै रूखभरी सेतै हिऊँ फैलँदा
लाग्थ्यो यो पृथिवी भयो कि विधवा स्वामी बितेका हुँदा
यस्तैमा घरबाट खल्बल गरी आयो महागर्जन
“पीडाका र गरीबीका दिनहरू फाल्यौँ सबै बन्धन
सामन्तीहरू एकएक सितले गर्ल्याम्म गर्दै ढले
न्यानो सूर्य झिलीमिली भई सबै थोत्रा प्रथा नै जले”
देखेँ बाहिर वृक्ष झ्याङहरू ता झ्याम्मै हरिया भए
झिक्रे रूखहरू सिँगारिन गई नौला छटा फैलिए
वासन्ती रमणीयता जब यहाँ आयो म छक्कै परेँ
मैले ध्यान खिची घरैतिर लगेँ, नेपाल नै सम्झिएँ
आयो बल्ल नयाँ वसन्त घरमा बाजा बजाईकन
के नेपाल नयाँ हुँदै छ त भनी गर्दै छु यो चिन्तन
शङ्काका भरमा बसेँ म पीरले कल्पन्छु नेपाल त्यो
होला शान्त कहाँ? विभेदफूटले चाला नराम्रो लियो

तारानाथ शर्मा
Taranath Sharma, Nepali Literary Icon (7).JPG

शीत युद्ध कालका बाँदरहरु – भूपी शेरचन

हातमा फोहर लागेका
बाँदर सदा र सर्वत्र
दुर्गन्धले पीडित हुन्छ
सुन्तलाको घारीमा ऊ
दुर्गन्धले निसासिन्छ
गुलाफ फुलेको देख्ता
उसले नाक थुन्छ
दूषित हात उचालेर
आफ्ना अङ्गहरुलाई
बचाउने चेष्टा गर्छ
घृणित स्पर्शबाट आफ्नै हातको
अनि सफलताको चित्कार बोकेर
ऊ वन–वन दगुर्छ
रुख, ढुङ्गा आदिमा हात पुस्छ
खोला नालाको पानीमा हात चोपेर
ऊ मुक्त हुन खोज्छ दुर्गन्धबाट
तर, प्रत्येक प्रयासपछि
हात सुँघ्दा दुर्गन्ध
झन् बढेको पाउँछ
अनि बहुलाझैं
रुख हाँगाहरुका सारा
फलफूलहरु  झार्दै
सुगन्ध र स्वादलाई मेटेर
कम गर्न खोज्दछ आफ्नो
दुर्गन्धको प्रभावलाई
र अन्तमा निराश भएर
कुनै ठाउँमा बसेर ऊ बर्बतापूर्वक
घोट्न थाल्छ आफ्नो  हात
खस्रोढुङ्गामाथि
उसले ढुङ्गामा हात घोट्छ र सुँघ्छ
उसले आफ्नो हात सुघ्छ  र घोट्न
थाल्छ र घोटि नै रहन्छ
तबसम्म
जबसम्म कि उसको हात बेकम्मा हुँदैन
शङकालु बाँदरको जब एकचोटि
हात गन्हाउँछ
उसले बगैंचालाई उजाड
र आफ्नो हातलाई लुला बनाउँछ ।

भूपी शेरचन

Bhupi sherchan 1

नेपाली कविता – वसंत गीत – गोपाल सिंह नेपाली

ओ मृगनैनी, ओ पिक बैनी,
तेरे सामने बाँसुरिया झूठी है!
रग-रग में इतना रंग भरा,
कि रंगीन चुनरिया झूठी है!

मुख भी तेरा इतना गोरा,
बिना चाँद का है पूनम!
है दरस-परस इतना शीतल,
शरीर नहीं है शबनम!
अलकें-पलकें इतनी काली,
घनश्याम बदरिया झूठी है!

रग-रग में इतना रंग भरा,
कि रंगीन चुनरिया झूठी ह !
क्या होड़ करें चन्दा तेरी,
काली सूरत धब्बे वाली!
कहने को जग को भला-बुरा,
तू हँसती और लजाती!
मौसम सच्चा तू सच्ची है,
यह सकल बदरिया झूठी है!

रग-रग में इतना रंग भरा,
कि रंगीन चुनरिया झूठी है!

गोपाल सिंह नेपाली
gopal nepali

के सबै भत्किएकै हो त – तारानाथ शर्मा

के लेख्नु? मनको घाउ कोट्ट्याऊँ अति दुख्तछ
नलेखूँ? मनको घाउ भित्रैदेखि चिलाउँछ
समस्या भित्र मनमा गाँठा पर्दै उदाउँछन्
समाधान कहाँ खोज्नु? रिँगटा नै छुटाउँछन् (१)

नेपाली भई जन्मेँ म ठूलो गौरव मान्दछु
इतिहास उज्यालो छ वीरताको म ठान्दछु
तर आज अहो हाम्रो हिमालै ढुन्मुनाउँछ
हत्याआतङ्कले गर्दा मुटु नै ढुक्ढुकाउँछ (२)

गाउँबाट सबै भागी थुप्रिए राजधानीमा
धेरैजसो काम खोज्दै भासिए परदेशमा
जो भाग्न सक्तथे भागे, नभाग्ने पिटिए सब
लुटिए, मारिए रित्तो भयो नेपालगौरव (३)

लूटमार गरी जोजो चिनिए उग्र नाममा
राजधानी आइसके धेरै धाकरबाफमा
साझा यो फूलको बारी फुटाए सब भत्कियो
टुक्राटुक्रा भयो राष्ट्र घृणाको भाव रन्कियो (४)

एकता कसरी फेरि ल्याउनु यस देशमा?
भावना कसरी भर्नु सहयोग र प्रेममा?
सर्वत्र मनमा सल्क्यो डढेलो उग्र दन्दनी
नदीनाला सबै सुक्ता फैल्यो सर्वत्र सन्सनी (५)

मरुभूमि भयो राष्ट्र जनता अब आत्तिए
घुस्याहा र भ्रष्ट स्वार्थी जति छन् सब मात्तिए
अनुशासन नै छैन, ऐन छैन कतै पनि
विकासको नाम छैन, अभावै छ जता पनि (६)

बिजुली बत्ती नै छैन, छैन तेल र चामल
खाने पानी नपाएर शरीरै हुन्छ ढल्मल
छैन, छैन, कतै छैन बाँच्ने आधार हल्लियो
सप्तरङ्गी राष्ट्रघाती दैत्यले राष्ट्र डल्लियो (७)

शक्तिको कुर्सीमा बस्ने जति छन् आज देशमा
लोकतन्त्र भनी नित्य कुर्लन्छन् छद्मभेषमा
वास्ता चाहिँ कतै छैन लोककल्याण गर्नमा
विदेशी तालमा नाच्छन् स्वामीकै लागि मर्नमा (८)

के सबै भत्किएकै हो त? मनमा हुरी चल्दछ
कालभैरव नै उठ्छन् शिवको नेत्र बल्दछ
ढल्दैन राष्ट्र नेपाल दह्रो आत्मा छँदै छ यो
अनन्तसम्म बलियो हाम्रो यो देशको हियो (९)

तारानाथ शर्मा

Taranath Sharma, Nepali Literary Icon (7).JPG

नेपाली कविता – इच्छा – बालकृष्ण सम

इच्छा यो छ महेश, अन्तिम जसै यो मृत्युसैया जली
मेरो रक्त सुकाउला म गरुँला अन्योल भै छट्पटी
त्यो बेला मुखमा बुटीहरु परुन् नेपालकै केवल
जे-जेमा हिमशैलको छ मधुरो मीठो चिसो चुम्बन ।१।
यो नेपाल स्वतन्त्र भै फुलिरहोस्, राजाप्रजामा सधैँ
झाँगी फैलिरहोस् बढेर लहरा यै शान्ति ऐर्श्वर्यको
यो सन्देश म ब्रहृमनाल तकिया पारी पठाउँ वहाँ
साक्षी शङ्कर छन् श्मसानपछिका आशा रहेका जहाँ ।२।
बज्ला मन्दिरमा “तथास्तु” जब यो घण्टा दिदै उत्तर
हाँस्तै शान्त भई उही समयमा नेपाल हेरी मरुँ ।
मैरो लाश पवित्र चन्दन घसोस्, कात्रो मलाई बनोस्
नेपाली सुकुमार हातहरुले खस्रा बुनेका लुगा ।३।
नेपाली वनका कपूर तुलसी श्रीखण्डका साथमा
प्यारो सुन्दर आर्यघाट तटको साजा चितामा जलूँ,
पाउँ बस्न मरेर आखिर गई स्वर्गीय त्यै ठाउँ
मानेपालीहरु छन् मरीकन सबै जन्मिरहेका जहाँ ।४।

6

नेपाली कविता – युद्धको पराजय

दुःख पहाड बनेर

मान्छेको छातीमा उभिएको बेला

जिजीबिषाको झिनो आशा बोकेर

गन्तव्यहीन मैदानमा ढलेको मान्छे

युद्ध भिषिकाले चोइटेको मन

आशुको तलाउ बनेर पोखिएको छ

यति बेला

उजाड मरुभूमीजस्तो वस्तीमा

नांगो नाच नाचेर

समानताको गीत गाउनेसंग हाँस्न सक्दिन म

मानवताको आलेा रगतमा

विभाजित साँध उठाएर

एकताको हाँसो हाँस्न सक्दिन म

भयावह आमाका रित्ता काखसंग

जीवनको नौलो आविष्कार

खोज्न सक्दिन म

लाखौ सपनाहरुको

सन्त्रासमय हत्या गर्नेसंग

स्वतन्त्रताको गीत गाउन सक्दिन म

आमाको छातीमा एम्बुस थापेर

शान्तिका परेवा उडाउन सक्दिन म

मानवता चिहान घारिमा पछारिएका बेला

मन्दिरमा अस्तित्वको दीप बाल्न सक्दिन म

समयले पराजय भोगेर उभिएको छ

भन म यति बेला कहाँ जाउँ

हुरी बनेर बाँचौ या मरौ

दोसाँधमा रहेर

आफूभन्दा पि्रयलाग्छ मेरो देश

को संग युद्ध गरौ

एकताका नाममा

को संग गुहार मागौ

मानवताका नाममा

संसारमा निसाफ कैद बनेकोबेला

तिमी निस्वार्थ साथ देउ मलाई

म हराएको मानवतामा

समानताको दीप बाल्दै खोज्ने छु

छाडेर स्वार्थ

धर्तीमा शान्तिको प्रकाश छर्नेछु

सबैको मुहारमा हासो खुसी भर्ने छु

नेपाली कविता – दिक्क लाग्छ यि गधाहरुको ताल देखेर

दिक्क लाग्छ यि गधाहरुको ताल देखेर…

नागर्जुनमा बाउ मुसु मुसु हाँस्दो हो
सिङ्गापुरमा छोरो उफ्रि-उफ्रि नाँच्दो हो
खुसी हुँदै यि गधाहरुको ताल देखेर

राष्ट्रपती जिद्दी उस्तै ट्वाके परेछन्
प्रचण्ड त झन् सोरैआना ख्वाके छदैछन्
दिक्क लाग्छ यि गधाहरुको ताल देखेर

उता गिरीजालाई के गरुँ के गरुँ भैसक्यो
शेरु त्यसै भक्-भक्-भक्-भक्-भक्भक्यो
चुनावहरुवा माकुनेको मुख्मा र्र्याल आइसक्यो
फोरमले झन्डै सित्तैमा गिफ्ट ह्याम्पर पाइसक्यो

सिंहदरवार भित्रको खाली कुर्ची देखेर

उफ्!

दिक्क लाग्छ यि गधाहरुको ताल देखेर…

स्याऊ र केरा जस्ता नेताको निती देखेर
टायरको हाँडी काठमाण्डु सिटी देखेर…
नेताहरुमा ठप्पै नभाको युनिटी देखेर…

नेपाली कविता – मिलाप कि विलाप

नरोक वेग जाउ है झकेर सान तेजको
नराख रात फाल है शोभा भएन देशको
तलै छ देश मासमा झनै त भाँसिंदै गयो
झनै यो रात लम्बिए यो देश नासिँदै गयो
कुरा चपाउँदै गए मिलाप हुन्न जान यो
छ भित्र दाग केही भने विलाप जान्न जान यो
नजिस्क निस्क रात भो नेपाल तातिंदै उठोस्
हरेक हात हातमा मसाल सल्किंदै बलोस्
न नाम होस् निसान होस् यो काल तन्त्रको कतै
नराख राख्नु हुन्न यो बेकाम तन्त्र यो कतै
समस्त विश्वले बोल्यो दबेर हुन्न जान यो
सचेत युगले बोल्यो पुजेर हुन्न जान यो
चमक्क चम्किंदै बढ लमक्क लम्किंदै बढ
टलक्क टल्किँदै बढ गड्याङ गर्जिदै बढ
बेला गएछ पर्खिदा कुरा सुनेर तर्सिंदा
यो देश नासिंदै गयो सुनेर बाघ गर्जिदा
मिलाउ देश तेज लौ हरेक रक्त धारमा
यो देश झन्किंदै भननन् तार तरमा
टलक्क टल्किए छुरा सुनिन्न् जालोका कुरा
भाषा बोलेर के भयो सुनिन्न पातको कुरा
हरेक कान कानमा स्वतन्त्रता सुनाउ है
हरेक धुन धुनमा स्वतन्त्रता बजाउ है
लमक्क देश लम्कियो सुनेन छट्टुका कुरा
नसुन्न मिल्छ जान है यो बाँजतन्त्रका कुरा
इमान मासिंदै गयो यो देश भासिंदै गयो
विमान फैलिंदै गयो यो देश ताछिंदै गयो
बेहोसमा छ देश यो चुसेर बाजतन्त्रले
नशा फोरेछ देशको हराम बाजतन्त्रले
गरेर नक्कली कुरा यो देश लुट्न पल्कियो
नरोक बढ्छ जान्छ यो समस्त देश सल्कियो
हिमाल फाँट लम्किएर यो बाज तन्त्र थर्कियो
गरेर जोड हान है यो बाज तन्त्र चर्कियो
बोलेर मात्र हुन्न है पोलेर फाल्नु पर्छ यो
पिलो समान चर्कियो खोलेर फाल्नुपर्छ यो
छ आँटभित्र डर भने पखाली आउ लौ छिटो
अझै छ भित्र तुष भने मेटाई आउ लौ छिटो
नगर्नु बातका कुरा धोका हजार भई दियो
समस्त बार फाल है भनेर देश लम्कियो
नछेक जान्छ बढ्छ यो जितेर मात्र फिर्छ यो
यो बाज तन्त्र उल्टियो यो लोकतन्त्र दिन्छ यो

नेपाली कविता – प्रश्न तिमीलाई

अमिट ती जड्डे खम्बा ढलिसके पछि,
नेपालकोसीमा खोज्न कहाँ जान्छौं तिमी,?
शत्रुमित्र छुट्याउने भावना नै मरे पछि,
कुन मित्रको खोजी गर्दै हि्रड्ने गर्छौ तिमी?

नेपालको भूमिमा विदेशी भित्र्याएपछि
रगतको नाता खोज्दै कहाँ जान्छौं तिमी?
आफ्नी आमा रूवाएर अरूलाई हसाँएपछि
आमाका स्नेह खोज्ने कहाँ जान्छौं तिमी?

बहिनीको इज्जतलाई दुष्टले लुटेपछि,
कुन दाजुको परिचय दिंदै हिड्नै गर्छौ तिमी?
रामको अग्नी परीक्षामा सीताहरू जलेपछि,
आदर्श नारी खोज्न कहाँ जान्छौं तिमी?

एसियाको ज्योति निभी अन्धकार छाएपछि,
गौतमबुद्ध खोज्नलाई कहाँ जान्छौं तिमी?
पासाङ जस्ता नारीलाई हिउँ पैरोले पुरेपछि,
सगरमाथा शिर खोज्न कहाँ जान्छौं तिमी?

शिरिषको फूललाई शिरोटोले खाए पछि,
पारिजात खोज्नलाई कहाँ जान्छौं तिमी?
शहिदको रगतको व्यअर्थ आएपछि
नेपाली सपुत खोज्न कहाँ जान्छौं तिमी?

पहाड, पर्वत, हिमाल तराई टुक्रिएपछि,
अखण्ड नेपाल खोज्न कहाँ जान्छौं तिमी?
नेपालको भूमिमाथि विदेशीले परेड खेलेपछि,
नेपालीको गौरव खोज्न कहाँ जान्छौं तिमी?

सप्तरंगी इन्द्रेणीको नौ रंग बोकेपछि
नौ रंगको कदर गर्न कहाँ जान्छौं तिमी?
विस्तारवादको भैमरिमा तराई, पहाड परेपछि,
कालापानी सुस्तालाई कहाँ खोज्छौं तिमी?

साम्राज्यवादी अमेरिकाले नेपालले खाएपछि,
इतिहासको पाना पल्टाइ के खोज्ने छौ तिमी?
हराभरा जमिनहरू मरूभूमि भएपछि,
कुन नेपालको निर्माण गर्दै हिंड्ने गछौं तिमी?

गरीब मजदूर जनताहरू भोकले मरेपछि
कुन सर्वहाराको मुक्ति गर्दै हिंड्ने गर्छौ तिमी?
बन्द हड्ताल दिउसै कर्फु लागेपछि,
गणतन्त्र नेपाल भनि के चिनाउँछौं तिमी?

नेपाली कविता – देउता

कस्तो हुन्थ्यो होला
मस्जिदबाट अल्लाह निक्लिएर
मेरा प्रश्नको जवाफ दिए ।
म सोध्ने थिएँ
शिर काटिएका र गोली खाएका
मेरा दाजुभाइको कसूर ।
कस्तो हुन्थ्यो होला
चर्चबाट जिसस निक्लिएर
मलाई हेरिदिए
म सोध्ने थिएँ
इरान र अफगानिस्तानको मैदानमा
कसले जिते र कसले हार भनेर ।
कस्तो हुन्थ्यो होला
मन्दिरबाट शिव निक्लिएर
मेरा अगाडि आइदिए
म सोध्ने थिएँ
नेपाली धर्तीमा
आफुलाई आहुति दिने
हजारौं शहिदहरुको
इच्छा के थियो भनेर
कस्तो हुन्थ्यो होला
सबै द