Sarta – Shyamal 

जबसम्म नारी बलात्कृत भइरहन्छे
र आकास धुजा धुजा पार्ने गरी

महासागर सुक्ने गरी चिच्याइरहनेछ

जबसम्म चरा कैद गरिएको हुन्छ पिँजडामा

उसले आफ्ना स—साना चुच्चाले

फलामको पिंजडा भत्काउन छाड्ने छैन

परन्तु जीवित नै हुनेछ करुणा र कोमलता

प्रेमीहरूले छिनाल्नेछन् आफुलाई बाँध्ने सिक्रीहरू

प्रेम चलिरहनेछ ।
जबसम्म हत्याराको मुठीमा छटपटिएको हुन्छ न्याय

र पैसा हुन्छ डाँकाको ब्रिफकेशमा

जबसम्म आलमारीका किताबमा बन्द हुन्छ इज्जत

र शिक्षा बेरिएको हुन्छ

काँजो बेरिएजस्तै मास्टरको लट्ठीमा

जबसम्म बसिरहनेछ हत्यारा आरामदायी मेचमा

र मानिसहरु हुनेछन् त्यसभन्दा तल भुईंमा

धर्ती कम्पायमान भइरहनेछ ।
त्यतिन्जेलसम्म जन्मिरहनेछन् स्पार्टाकसहरू

जबसम्म चराहरुले गीत गाउन छाड्ने छैनन्

जबसम्म जमीन बाँझो हुन्छ र

कोदालीले विना काम

कुनामा झोक्राइरहनुपर्छ

किसानले जबसम्म हातमा लाठी लिएर

जमीन जोगाइरहनुपर्छ

क्रोध बढिरहनेछ ।
पानी भएसम्म नदी बगिरहनेछ

चेत भएसम्म मानिस छट्पटाइरहनेछ

विश्वास भएसम्म मानिस विश्वास गरिरहनेछ

आशा भएसम्म हौसला भइरहनेछ

बाजा भएसम्म सुनिइरहनेछ ताल, सुर र नाद

यो मन झंकृत भइरहनेछ ।
यी निराशा, क्रोध र हो—हल्लाका बीच

शिशुहरु जन्मिइरहनेछन्

र तिनकी आमाका पवित्र स्तनबाट

जीवन रसाइरहनेछ

मानिस आफ्नै देवताबाट मुक्त नभएसम्म

दासमोचन भएको मानिने छैन

त्यसपछि पनि अनन्तकालसम्म

मानिसहरुको आवाजले हावा कम्पित भइरहनेछ

जीवन चलिरहनेछ ।

Aba Kaha Jane – Shyamal 

अब कहाँ जाने ?
केश बनाइसकिएको छ

र दलिसकिएको छ अनुहारमा क्रिम

कपडामा छरिएको छ सेन्ट

र ऐनामा सयौँ पल्ट जुधेका छन्

आफ्नै आँखाहरू

शृङ्गार सकिएको छ

सुन्दरी, अब कहाँ जाने ?

सडकमा

सलबलाइरहेछन् युवाहरू

सिकारको खोजमा

तिम्रो शरीरको आरोपित सुगन्धको

विषालु उन्माद

छरिनेछ हावामा

र पुग्नेछ उनीहरूको नाकसम्म

शृङ्गार सकिएको छ

सुन्दरी, अब कहाँ जाने ?

जताततै फोहोर छ

भोकै छन् मानिसहरू

र तिम्रा बहिनीहरू सस्तोमा बेच्छन्

आफ्नो जवानी

मानिसहरू पछारिएका छन्

सडकमा

र झन्डा उठ्दै छ सहिदको

निर्जीव हातबाट

जताततै फोहोर छ

तिमी जति छर्क

आयातित पफ्र्युम अनुहारमा

जतिसुकै छर्क

झन्– झन् कुरूप हुँदै गइरहेको देख्दै छु म

भित्रभित्र धमिराले खाएको

काठको सुन्दर मूर्तिझैँ तिमी र यो देश

दुवै छन् यहाँ

तिम्रो शृङ्गार सकिएको छ

सुन्दरी, अब कहाँ जाने ?

Rajdhanima Truck – Shyamal 

इँटा बोक्छ
सिमेन्ट र फलामका छडहरु बोक्छ

ढुङ्गा, बालुवा र काठ बोक्छ

बोक्छ झ्यालका लागि सिसा

र बोक्छ उज्यालोका लागि

मैनबत्तीको बाकस पनि

ओलम्पिकको तेज धावक झैं

राजमार्गमा दुर्गुछ ट्रक

कहाँ जान्छ ?

थाक्छ

लामो—लामो सुस्केर हालेर

विश्राम गर्छ,

सडक छेउ

थकाल्नीको पसलमा घुसेर माग्छ डिजेल

निस्पट्ट अँध्यारोमा

हेडलाइट बालेर दगुर्छ मात्तिदै

पिसाब गर्न रोकिन्छ झाडीनिर

र दुगर्छ फेरि गति बदल्दै

सयौं घुम्तीहरुको राजमार्गमा

आृहोरदोहोर सधंैको

यो ट्रक कहाँ जान्छ ?

ओसारेका

थुप्रै सामानहरु जोडेर

घर बनाउँछ उ

र शीतमा निथ्रुक्क भिजेर

बिताउँछ केही छिन रात

र पुनः बेपत्ता हुन्छ बाक्लो हुस्सूमा

दुइटा आँखा बालेर,

यसरी सधैँको ओहोरदोहोर

ओहोरदोहोर हुन्छ

पेट्रोल पम्प राखेर बसेका

राजमार्ग छेउका मानिसहरु हो ।

यो ट्रक कहाँ जान्छ ?

Dashaniko Lehanga – Shyamal 

तातो हावाको झाँकाले
फरफराउँछ

पराजित मुलुकको झन्डाजस्तो

दसनीको लेहङ्गा ।

धेरै चोट सहिसक्यो

धेरै रगत बगाइसक्यो

धेरै बलात्कार खपिसक्यो

जमिन्दारको बाँझो खेतमा

धेरै कुलो लगाइसक्यो

घामपानीको मारले

जति मधुरो देखिए पनि

अझै रङ्गीन छ

हजारौँ फूल फुल्ने उद्यानजस्तो

दसनीको लेहङ्गा ।

दाउरा लिन गएको

जङ्गलबाट फर्केन

कसैलाई थाहा छ कि

कहाँ फरफराइरहेछ बुट्टेदार

दसनीको लेहङ्गा ।

Naya Taar – Rabindra Nath Thakur 

सितारका पुराना तारहरु सबै एउटा–एउटा गर्दै खोल, त्यसमा नयाँतार जोड ।

दिउँसोको मेला अब शेष भयो, रातको आसन शुरु भयो,

पुरानो स्वरलाई राख्ने कोशिश नगर, त्यसको दिन अब बितिसक्यो !

अब सितारमा नयाँ तार लगाउ !

आकाशको विशाल तिमिर पस्न दिन आङ्खना ढोका खोलिराख !

सात लोकका निस्तब्धता उसँग आङ्खनो घरमा आउन देऊ !

आजसम्म तिमीले जुन गीत गाएका थियौ आज त्यसको अवशेष

भयो,

यमि वाद्य तिम्रा वाद्य हुन्, यो कुरो भुलिदेऊ ।

आङ्खनो सितारमा नयाँ तार लगाऊ !

Dhwani – Rabindra Nath Thakur 

मलाई भेट्नका लागि, कहिलेदेखि (अनादि कालदेखि) तिमी हिड्यौ
होला कसले जान्द छ र !

तिम्रो सूर्य–चन्द्रले तिमीलाई मेरो आँखामा ल्याउन सकेन् !

अगणित अनि सन्ध्याको वेला मैले तिम्रो गोडाको आवाज सुनें ।
तिम्रो दूतले मेरो ह्दयमा चूपचाप निमन्त्रणा दिन्छ ।

हे यात्री ! किन हो कुन्नि आज मेरो देहमा अपार हर्ष भरिएको छ ।

एक अवर्णनीय आनन्दको रेखा मेरो ह्दयमा निहित छ ।

आज के बिदाको समय आइपुग्यो :

आज के मेरा सबै कर्तव्य पूरा भए ।

ईश्वर! तिम्रो स्पर्शले वायुमा जो मृदु–मधु सुवास भरिएको छ,

त्यसले मलाई भनिरहेछ तिमी मेरो अति छेउमा आइपुगेका छौ ।

Jal Bihar – Rabindra Nath Thakur

हामी दुवैले परस्पर गुप्त प्रतिज्ञा गरेका थियौँ, एउटा डुङ्गामा
केवल तिमी र म बसेर स्वच्छन्द जल–विहार गर्नेछौ,

हाम्रो तीर्थयात्रा कुन देश अनि कुन लक्ष्यको निम्ति होला, यसको

विभिन्नता संसारभरका कसैलाई ज्ञात हुँदैन ।

त्यस किनारविहीन सागरमा बग्दै म तिम्रो श्रवणोत्सुक कानमा गीत

सुनाउँछु । त्यो गीत सागरका उन्माद तरंगहरु झैँ छरपुष्ट हुन्छ अनि

शब्दको बन्धनदेखि मुक्त भएर केवल स्वर–लहरी बन्नेछ !

के अझै त्यो समय आइपुगेको छैन ? अब पनि कर्तव्य कर्म के

समाप्तभएका छन् ?

हेर ! सन्ध्या समुद्रको किनारमा झरिसकेको छ अनि धमिलो

उज्यालोमा समुद्र–विहारी पक्षी पखेटा फर्फर् गर्दै आङ्खना

गुँडमा फर्किरहेका छन् ।

कसले जान्दछ र यो निर्मम जंजीरबाट मुक्त हुन्छ अनि अस्ताउन

लागेको सूर्यको अन्तिम रश्मिझैँ हाम्रो डुङ्गाले राती स्वतन्त्र जलविहार

गर्न प्रस्थान गर्ला ?