जनविद्रोह को राजनीति

नयाँ संविधान घोषणाको मिति नजिकिंदै गर्दा देशलाई अनिश्चय र अन्यौलताको कालो बादलले ढपक्कै ढाक्न पुगेको छ। परिस्थितिले प्रमुख पार्टीहरूका बीचमा सहमति र सहकार्यको माग गरिरहेको छ तर पार्टीहरूले आफूहरूबीचको दुरी झनै फराकिलो पार्दै लगिरहेका छन्। पछिल्लो समयमा संविधानसभाको सबै भन्दा ठूलो पार्टी माओवादीले अघि बढाएको कथित “जनविद्रोह” को राजनीतिले त मुलुकलाई झन कहालीलाग्दो भीरतर्फ डोर्‍याइरहेको छ।
मे दिवश अर्थात् वैशाख १८ पछि “जनविद्रोह” मार्फत सत्ताकब्जा गर्ने भन्दै माओवादीले देशका विभिन्न स्थानहरूमा आफ्ना कार्यकर्ताहरूलाई लाठी, भाला र खुकुरी चलाउने सशस्त्र तालिम दिइरहेछ। माओवादीको यस क्रियाकलापले देशमा डर, त्रास र आतंकको वातावरण सिर्जित भइरहेको छ। संविधान निर्माणको मूल दायित्वलाई एकातर्फ पन्छाएर सत्ताप्राप्तिको अभिष्ट बोकि माओवादीले चालेको यो कदमले मुलुकलाई कुनै उपलब्धी दिने देखिंदैन। माओवादीले लिएको यो कथित “जनविद्रोह” को राजनीति स्वयं उसकै लागि पनि प्रतिउत्पादक हुने सुनिश्चित छ।
समयमै संविधानको निर्माण अहिले मुलुकको प्रमुख आवश्यकता हो। जेठ १४मा मुलुकले नयाँ संविधान प्राप्त गर्न सकेन भने त्यसका कैयौं दुष्परिणामहरू हुनेछन्। समयमा संविधान नबन्दा त्यसको सबैभन्दा बढी फाइदा राजावादी, पुनरूत्थानवादी शक्तिहरूलाई नै पुग्नेछ। गणतन्त्र संस्थागत हुन सक्ने छैन। जनआन्दोलनबाट प्राप्त उपलब्धीहरू गुम्न सक्ने खतरा रहनेछ। माओवादीले “जनविद्रोह” को नाममा जे गरिरहेछ यो संविधान बन्न नदिनको निम्ति नै गरिरहेको छ भन्ने प्रशस्त आधारहरू छन्। माओवादी नेतृत्वले बारम्बार आफ्नो नेतृत्वमा सरकार नबनेसम्म संविधान बन्न नदिने घोषणा गरिसकेको छ। यस परिवेशमा अब शंका गर्नुपर्ने भएको छ – कतै माओवादीले राजावादी पुनरूत्थानवादी शक्तिहरू सँग “अघोषित साँठगाँठ” त गरिरहेको छैन? “जनविद्रोह” को नाममा उसबाट भैरहेका क्रियाकलापहरूले सोच्न बाध्य बनाएको छ।
“जनविद्रोह” कुनै पार्टीले चाहना राख्दैमा सम्पन्न हुने विषय होइन। यो देश, काल र परिस्थितिमा निर्भर रहने कुरा हो। कुनै एउटा पार्टी र व्यक्तिलाई सरकारमा पुर्‍याउनको निम्ति जनताले निश्चितरूपमा विद्रोह गर्दैनन्। आफ्ना कार्यकर्ता पंक्तिलाई सडकमा उतारेर बितन्डता मच्चाउन लगाउँदैमा त्यो जनविद्रोह हुँदैन। अहिलेको परिस्थितिमा “जनविद्रोह”को नारा दिनु त्यो एक दुस्साहस मात्र हुनेछ। माओवादीले त्यही दुस्साहस गरिरहेछ। यसले उसमा उग्रवामपन्थी चिन्तन अहिले पनि हावी रहेको प्रष्ट भएको छ।
“जनविद्रोह”को नाममा माओवादीले आफ्ना कार्यकर्ता र समर्थकहरूलाई सडकमा उतारेर केही दिन बितन्डता मच्चाउन सक्लान् तर त्यसले मुलुकलाई कुनै सकारात्मक परिणाम दिन सक्नेछैन। दिनेछ त केवल अशान्ति, अराजकता र त्रासदीमय वातावरण मात्र। त्यो स्थितिमा देशमा छाउने अन्योलतापूर्ण वातावरणको फाइदा लिन विस्तारवादी, साम्राज्यवादी शक्तिहरू अगाडि आउन सक्छन्। देशमा बहुराष्ट्रिय सेनाहरूको हस्तक्षेप हुन सक्छ। मुलुक अफगानिस्तान र इराक बन्न सक्छ।
त्यसैले सम्भाव्यः दुरगामी दुष्परिणामहरूको ख्याल नराखी कुर्सीमोहको नशामा लीएर जुन “जनविद्रोह” को राजनीति माओवादीले अवलम्बन गरिरहेछ, यसलार्ई रोक्नु नितान्त आवश्यक छ। उग्रवामपन्थी धङधङीलाई त्यागी अब माओवादी जिम्मेवार ढंगले अगाडि बढ्नुपर्छ र संविधान निर्माण प्रति गम्भीर बन्नुपर्छ। कथित “जनविद्रोह”को राजनीति अहिलेको सन्दर्भमा गलत मात्र होइन माओवादीकै लागि पनि आत्मघाती हुने निश्चित छ। यो तथ्यलाई माओवादीले बेलैमा बुझ्नु जरूरी छ।

नेपाली कविता – आमा

हरेक साँझ सँगै जब अन्धकार छाउँछ धर्तिमा
मानौ म नाबालक शिशु
आमाको काख खोजिरहेको छु
तर मसंग जे छैन त्यसैको आशामा कुरिरहेको छु,
जब हुरी बतास आउँछ मेरो जीवनमा
मानौ म बाटो हराएको बटुवा
आमाको हात खोजिरहेको छु।
जति–जति बढिरहेको छ उमेर
उति–उति बढदैछ आमाको याद्
सपनाहरुको बिसंगत समिकरण बन्यो यो जीन्दगी।
सबैभन्दा पहिले मैले देखें सपना आफनै लागि
देखें सपना त्यस पछि प्रियसी र नानीहरुका लागि
मैले सपना देखें,
आफनै क्यारियर र फयुचरका लागि दौडेर लामो दौड जब थाक्छु म
र पहिरो जस्तो आफनै जीन्दगीलाई हेर्छु
अनि हरहरति रुन्छ मेरो मन
मैले मेरी आमाको मुहार हंसाउने सपना
देख्न सकेनछु समयमा
जुन सपना हुनुपर्थ्यो
मेरा सपनाहरुको अग्रप्रक्तिमा छुटाएछु मैले त्यहि सपना
बांकि सबै सपनाहरुले बनाएका छन चक्रब्युह
जसभित्र कैदी छु
किनभने मैले देखिन
आमाको मुहार हंसाउने सपना
जव पानी पर्छ र रुझछु साउने झरीमा
वा, जब पोल्छ मलाई मरुभूमीमा घामले
म आमाको पछ्यौरी सम्झन्छु
जब लाग्छ मलाई भोक, निन्द्रा
वा हुन्छु थकाईले लखतरान
म आमाको काख सम्झन्छु
जव जमराको आशिष र सयपत्रीको सुगन्ध लिएर
बहन्छ यो पापी ठाउमा पनि
म आमाको महार सम्झन्छन पुग्छु
अहिले आमाबाट टाढा भएर
जब सोच्छु जीन्दगीको बायोलोजी
स्वर्ग भन्नुपनि आमाको काख रहेछ
यो अनुभुति नै जीवनमा लाख रहेछ
सम्हाल्दा सम्हाल्दै
महासागरमा दिशा हराईरहेको जहाजजस्तो यो जीन्दगी
पहिला पहिला विलखवन्दमा परिरहेछ
जति–जति ढल्दै गइरहेछ उमेर
उति–उति म आमालाई सम्भि्करहेछु
जतिजति विरुवा हुर्के जस्तो भइरहेको छ यो जीन्दगी
उति उति म आपना आंखाभरी देखिरहेको छु।
डाँडामा अस्ताउदै गरेको घाम र डाँडा सम्मै देखिने गोरेटो हेर्दा
आंगनको डिलमा उभिरहेको अटल
आंखामा भातृत्वको महासागर लिएर
पल– प्रतिपल
टलपल टलपल